پاسخ کوتاه
در جای آرام صحبت کنید، رو به فرد بایستید، نامش را بگویید و آهسته با جمله‌های کوتاه و ساده حرف بزنید. هر بار یک پرسش بپرسید، به‌جای پرسش‌های باز دو گزینه بدهید و بیشتر از آنچه طبیعی به نظر می‌رسد صبر کنید. بحث نکنید، اصلاح نکنید و آزمون نکنید. به احساس پشت کلمه‌ها جواب بدهید و هرچه صحبت سخت‌تر می‌شود از لمس، تصویر و اشاره کمک بگیرید.
- پیش از شروع صحبت، سروصدای پس‌زمینه را کم کنید و تماس چشمی بگیرید.
- جمله‌های کوتاه، هر بار یک ایده، و به‌جای ضمیر او یا آن‌ها، نام را بگویید.
- به‌جای پرسش‌های باز، انتخاب بین دو چیز یا یک پرسش بله‌وخیر بدهید.
- برای جواب صبر کنید. اگر منظورتان فهمیده نشد، همان کلمه‌ها را تکرار کنید، بعد کلمه‌های تازه امتحان کنید.
- بحث نکنید و اصلاح نکنید. به احساس پشت حرف‌هایشان جواب بدهید.
- وقتی کلمه‌ها کم‌رنگ می‌شوند، از راه لمس، لحن، حالت چهره و تصویرهای مشترک ارتباط بگیرید.
در این صفحه (8 بخش)
دمانس میتواند پیدا کردن کلمه‌ها، دنبال کردن یک جملهٔ بلند یا نادیده گرفتن سروصدای پس‌زمینه را سخت‌تر کند. هیچ‌کدام از این‌ها به این معنا نیست که فرد دیگر نمی‌خواهد ارتباط بگیرد. تغییرهای کوچک در اینکه گفت‌وگو را چطور آماده می‌کنید، چطور حرف می‌زنید و چطور گوش می‌دهید میتواند صحبت کردن را برای هر دوی شما آسان‌تر و آرام‌تر کند.
مهم‌ترین نکته‌ها برای صحبت با فردی که دمانس دارد چیست؟
توجهش را جلب کنید، ساده بمانید و صبور باشید. اگر فقط پنج چیز یادتان بماند:
- اتاق را ساکت کنید و رو به او باشید. تلویزیون را خاموش کنید، هم‌سطح چشم بنشینید و نامش را بگویید.
- هر بار یک چیز بگویید. جمله‌های کوتاه، یک ایده، یک پرسش.
- انتخاب بین دو چیز بدهید. «چای یا قهوه؟» آسان‌تر از «چه می‌خواهید؟» است.
- صبر کنید. بیشتر از آنچه طبیعی به نظر می‌رسد برای جواب وقت بدهید و سعی کنید وسط حرفش نپرید.
- هرگز بحث یا آزمون نکنید. به احساس او جواب بدهید، نه به اینکه واقعیتها درست‌اند یا نه.
چطور گفت‌وگو را شروع کنم؟
اوضاع را طوری بچینید که فرد بتواند روی شما تمرکز کند. راهنمای انجمن مراقبان خانواده (Family Caregiver Alliance) اول محدود کردن سروصدا را توصیه میکند: رادیو یا تلویزیون را خاموش کنید، پرده یا در را ببندید یا به جای آرام‌تری بروید.
- از روبهرو نزدیک شوید. آمدن از پشت یا از پهلو میتواند بترساند.
- بگویید کی هستید. «سلام پدرجان، من سارا هستم، دخترتان.» این کار فرد را از گشتن دنبال نام شما نجات می‌دهد.
- هم‌سطح او شوید. اگر نشسته است، بنشینید یا زانو بزنید تا چشم‌هایتان هم‌سطح باشد.
- چهره و لحنتان را بررسی کنید. مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا (NIA) توصیه میکند به لحن، بلندی صدا، حالت چهره و زبان بدنتان توجه کنید و رفتاری گرم و ساده در پیش بگیرید.
- مطمئن شوید عینک و سمعک در جایشان هستند. دنبال کردن گفت‌وگویی که نمی‌شود کامل دید یا شنید سخت است.
حرف‌هایم را چطور بیان کنم؟
از کلمه‌های ساده، جمله‌های کوتاه و صدای آرام و پایین استفاده کنید.
- در هر جمله یک ایده. «بیایید کتتان را بپوشیم. بعد می‌رویم بیرون.» نه هر دو در یک نفس.
- از نام استفاده کنید، نه ضمیر. «خاله ژاله زنگ زد» واضح‌تر از «او زنگ زد» است.
