ux gacsa
Kas dagna le numlih aban bilbili gabbaaqik, kulli saqdi gineetih akkuk, ittalih aban abtotut tewqek maysabba takke; hebeltoh caxá hinnay lac yubleeniimik, suwarrat wagitaanaamak, kitaab qangara tiriyaanaamak, kobox baaraanaamak hinnay koodot caddol xabbicowtu takatakitaanaamak. Xiqtennek ayró kullim inki saqdih seeca, inki xaban fay yaaboomuh cabe, xaqot yan numuk qokol fantaaxica.
- Abtot bilbilah fantaaxico teceeh yabaay saayisa. Ittalih abtan inki sahal abtot massoowa.
- Ayrók inki saqdih aban gabbaaqi bilbil, duddaaqik aban xexxarih yan bilbilak yayse.
- Inki saqdi inki num yaabaamal meqe. Mangom ittalih yaabaanam kas-dagna le num kee ayti-gexxay le marih celta.
- Xaqot tan qokolteyna aykaalo massoysak, garil daffeyak, suwar kee katakat abtootih gabá takkem duuda.
- Ta ayró bilbil meqennuk kalek, gacayuk macanooleyk kalisa. Beera qangibbiyyaanim meqem kinni.
Ta galil (7 footimaami)
Kas-dagna le numuk derre sugaanam gabbataane celtaah takkem duudda. Bilbila kee widiyoh bilbili gubaaba mayalluqu waayiklak, meqennuk massoysen waqdi nummaak koboxih saqoota baaham duuda. Fanti gitaay meqem, kulli ayróh caddi yab abaanam kacanayseeniih, inki sahal abtot ittalih abaanam massoowaanama. Ta xaafot widiyo kee bilbilal taamita abtoota, bilbil mannal massoysaanaah, garil yan num mannal qokolu duudam warrayta.
Macah bilbilah abtot massossaanam faxximta?
Abtot bilbilah fantaaxico teceeh meqe gineetih hayta. “Mannal nanta? Ta ayró ma abte?” iyyam numuk kassis kee warrayto cattam kinnuk, celtaah gar-garissa. “Wagiti, timaatim kaxxeenih yanin” iyyam tu kaak macatta.
Alzheimer’s Association mangi marih widiyoh yabi kak celtaam yaaxigeeh, kobox baaro hinnay suwar gassuquk bilbilah masso dumaanaam fantaaxicisa.
Widiyoh bilbilal ma abtoota taamitta?
Yubleeniimii kee warrayto
Ku addunyat tanim keenih baaha. Kaameera caxat dabootik korrisa, buxah lac keenisgudduqa, kallassaanaam keenuble, baxa-baxih suwar fayya haya, hinnay bilbila taaqat daffeyay ayró hinnay caxá tasyabaleenim hay. Tubleenim sahal qangarat warrayaay gacsa yaceenih saqdi ceyita. Essero faxximtam mantu.
Ittalih suwarrat wagita
Wadirih suwar kaameerat hayisa, hinnay ku koodo gassuqaay inki kaxxa suwar inki saqdi tasyabale. Tubleenimik yaba: “Amo-qasa koofi wagiti.” “Ah iyyi?” hinnay “Toh kassitta?” iyyak xabbaawa. Num migaq duqusuk yaceek, tohul kaalih gaxa. Sahal esseroorah nee kassisih abtootih giclo wagita.
Cakkuk tiriya
Gabbaaqi qangara, qilsimay, baxa-baxah kitaab inki bilbilal aabbuk tiriya, bax-abuk yemeete warqata, hinnay kaxxa num kicnih suge kitaabak qarixa cakkuk tiriya. Cakkuk tiriyaanam numuh aabboonuh saalih yaniimiy gacsa teceemiy macattam tece.
Kobox baara hinnay cakkuk anqabbaasa
Kibri le kobox baara, hinnay kican muusiiqa ku xaqok fak. Kobox baaraanam mangi marankah yaabaanamak sahaltu tekke. Nee muusiiqah abtootih giclo wagita.
Inki saqdih kallaasa hinnay maaqo misa
Alzheimer’s Association ittalih inki maaqo kallaasoonuh widiyoh bilbil massossaanaam fantaaxicisa. Nammayh duqaysiyyah dabooqit bilbil massoysa. Garil yan num xalxaalum hinnay tamiik, atu sin wadirih kallaasah gita kataatta.
Inki tiyat wagita
Association kalak kican film inki saqdih baxa-baxantah dabooqit wagitaanaah bilbilat yaabaanaam fantaaxicisa. Kas-dagna le numuh, gabbaaqi widiyo, wadirih telefishon warrayto hinnay koorih kobox, duddaaqik kaxxa filmik tayse.
