Συμβουλές επικοινωνίας για συνομιλία με άνθρωπο που έχει άνοια

Η άνοια μπορεί να δυσκολέψει την εύρεση λέξεων, την παρακολούθηση μιας μακριάς πρότασης ή την απομόνωση από τον θόρυβο του περιβάλλοντος. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος έπαψε να θέλει να επικοινωνεί. Μικρές αλλαγές στον τρόπο που στήνετε μια συζήτηση, που μιλάτε και που ακούτε μπορούν να κάνουν την κουβέντα ευκολότερη και πιο ήρεμη και για τους δύο.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες συμβουλές για συζήτηση με άνθρωπο που έχει άνοια;

Τραβήξτε την προσοχή του, κρατήστε τα απλά και έχετε υπομονή. Αν θυμάστε μόνο πέντε πράγματα:

1. Ησυχάστε το δωμάτιο και στραφείτε προς αυτόν. Κλείστε την τηλεόραση, καθίστε στο ύψος των ματιών του και χρησιμοποιήστε το όνομά του.
2. Πείτε ένα πράγμα τη φορά. Σύντομες προτάσεις, μία ιδέα, μία ερώτηση.
3. Προσφέρετε μια επιλογή ανάμεσα σε δύο. Το «Τσάι ή καφέ;» είναι ευκολότερο από το «Τι θα θέλατε;».
4. Περιμένετε. Δώστε περισσότερο χρόνο για απάντηση απ’ όσο φαίνεται φυσικό, και προσπαθήστε να μην διακόπτετε.
5. Ποτέ μην διαφωνείτε ή κάνετε κουίζ. Απαντήστε στο πώς νιώθει, όχι στο αν τα γεγονότα είναι σωστά.

Πώς να ξεκινήσω μια συζήτηση;

Στήστε τα πράγματα ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να εστιάσει σε εσάς. Ο οδηγός της Family Caregiver Alliance προτείνει πρώτα να περιορίσετε τον θόρυβο: κλείστε το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, κλείστε την κουρτίνα ή την πόρτα, ή μετακινηθείτε σε πιο ήσυχο μέρος.

• Πλησιάστε από μπροστά. Το να έρχεστε από πίσω ή από το πλάι μπορεί να τον τρομάξει.
• Πείτε ποιος είστε. «Γεια σου μπαμπά, είμαι η Σάρα, η κόρη σου.» Έτσι δεν χρειάζεται να ψάχνει το όνομά σας.
• Κατεβείτε στο ύψος του. Αν κάθεται, καθίστε ή γονατίστε ώστε τα μάτια σας να είναι στο ίδιο επίπεδο.
• Προσέξτε το πρόσωπο και τον τόνο σας. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης (NIA) συμβουλεύει να προσέχετε τον τόνο, την ένταση, την έκφραση του προσώπου και τη γλώσσα του σώματός σας, και να στοχεύετε σε έναν ζεστό, απλό τρόπο.
• Βεβαιωθείτε ότι τα γυαλιά και τα ακουστικά βαρηκοΐας είναι στη θέση τους. Είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς μια συζήτηση που δεν βλέπει ή δεν ακούει καλά.

Πώς να διατυπώνω όσα λέω;

Χρησιμοποιήστε απλές λέξεις, σύντομες προτάσεις και μια ήρεμη, χαμηλή φωνή.

• Μία ιδέα ανά πρόταση. «Ας φορέσουμε το παλτό σας. Μετά θα βγούμε έξω.» Όχι και τα δύο σε μία ανάσα.
• Χρησιμοποιήστε ονόματα, όχι αντωνυμίες. «Η θεία Ζωή τηλεφώνησε» είναι πιο καθαρό από «Εκείνη τηλεφώνησε».
• Χαμηλώστε τον τόνο, όχι την ένταση. Η Family Caregiver Alliance προτείνει μια χαμηλότερη φωνή αντί για υψωμένη.
• Επαναλάβετε, μετά διατυπώστε αλλιώς. Αν δεν κατάλαβε, επαναλάβετε τα ίδια λόγια μία φορά. Αν δεν λειτουργήσει, περιμένετε λίγο και δοκιμάστε διαφορετικές λέξεις.
• Δείξτε και όχι μόνο πείτε. Δείξτε το φλιτζάνι, σηκώστε τα δύο πουλόβερ ή δείξτε το πρώτο βήμα.
• Μιλήστε σε αυτόν, όχι γι’ αυτόν. Το NIA προειδοποιεί ενάντια στο να μιλάτε για το άτομο σαν να μην είναι εκεί, και ενάντια στην «παιδική» ομιλία.

Το NIA προτείνει απλούστερες εκδοχές συνηθισμένων ερωτήσεων. Ακολουθούν παραδείγματα με αυτό το πνεύμα:

Πώς να ακούω καλά;

Ακούστε το νόημα και το συναίσθημα, όχι μόνο τα λόγια.

