hanaawi

Dementia Luk Yan Numuk Walalisiyyah Yaaba Cutukitte

uqusbus 4 minit kawsadahab uddurih dokonut · nanu mannal fiirisnaah

ux gacsa

Xayi deqsitan aracal yaaba, numuk foocal gaca, migaq edde eceeyi, qaxmeeqi yaabal gaba xabbicowuk uduura. Kullim fan xayuk inki essero essera, xalay essera dooritinik nammay dooro acuy, daddalanuk elle xillita. Kaxxa yaaba, qellisiyya kee giddik waasa. Qangarat derre luk yan ruucit qangara gaca, yaabi yaboh gibidih yekke waqdi gaba-kassitiyya, suwarrite kee taamitte edde gaca.

  • Yaaba kabxa ayfaafisaay yaaba aalluk ittal inti oggola.
  • Ubbul yaaba uduura, kullim kaxxa aytiik inki fikir ecee, usuk, isik edde migaq acuy.
  • Fakkaana esserak, nammay doori dooro, hinnay yeey-hinnay-maleh essero acuy.
  • Gacabih xillita. Yaaba teceenik num yabak aaxige waatek, wohuuk qangara elle uduura, tohuk lakal qangara xabbaqa.
  • Giddiyya kee qellisam caba. Yaabal derre luk yan rooci fayxik gacba acuy.
  • Qangara dagootik, gaba xabbicow, yaaba kaxxam, fooca gubla kee ittat luk yan suwarriteel yaaba.
Ta galil (8 footimaami)
  1. Dementia luk yan numuk yaabaanamaay kaxxa yab yaaba gititte mayyoo?
  2. Walal mannah qimbisam faxximtaa?
  3. Yaaba mannah uduuram faxximtaa?
  4. Mannah meqennah ayti acuyyo?
  5. Cakki hinna yab iyyen tekkek maca aban?
  6. Dementia giddik gexxak gexxa waqdi walal mannah baxaagita?
  7. Suwarrite kee taamitte walal sissikisaanama xiqtaa?
  8. Sabri yoomek maca abiyyo?

Dementia qangara guran waqdi, duma derre fayxi yaaba cata waqdi, hinnay xayi yab kee wacarak num waasisiyya gibdootisaanama xiqta. Toh numuk ittat xayyowtam cabeh yan axcuk maanna. Walal elle xayyossan gita, elle yaabtan gita kee ayti elle acuwan gital qunxi xabbaqti abtanik, yaaba nammay marak xannowta kee salaamih abtam xiqta.

Dementia luk yan numuk yaabaanamaay kaxxa yab yaaba gititte mayyoo?

Ken ayti oggola, qunxiik xabbaqa, kee sabri gaca. Konna xinto kassittan tekkek:

  1. Aric salaamisaay foocal gaca. Telee raaqisa, inti intiil gacaay migaq edde eceeyi.
  2. Kullim fan xayuk inki yab yaaba. Qunxi yaaba, inki fikir, inki essero.
  3. Nammay dooro acuy. «Shaahi hinnay bunna?» iyyuwayti «Maca faxxa?» iyyak kalah sissikik aaxigan.
  4. Xillita. Qadaataboh gibdah cakkik xilli acuy, yaaba maabbicina.
  5. Giddiyya kee gari mayasmatina. Roocit yan fayxa fan gaca, cakkik gita maaxaginatek mayabbina.

Walal mannah qimbisam faxximtaa?

Num koo oggolamkeh araca gina. Family Caregiver Alliance guide kaxxa yaaba doocisa iyya: raadiyo hinnay telee raaqisa, caxitte hinnay afo alifa, hinnay deqsitan araca gaca.

  • Foocal xayow. Derrek hinnay gaarak xayoowiyya meesi gactam xiqta.
  • Atu iyyi kinnum waris. «Salaam Abba, anu Sarah kinniyo, ku sayna.» Ta yaabi ku migaq guran waqdih gibda kalah qaxmeeqa.
  • Ken aracal gaca. Usun gubak dacrisan tekkek, ken inti fan aracal xabbaqa hinnay gubal gaca.
  • Ku fooca kee yabih gita cakkuma. National Institute on Aging (NIA) ku yabih gibda, fooca gubla kee agaagorah gita aaxigaay qaxmeeqi gital yaaba axcuk qokolta.
  • Inti masaara kee ayti kassiisi dacrisanam maaxaga. Num mayablaay maabba waateek yaaba oggolam gibidoota.