Koodo gassuquk xabbicowtu takatakita
Mangi widiyoh aykaalo koodo gassuqaanam duudda. Atu katakat fakteeh doorta; num ku warseeh suwar doora. Hinnay garil yan qokolteyna inki katakat tabliitil fakteeh keenih tabxé atu yabak tenlit sugtah.
Tohul meqennuk taamitta katakat:
- Finish the Saying: atu kibri le qangara tiriyta, usun dabaq kaak yaacen, tohuk wadir yabih essero ambalalta.
- Picture Pairs: kaxxa suwarrat kacanaysan xabbicowtu katakataay tamballeemik sugtu duudda, saaqat kee tir kak anewaytu.
- Conversation Cards: suwar kee ittalih yaabaanuh fakkon yab.
- Photo Pairs: ku aykaalot tandoore suwarrat kacanaysan katakat. Suwar ku koodot raaqa, usun atu gassuqte koodok yabalan.
Raddisen warrayto
Caagidih yan bilbil celta waqdi, gabbaaqi widiyo raddisa: salaam, kobox, caxat gexsit. Qokolteyna saalah yan saqdi tasyabale, num faxe maro gacta. Alzheimer’s Association baxá hadiyya faktaamal gexxaamiy meqe waqdooti raddisaanaah rubaanam warse.
Sahal bilbili iyyaama?
Bilbili kaxxa fantaaxico le. Dementia Australia ayrók inki saqdih bilbilaanam kee amxalluqu waayinaam fantaaxicisa, kas-dagna le mari yab garayaanamah saqdi faxaanaah. Bilbilal:
- Ku migaq kee sin xanoota sahantah warraya: “Salaam Abba, Jenny kinnuk, ku saybaxa.”
- Kasik yaaba, gabbaaqi qangaraarat, inki kasit inki saqdi.
- War essereemik yayse war ceeyo: “Bari carra ku maaqo kallaase.”
- Gabbaaqi qangara tiriya, hinnay kican koboxuk qayna baara.
- Gabbaaqisaay macanooleyk kalisa.
Dementia Australia kalak widiyoh bilbili yabi celte waqdi qokolaam yaaxige, num ku fooca yubleemih sabbatah. Bilbili kas-kalay leek, widiyo qangibbiya, hinnay tohubba.
Taamitta widiyoh bilbil mannal massoysaa?
Bilbilak duma:
- Kulli ayróh saqdi doora num daqayuk gaba-cattuh yan saqdi, tohul raaqa. Kulli ayróh caddi qokola.
- Garil tan qokolteynalih koboxa. Dumi ayró ruban gaba-xafo massoowaanuh qokolta.
- Aykaalo wagita. Giddul hayen tabliit gabaat tibbixan bilbilak sahaltu tekke. Shaarjik yan, koodo ifih yan, xaban fayya ih yaabbamaay kassis. Aykaalo xafo leek teet faka, num meqennuk tiriyaanam duudek.
- Inki abtot massoowa kullim massoysa.
Bilbil suga addat:
- Kaameerat xayyowuk daffeya ifol, taaqat foocissik, derrek matanna.
- Kulli saqdi ku iyyiiti tasgudduqa, migaq kee xanootat.
- Inki saqdi inki xaban. Alzheimer’s Association mangi xabani kas-dagna le marih kee ayti-gexxay le marih celtaam yaaxige. Mangoo buxah num yemeetek, gubat gaxa hinnay namma hinnay sidoocuh caba.
- Inki saqdi inki essero essere. Family Caregiver Alliance yeey hinnay mayyu iyyan sahal esseroora kee xiqtennek doorit tasyabaleenim fantaaxicisa.
- Ceeyot saqdi caba. Gacsa qambala. Qangara gurrukaanamal qokoltaanam duqusu.
- Ku fooca kee xaban kacanaysa. Murcuza, amo gilibbaayaay xaban macanooleysa. Fooca qangarak mangom warisa.
- Maduqussina. Num kaxxammowti hebelto yeh tekkek, tohum caba.
Bilbil kalisaanama:
- Num gaba-catik duma kalisa, meqe waqdit.
- Kulli saqdi inki salaam kacanaysa: “Beera qusrat bilbileyyo. Kookicniyo.”
- Mangom matamassina.
Garil tan qokolteynah giclooti
Atu barrah bilbilaat qokolta numteyna, toobokoyta hinnay taamisa num tekkey, atu tah duddaah xiqta.
- Saala le araca massoysa. Telefishon xibaay daqaara alifa.
- Ku nafsi bilbil qimbisa, sarrah tabliit giddul numuh yece hinnay inti caddol tibbixa.
- Garil daffeya, foocat hinna. Ku xisiyya meqet. Faxximtek sahalit kassis: “Wagiti, Jenny kinni.”