• Περιμένετε. Η σιωπή είναι συχνά χρόνος σκέψης. Μετρήστε αργά μέχρι το δέκα πριν παρέμβετε.
• Προσφέρετε μια λέξη μόνο αν έχει κολλήσει. Η Family Caregiver Alliance λέει ότι είναι εντάξει να προτείνετε λέξεις όταν κάποιος δυσκολεύεται.
• Ελέγξτε αυτό που ακούσατε. Ο οδηγός επικοινωνίας της Alzheimer’s Association προτείνει να αναζητάτε το νόημα πίσω από τα λόγια και να το επαναδιατυπώνετε για να βεβαιωθείτε ότι καταλάβατε. «Ανησυχείτε για το αυτοκίνητο;»
• Προσέξτε το πρόσωπο και το σώμα του. Καθώς η ομιλία γίνεται δυσκολότερη, σημειώνει το NIA, οι εκφράσεις του προσώπου μπορεί να δείχνουν λύπη, θυμό ή απογοήτευση πιο καθαρά από τα λόγια.
• Πάρτε τις ανησυχίες στα σοβαρά. Ακόμη κι αν μια ανησυχία βασίζεται σε λανθασμένο γεγονός, το συναίσθημα είναι αληθινό.

Τι γίνεται αν λέει κάτι που δεν είναι αληθινό;

Μην διαφωνείτε. Είναι απίθανο να κερδίσετε, και ο άνθρωπος μπορεί να καταλήξει να νιώσει αμηχανία ή φόβο. Αντίθετα, συνδεθείτε με το συναίσθημα και μετά προχωρήστε απαλά.

Η Family Caregiver Alliance προτείνει να αναγνωρίσετε το συναίσθημα πριν αλλάξετε κατεύθυνση. Για παράδειγμα, αν η μητέρα σας επιμένει ότι πρέπει να πάρει τα παιδιά από το σχολείο:

• Αντί για: «Μαμά, τα παιδιά σου έχουν μεγαλώσει. Αυτό ήταν πριν από σαράντα χρόνια.»
• Δοκιμάστε: «Ήσουν πάντα τόσο φροντιστική μητέρα. Πες μου για τότε που τα παίρναμε από το σχολείο. Να πιούμε πρώτα ένα σνακ;»

Η Alzheimer’s Association συμβουλεύει επίσης να μην διαφωνείτε για δηλώσεις με τις οποίες δεν συμφωνείτε. Διαλέγετε τις στιγμές σας: αν μια λανθασμένη πεποίθηση είναι αβλαβής, αφήστε τη.

Πώς αλλάζει η επικοινωνία καθώς εξελίσσεται η άνοια;

Οι ανάγκες αλλάζουν με τον καιρό, οπότε προσαρμόστε την προσέγγισή σας. Η Alzheimer’s Association περιγράφει τρεις γενικές φάσεις:

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, και το ίδιο πρόσωπο μπορεί να έχει καλές και δύσκολες μέρες. Ανταποκριθείτε στο πώς είναι τώρα, όχι σε μια ετικέτα.

Μπορούν οι εικόνες και οι δραστηριότητες να κάνουν τη συζήτηση ευκολότερη;

Ναι. Μια κοινή εικόνα αφαιρεί την πίεση και σας δίνει και τους δύο κάτι να κοιτάξετε και να δείξετε.

• Εικόνες ως αφορμή. Οι Κάρτες κουβέντας προσφέρουν εικόνες με ανοιχτές ερωτήσεις που ποτέ δεν κάνουν κουίζ.
• Οικογενειακές φωτογραφίες. Τα Ζευγάρια φωτογραφιών μετατρέπουν φωτογραφίες που διαλέγετε σε απαλό παιχνίδι αντιστοίχισης, το οποίο συχνά ανοίγει ιστορίες.
• Οικείες φράσεις. Το Τελείωσε τη φράση χρησιμοποιεί γνωστές αμερικανικές φράσεις, ακολουθούμενες από μια προτροπή για συζήτηση.
• Παιχνίδι ταιριάσματος ως φόντο. Τα Ζευγάρια εικόνων δίνουν στα χέρια σας κάτι να κάνουν όσο συζητάτε.

Δείτε πώς να παίζετε παιχνίδια μαζί και δραστηριότητες αναδρομής σε αναμνήσεις για περισσότερα. Για επισκέψεις και κλήσεις, διαβάστε τους οδηγούς μας για τις επισκέψεις και τις τηλεφωνικές και βιντεοκλήσεις.

Τι γίνεται αν χάσω την υπομονή μου;

Συμβαίνει σε όλους. Το NIA προτείνει ότι αν εκνευριστείτε, πάρετε λίγο χρόνο για να ηρεμήσετε. Μπείτε σε άλλο δωμάτιο, πάρτε μερικές αργές ανάσες και επιστρέψτε όταν μπορείτε. Μπορείτε πάντα να ξαναρχίσετε τη συζήτηση, και ο άνθρωπος μπορεί πολύ καλά να ανταποκριθεί στην πιο ήρεμη διάθεσή σας. Αν η απογοήτευση γίνεται συνεχής, αυτό σημαίνει ότι χρειάζεστε περισσότερη υποστήριξη, όχι ότι αποτυγχάνετε. Ο οδηγός μας για την αυτοφροντίδα του φροντιστή έχει πού να απευθυνθείτε.