Yaaba mannah uduuram faxximtaa?

Qunxi qangara, gaba ubbul yaaba kee salmi, ramidi yab yaaba.

  • Kulli yaabal inki fikir. «Ku koota xabbicna. Wohuk lakal baaxó gexno.» Nammay yab inki yaabal mawarisina.
  • Migaq edde eceeyi, usuk/is macaytin. «Aunt Jean seerte» axcuk yanim «Is seerte» iyyak kalah baxxaqqa le.
  • Yaba gubuh xabbica, kaxxa dooco mawaadina. Family Caregiver Alliance kaxxa yab doocok ramidi yab meqe iyya.
  • Uduuraay, lakal elle taba qangara acuy. Yab ubbul maabbinik, inki waqdi uduura. Wohuk kaleek, qunxi wakti xillitaay aka qangara gura.
  • Warisaay xayyosa. Kooboh gaba xayyosa, nammay kootak dooro acuy, hinnay qimbisa gita usluk abuk xayyosa.
  • Kenuk yaaba, ken derrek mayaabina. NIA num mayan innah ken yaaba kee «qunxaaneytah yaab» abaanamik waasa.

NIA baxxaqqa le esseroora elle xayyossa gititte kah eceen. Tohuk kalah tanoomi:

Axcuk Kalah Ta gita abita
«Cattol maca akkum faxxa?» «Kullum hinnay doro faxxa?»
«Mannah tanitoo?» «Gabla kok tantoo?»
«Cule wayteeh?» «Cató konom daqiiqat xalayso le.»
«Taamá tohinna.» «Ta gital abinam haysisno.»
«Duma baaxó fan gexne kassittaa?» «Duma baaxó fan gexne kassita axcuk sugeh aniyo. Tohut koo ruffe haytem yol waris.»
«Anu koh warseh aniyo.» Qaxmeeqi gital gacuy, qimboh yab innah.

Mannah meqennah ayti acuyyo?

Qangarak kal fayxi kee rooci fan ayti acuy.

  • Xillita. Deqsitiyya kassitah wakti kinnim maaxaga. Yaba mawadinik tabana fan kassiisa.
  • Qangara waayeeniik daddal. Family Caregiver Alliance num qangara wayeh gaddiikeh yan waqdi qangara acuy iyya.
  • Oggolteem cakkuma. Alzheimer’s Association guide to communication qangarak derre luk yanim fan ayti acuy axcuk cakkuminama iyya. «Sayyaarah kassitak tantoo?»
  • Fooca kee agaagora dacrisa. Yabi gibidoh yekke waqdi, NIA yab fooca gublaay rookaa, dacayri kee calatto qangarak kalah baxxaqqut taybullem warissa.
  • Fayxa cakkit haysisa. Kassit qellisiyya luk tenyek kalah, roocit yan fayxi cakki le.

Cakki hinna yab iyyen tekkek maca aban?

Mayabbina. Atu yeceek gexxe wayto, num kaxxa buuruta kee meesi geeyam xiqta. Tohuk kalah, roocit yan fayxa fan gacaay qunxiik aka araca fan tabisa.

Family Caregiver Alliance araca madaaqak duma roocit yan fayxa oggola iyya. Ceelalloh, ku ina qunxa mara madarasak baahim faxxa iyyek:

  • Axcuk kalah: «Inay, ku xala kaxxa marooweh yan. Toh morootom sannah duma tekke.»
  • Ta gita abita: «Atu kulli waqdi meqe ina kintom maaxaga. Ken baahaanamih yab yol waris. Qimbisakah qunxi gabbata axawnoo?»

Alzheimer’s Association sinni gari hinna yaabal giddiyya mayabbina axcuk qokolta. Wakti doorita: ceele wayte kassit roocik gibda lilluwaytek, cabaay koroysa.

Dementia giddik gexxak gexxa waqdi walal mannah baxaagita?