- Gabá takkay. Suwar fayya haya, katakat doora, buxa tasyabaleenuh tabliit korsa.
- Gaba-cattu kee urufit wagita, bilbil abah yan numuk kalisaanam faxximta saqdi warisa.
- Bilbil abah yan numuk meqeetey taamitteem warisa. “Kuta kicinte” iyyam katayta bilbil massoowaanuh qokolta.
NIA derre yan maray idaltuh yan num bilbilik meqe abtoota baritam qokolaanam duudaam fantaaxicisa, widiyoh bilbili innaah. Wadirih xalootat, qokolteyna aykaalo kullim tibbixam faxximta. Toh meqem kinni.
Num dacarsiyyah buxat sugek, Alzheimer’s Foundation of America buxa widiyoh bilbilat buxah mara qokoltaah mawaam esseraanam fantaaxicisa. AFA kalak buxah maraay taamisa marih fanat suwar rubaanam kee kican alqoosa rubaanam warse, buxa idni teceemik wadir.
Bilbil meqennuk kalek ma abna?
Toh bilbili kas-kalay, fanteena aneewaa hinnay urufit leek yakke. Toh ku dambi hinna, bilbil kaxxa fantaaxico aalle waa iyyam hinna.
- Num koodot kas-kalay leek celtaah tekkey, sahal bilbila hinnay raddisen widiyot korsa.
- Urufit leek tekkek, kassiisa, saalah yan yab yaacaay, xabbicowtul kalisa.
- Kulli saqdi bilbil meqennuk kalek, gaba ayró saqdit qangibbiya.
- Atu kal num tekkeem kaak celtik, tohumul xabbicowtuk kaalih gaxa.
Daqayuk kalisaanam meqem kinni. Gabbaaqi, macanoole bilbil meqe gactu le.
Bilbili fanat
Gaba gitiytat keenit xayyowuk suga. Dementia Australia kaardoota, iimeel, suwar hinnay dagoo hadiyyoota rubaanam fantaaxicisa. Kulli acun inki kaxxa suwar kee gabbaaqi xafo le poostah kaardi mangom tiriyaanam duudan. Qokolteynah ruban teet kibriise conversation cards katayta bilbilah massoowan yab tece.
Tabliit dooriyya kee massoowaanuh, tablets and screens wagita. Garil geytimoonuh, visiting giclo wagita.
ittalluk leh tan esseroora
Kas dagna le numlih widiyoh bilbilat ma abtoota abiyya?
Inki sahal abtot massoowa: ku caxá, buxah lac hinnay duqaysiyyah buxa tasgudduqay; awwalti suwar ittalih bala; qangara tiriya hinnay warqata cakkuk auka; kobox baara; inki saqdih inki maaqo kallaasa; hinnay koodot caddol suwarrat xabbicowtu takatakita. Abtot bilbilah fantaaxico taceeh numuk yabaay fanteyna teyna abiyyam kalissa.
Widiyoh bilbil manaakak sugaanam faxximta?
Mangaqayuk atu tascobek gabbaaqih suga. Dagoo daqiiqaay macanooleeh gactam fanteenam kinnuk duudda, num daqayuk gaba-cattuh tekkek. Ayrók inki saqdih bilbilaanam, bilbil mangom sugeemik tayse.
Widiyoh bilbilak kas-kalay hinnay urufitay yekkeenik ma abna?
Toh num koodot fooca yublee waqdi kas-kalay hebelto le. Sahal bilbila aban, hinnay gar-caddi qokolteyna meqe saqdi tasyabale widiyo garcissa ruba, hinnay poostah kaardootaay suwar ruba. Bilbil meqennuk kalek, gacayuk duqusuk kalisaay kal ayró hinnay fanteen saqdi qangibbiya.
Inna bilbil fayyaise waytek widiyoh bilbil abtuh mannal qokola?
Buxah num, qokolteyna hinnay dacarsiyyah buxah taamisa mara bilbil qimbisaanaah aykaalo tibbixaanah essera. Mangi dacarsiyyah dabooqit widiyoh bilbilat qokolaanaah essera. Tabliit giddul hayeeniih koodo kaxxa heenik ayti aabbuh meqe takke.
Widiyol ittalih katakata duudan?
Yeey. Sahal gitay yaniih inki num koodo garcissaah kaqla num yuble suwar doora. Hinnay qokolteyna inki katakat tabliitil fakteeh numuh tabxé atu yabak tenlit sugtah. Saaqat kee tir le wayti katakat doora.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Visiting someone with dementia · Dementia Australia
- What Is Long-Distance Caregiving? · National Institute on Aging
- Connecting with Someone in a Long Term Care Setting During the Coronavirus Outbreak · Alzheimer's Foundation of America
- Ten Tips for Communicating with a Person with Dementia · Family Caregiver Alliance