- صدا را بم‌تر کنید، نه بلندتر. انجمن مراقبان خانواده صدای پایین‌تر را به‌جای صدای بلند پیشنهاد میکند.
- تکرار کنید، بعد بازگو کنید. اگر نفهمید، همان کلمه‌ها را یک بار تکرار کنید. اگر جواب نداد، لحظه‌ای صبر کنید و کلمه‌های دیگری امتحان کنید.
- هم نشان بدهید هم بگویید. به فنجان اشاره کنید، دو ژاکت را بالا بگیرید یا اولین گام را نشان بدهید.
- با او حرف بزنید، نه دربارهٔ او. NIA از صحبت دربارهٔ فرد طوری که انگار آنجا نیست و از «زبان بچگانه» برحذر می‌دارد.
NIA نسخه‌های ساده‌تر پرسش‌های رایج را پیشنهاد میکند. این هم چند مثال در همین روحیه:
| به‌جای | این را امتحان کنید |
|---|---|
| «برای شام چه می‌خواهید؟» | «ماهی می‌خواهید یا مرغ؟» |
| «حالتان چطور است؟» | «احساس خستگی می‌کنید؟» |
| «گرسنه‌اید؟» | «شام پنج دقیقهٔ دیگر آماده است.» |
| «این‌طوری نیست.» | «بیایید این‌طور امتحان کنیم.» |
| «سفرمان به دریاچه یادتان هست؟» | «داشتم به سفرمان به دریاچه فکر می‌کردم. بگویید چه چیزش را دوست داشتید.» |
| «قبلاً گفتم.» | دوباره، با مهربانی، جواب بدهید، انگار برای بار اول است. |
چطور خوب گوش بدهم؟
به معنا و احساس گوش بدهید، نه فقط کلمه‌ها.
- صبر کنید. سکوت اغلب وقت فکر کردن است. پیش از وارد شدن آهسته تا ده بشمارید.
- فقط اگر گیر کرده کلمه‌ای پیشنهاد بدهید. انجمن مراقبان خانواده می‌گوید وقتی کسی دارد تقلا میکند اشکالی ندارد کلمه‌ها را پیشنهاد کنید.
- آنچه شنیدید را تأیید کنید. راهنمای انجمن آلزایمر دربارهٔ ارتباط پیشنهاد میکند دنبال معنای پشت کلمه‌هایشان بگردید و آن را بازگو کنید تا مطمئن شوید فهمیده‌اید. «نگران ماشین هستید؟»
- به چهره و بدن او نگاه کنید. NIA می‌گوید وقتی صحبت سخت‌تر می‌شود، حالت چهره ممکن است غم، خشم یا ناکامی را روشن‌تر از کلمه‌ها نشان بدهد.
- نگرانی‌ها را جدی بگیرید. حتی اگر نگرانی بر پایهٔ یک واقعیت اشتباه باشد، احساس واقعی است.
اگر چیزی بگویند که درست نیست چه؟
بحث نکنید. بعید است ببرید و فرد ممکن است در پایان شرمنده یا ترسیده بماند. به‌جای آن با احساس ارتباط بگیرید، بعد ملایم موضوع را عوض کنید.
انجمن مراقبان خانواده پیشنهاد میکند پیش از منحرف کردن توجه، احساس را بپذیرید. مثلاً اگر مادرتان اصرار دارد باید بچه‌ها را از مدرسه بیاورد:
- به‌جای: «مامان، بچه‌هایتان بزرگ شده‌اند. آن چهل سال پیش بود.»
- این را امتحان کنید: «شما همیشه مادر خیلی دلسوزی بودید. از رفتن دنبالشان برایم بگویید. اول یک خوراکی بخوریم؟»
انجمن آلزایمر هم توصیه میکند دربارهٔ حرف‌هایی که با آن‌ها موافق نیستید بحث نکنید. لحظه‌هایتان را انتخاب کنید: اگر یک باور اشتباه بیضرر است، بگذارید باشد.
با پیشرفت دمانس ارتباط چطور تغییر میکند؟
نیازها با زمان تغییر می‌کنند، پس رویکردتان را تنظیم کنید. انجمن آلزایمر سه مرحلهٔ کلی را توصیف میکند:
| مرحله | چه چیزی کمک میکند |
|---|---|
| اولیه | فرض نکنید نمی‌تواند ارتباط بگیرد. او را در گفت‌وگوها وارد کنید، مستقیم با او حرف بزنید، بپرسید چه حمایتی می‌خواهد و اگر کمک میکند از شوخی استفاده کنید. |
| میانی | گفت‌وگوی یک‌به‌یک در جای آرام. آهسته حرف بزنید، تماس چشمی نگه دارید، پرسش‌های بله‌وخیر بپرسید، دستورها را گام‌به‌گام بدهید و انتقاد یا اصلاح نکنید. |
| پیشرفته | از روبهرو نزدیک شوید و بگویید کی هستید. اشاره و حرکت دست را تشویق کنید. از لمس، صدا، دیدنی‌ها و بوها استفاده کنید. هرگز طوری حرف نزنید که انگار آنجا نیست. |
هر فرد متفاوت است و یک فرد ممکن است روزهای خوب و سخت داشته باشد. به حال همین لحظهٔ او جواب بدهید، نه به یک برچسب.