Waktiik wakti fan faxxiimaane baxaagitta, elle yaabtan gita tabisa. Alzheimer’s Association sidooca kaxxa gita warissa:

Daraja Maca qokola
Qimbo Yaabaanama mayan axcuk macabina. Walalal ken angaawa, kenuk foocal yaaba, maa qokol faxaanam essera, meqe yab tekkek cata.
Fanah Inkiik inki yaaba deqsitan aracal. Qaxmeeqi yaabal gaca, inti intiil dacrisa, yeey-hinnay-maleh essero acuy, inkiikiik gititte xayyosa, gari kee qellisiyya mayabbina.
Gibdi Fooca gacak xayow, atu iyyi kinnum waris. Intih xayyosiyya kee gaba-kassitiyya fan qaxmeeqa. Gaba xabbicow, ayti yab, inti bulta kee cisa fayxisa. Num mayan innah mayaabina.

Kulli num baxsa le, inki numuk meqe ayró kee gibdi ayró anuk raaqta. A waqdi yaniinim fan gacba acuy, migaqak kal.

Suwarrite kee taamitte walal sissikisaanama xiqtaa?

Yeey. Ittat luk yan suwarro gibda oobissaay nammay marak dacrisaanam kee gaba xayyosaanama yacee.

  • Suwarriteh yaaba. Conversation Cards giddiyya maleh esseroora luk yan suwarrite xayyossa.
  • Buxah suwarrite. Photo Pairs ku dooro luk yan suwarrite xabbicoytah taama ganta, kaxxa waritte kassiissa.
  • Aaxigeenimih yaaba. Finish the Saying aaxigeenimih yaaba kassiisaay walal xayyosa.
  • Taama gabat luk walala. Picture Pairs gaba taamal edde sugeh yaaba araca acuyta.

Aka fantaaxawuh gita how to play games together kee reminiscence activities fan gaca. Xayow kee tilifoonil yaabaanamaay visiting kee phone and video calls fan ayti acuy.

Sabri yoomek maca abiyyo?

Toh kulli numuk takkem kinnim maaxaga. NIA ku rooci calattootek, sabrih qunxi wakti acuy iyya. Aka kuta fan tabaay, qunxiik afo heecaay, xiqtan waqdi gaca. Walal madaaqak qimbisam xiqtan, num ku saalici yab oggolam xiqta. Calatto kulli waqdi gacba tekkek, qokol giddik kaxxa faxxiimaaneh xinto kinnuk atu tekketeem makinna. Nanu le caregiver self-care guide qokol guran gititte luk yaniim maaxaga.

ittalluk leh tan esseroora

Dementia luk yan numuk maa qangara maaxcinnaanama?

Giddiyya («Kassittaa...?»), ceele waam qellisam («Toh cakkik kalama»), wayteena kassisiisam («Anu koh warseh aniyo») kee usun mayan innah aakamisiyyak waasa. Qunxaaneytah yaab innah yaaba caba. Ta yaaba buuruta kee yaabisaanamik kal fayda malinnaan xale wayta.

Cakki hinna caalat warseeniik, qellisam faxximtaa?

Mawaqdi maabbina. Qellisiye yaab kaxxa gibda luk aneewek, koroysan caba. Giddiyya numih kas mabadalta, kaxxam yaabisiisanama. Rooci elle yaniinim kee a waqdi kah faxximtam fan inti acuy.

Qangara waayeeniik, aniy anu maca abam xiqiyyo?

Foocak wakti acuy. Kaxxam yagabboowuk yaninik, qangara ziyaarah acuy hinnay maca iyyan waanamaay gaba oggola. Intih xayyosiyya, gaba-kassitiyya kee suwarrite kaxxam qokolta.

Dementia gibdi baxiik gexxe waqdi, yaabaanama wayta numuk mannah yaaban?

Fooca gacak xayow, atu iyyi kinnum waris, saalici yab kee qaxmeeqi gaba acuy. Fooca xayyos kee agaagora cule wayte fayxa aaxigeh xabbica. Ku taama, xinto kassiisa le siriy hinnay gaba ambaabu yaaba maleh kaxxam yaaba yacee.

Raceenaani

nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.

  1. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
  3. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance

Sahlin digirih gulguluh tanii?

kaxxa muucitte, wakti lowsiise mali, ximmo maliiy, kah yaysaqarrimeenim mali. isi birowseril itta luk digir.

Tama digir is lih bey

iPhone, iPad kee Androidil geytimta Golden Moments app: kaxxa taswiir tile, isi buxah marih taswiir luk geytimta digir, kee Wi‐Fi sinnim taamitta taswiir pack. uli akkaawonti, maysaxxagoogi, wakti akkek ximmo.