آیا تصویر و فعالیت می‌توانند گفت‌وگو را آسان‌تر کنند؟
بله. یک تصویر مشترک فشار را برمی‌دارد و به هر دوی شما چیزی برای نگاه کردن و اشاره کردن می‌دهد.
- تصویر برای شروع. کارت‌های گفت‌وگو تصویر همراه پرسش‌های باز دارند که هرگز آزمون نمیکنند.
- عکس‌های خانوادگی. جفت‌یابی عکس عکس‌هایی را که شما انتخاب می‌کنید به یک بازی جفت‌یابی ملایم تبدیل میکند که اغلب قصه‌ها را برمی‌انگیزد.
- عبارت‌های آشنا. ضرب‌المثل را کامل کنید از ضرب‌المثل‌ها و عبارت‌های شناخته‌شده استفاده میکند و بعد از آن یک پرسش برای گفت‌وگو می‌آید.
- بازی‌های جفت‌یابی به‌عنوان پس‌زمینه. جفت‌یابی تصویر وقتی گپ می‌زنید به دست‌هایتان کاری می‌دهد.
برای بیشتر، چطور با هم بازی کنیم و فعالیت‌های یادآوری خاطره را ببینید. برای ملاقات‌ها و تماس‌ها، راهنماهای ما دربارهٔ ملاقات و تماس تلفنی و تصویری را بخوانید.
اگر صبرم تمام شود چه؟
برای همه پیش می‌آید. NIA پیشنهاد میکند اگر کلافه شدید، مدتی وقت بگذارید تا آرام شوید. به اتاق دیگری بروید، چند نفس آهسته بکشید و وقتی توانستید برگردید. همیشه می‌توانید گفت‌وگو را از نو شروع کنید و فرد ممکن است به حال آرام‌تر شما جواب بدهد. اگر کلافگی دارد دائمی می‌شود، این نشانهٔ این است که به حمایت بیشتری نیاز دارید، نه اینکه شکست می‌خورید. راهنمای ما دربارهٔ مراقبت از خودتان جاهایی را معرفی میکند که می‌توانید به آن‌ها رو بیاورید.
پرسش‌های رایج
به فردی با دمانس چه چیزهایی را نباید گفت؟
از آزمون کردن («یادت هست...؟»)، اصلاح کردن («این غلط است»)، یادآوری از دست دادن‌ها («قبلاً گفتم») و صحبت دربارهٔ فرد طوری که انگار آنجا نیست پرهیز کنید. از زبان بچگانه پرهیز کنید. این‌ها بیشتر شرمندگی یا ناراحتی می‌آورند، بدون اینکه کمکی بکنند.
آیا وقتی واقعیتها را اشتباه میگویند باید اصلاحشان کنم؟
معمولاً نه. اگر یک اشتباه بیضرر است، بگذرید. بحث کردن بهندرت نظر فرد را عوض میکند و اغلب او را ناراحت میکند. روی احساس او و آنچه همین الان لازم دارد تمرکز کنید.
وقتی کلمه را پیدا نمیکنند چه کنم؟
اول به او وقت بدهید. اگر آشکارا دارد تقلا میکند، اشکالی ندارد ملایم یک کلمه پیشنهاد کنید یا حدس بزنید منظورش چیست و تأیید بگیرید. اشاره، حرکت دست و تصویر هم میتواند کمک کند.
چطور با فردی در مرحلهٔ پیشرفتهٔ دمانس که بهندرت حرف میزند صحبت کنم؟
از روبهرو نزدیک شوید، بگویید کی هستید و از صدای آرام و لمس ملایم استفاده کنید. به چهره و زبان بدن برای احساسها نگاه کنید. حضور شما، یک آهنگ آشنا یا دست در دست بودن میتواند بدون کلمه خیلی چیزها را برساند.
منبع‌ها
ما به سازمان‌ها و مطالعه‌هایی که این صفحه به آن‌ها تکیه دارد پیوند می‌دهیم. هر کدام هنگام به‌روزرسانی صفحه بررسی شده است.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance