ux gacsa
Kas-maysixxic le num dacrisaanam gibdi taama, kaadu isih daccarsaanam taamâ gabat tanim kinni. Mangoh daalam, kas sissik, xiinam waytam kee kataysiisik kacan aalam innaah tan astooti kas-leek wagita. Baxsa-le qokol essera, sabri daccarsiyyi faydita, kaadu qokol buttal tangallin. US-ih addat bilash qokol geytimaah, woo ganal Alzheimer's Association 24/7 Helpline 1-800-272-3900 kee Eldercare Locator 1-800-677-1116 tan.
- Daalil mangacel mangoh daalam, xayi jibba, xiinam xagortam, rookot kee isi fayyâ daccarsiyyi habaanamal yambillike.
- Sabri daccarsiyyi nabsî sabri koo yeceeh, tu-saaqatak kalah mango alfiitâ fan, burtat hinnay daccarsiyyî caral geytimtam xiqtah.
- Baxsa-le taamoomik qokol essera; mango mari qoklam faxa ikkal mannal qoklaanam ma-yaaxigin.
- Alzheimer's Association 24/7 Helpline (1-800-272-3900) ummaan wakti bilash kee cilli le qokol tacee.
- Eldercare Locator (1-800-677-1116) koo kee dariifâ qokol, tonnaah Area Agency on Aging lem gassoysa.
- Gidbidi xagteh tengek, 988 fan bila hinnay xawfa ruba. Gibdi sissik wakti, 911 fan bila.
Ta galil (9 footimaami)
- Dacrisiynek daalil astooti tu-mankinna?
- Asak konoy daqiiqat addat macah abam xiqaa?
- Sabri daccarsiyyi macay, mannal teeti geyaa?
- Yoh xayi qokol mannal geyam xiqaa?
- Qokol butta mannal geyaa?
- Buxâ mara kee kataysiisik qokol mannal esseraa?
- Yoh tu edde tekkek macah abaa?
- Daktar hinnay sissik qokol ma-wakti geyam faxxiimaa?
- Sittat aban taamooma yoh sabri yaceenim xiqtaah?
Atu kas-maysixxic le num dacrisak tengek, ta kitoob bar-leelal, daalak, kaadu ma-taaminniyo taamooma luk akriyak tantaah tankittina. To kaxxa xaafey ma-hinna. Isi nabsih daccarsiyyi abaanam fayu hinnay gabat abte taamoomik galto ma-hinna. Is atu taamat wadirik sugtaamal koo qokoltaam kinni.
Ta maxco daalil kas-le astooti, baxsal-le sabri mannal geytimta, qokol elle geytima araca, kaadu asak bilash US bilash telefoonitte teetit bilam xiqtan lem cusba.
Dacrisiynek daalil astooti tu-mankinna?
Daalil mangacel sessekuk culaah, toh sabbatah isi kas-le astooti taaxigem meqe qokol kinni. National Institute on Aging (NIA) dacrisa marak daalil astooti tiysixxigeh, tunkuk gaba:
- mangoh daalam, kas makkootiyyi hinnay baaca;
- sissikih naqsoonaah hinnay sabri waytam;
- kalaluuyiyyi hinnay marak baxsiimah aalam;
- xiinâ cakkito, hinnay giclo xiina waytam;
- rookot hinnay qadaaba, hinnay edde yalliciheenimih faxe waytam;
- amo biyaak, nabsî biyaak hinnay gari nabsî gibdaabina;
- nabsî garbaqu hinnay meqe maaqo isih abaanamih wakti waytam;
- kalco dacayri hinnay isi nabsî daccarsiyyi habaanaam;
- cunkuraaq hinnay dawaari, daktar yecee dawaari gital wayuuk catoonaam.
Alzheimer’s Association gari astooti edde ose, biyak dirkiitot aallam, numul naqabaanam (“usuk gibdi amo kinnah kinni”), sara-waktik baaca, kas essera waytam, kaadu fayyâ gibdaabina nabsil kaxxa xaafey aallam. Tamaah tan astooti elle tangeleek isi daktarak wagittoonaah amri tacee.
NIA koo kassiiseemik gaba, daalil koo qulullusekkah ma-qaabitin. Astooti naharat yableenik, sissikuk taama edde ooba.
Asak konoy daqiiqat addat macah abam xiqaa?
Daban-sabri kaxxa meqe gaba le. Tamak teeti daalil ma-yayse ikkal, gibdi carra elle tatiiseenim koo xiqsiissah.
- Bara fan eweeca. Num meqeh caral sugelek, badaral gaca hinnay sanduuqâ fan gaca.
- Sessekuk fooko. Gibdi esserô gacsa teceek naharat, daban-le fooko beeta. Kaadu atu dacrisitta num luk Calm Breathing sabri tabsoonaam xiqtan.
- Lee aaqubaay tu akuma. Isi maaqo hawaawaanam sissikiyik tanim kinni.
- Inki kataysah xawfa ruba. Tu esseruh ma-hinna, esseroysa kinni.
- Isih meqe maxco ixxica. NIA-k guide to caring for yourself qafar maxcok cusbaamal: “Xiqaamih dudda abak aniyo,” “Kulliimik dudda maleey, kaadu toh meqe,” tonnaah “Salaamatal sittat nani wakti fayda edde geyeyyo.”
Sabri daccarsiyyi macay, mannal teeti geyaa?
Sabri daccarsiyyi daban-waktî daccarsiyyi kinni atu dacrisitta numuh, atuk sabri geytuh. NIA-k page on respite care edde baxxaqisannal, tu-saaqatak kalah mango alfiitâ fan sugam xiqtaah, dabqal, daktarî caral hinnay kaxxa-marih ayro daccarsiyyî caral geytimtam xiqtah.
Alzheimer’s Association meqe aynatitte baxxaqisa:
| Aynat | Toh macay |
|---|---|
| Dabqâ addâ qokol | Kataysa, kaxxa-marak mara, fidin-abbaasâ num hinnay galti luk yan qokolti dabqa yamaate |
| Kaxxa-marih ayro cara | Malseen taamooma kuulo kee fanni innaah tan buttâ addat; geyso kee maaqo mangacel yaceen |
| Bar-suwo hinnay daban suwo | Derre-waktî daccarsiyyî buttat bar, tu ayroora hinnay tu alfiita num dacrisan |
Iyyi galto tacee? NIA maxcok, buxâ mara, kataysis hinnay fidin-abbaasâ marak geytimta sabri galto maleek takkem xiqtah. Taamâ qokolti saaqat hinnay ayrók galto essera. Hospice daccarsiyyi geyak yan numuh, Medicare hospitaal addat hinnay daccarsiyyî caral koona ayró sittat kataatak geytimta sabri daccarsiyyik mango galti duumussa. Medicaid qoklam xiqtah. Mango siiri-le fayyâ inshuraans sabri ma-duumussa, ikkal derre-waktî daccarsiyyî inshuraans qoklam xiqtah.
Fayda-le kassiisi: Alzheimer’s Association sabri qokolteyna gibdi sissik mayyu waqdil tabsoonaah kassiiseh, toh sissik qokol faxxiimak tan waqdi tayseelih tanim geytuh.
Yoh xayi qokol mannal geyam xiqaa?
Tu bilash US qokoltiyya koo dariifâ qokol fan gassoysam xiqtah.
- Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline bilash kaadu cilli leeh, sanatal ummaan ayró saaqat 24 taamita marat gacisa, 200 tirtuk dagal afittet qokol taceeh af-gacsiyne luk yan marat geytima. Relay qokoluh 711 bila. Taama-kacanih madaq, dacrisiynek daalil, sabri garooca, dariifâ porograam kee gariimik walalsitoonum xiqtan, tonnaah daccarsiyyî kassiiseynak derre-waktî walal esseraanam xiqtan. Taamâ mari daktarî amri ma-yacee.
- Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, Administration for Community Living ummattâ qokol kinniimih, kaxxa-mari kee buxah qokol fan koo gassoysa. Bilam, xawfa rubam, interneetit walalsitam hinnay imaayil rubam xiqtan, hinnay aracal gurumsaanam xiqtan. Toh ku dariifak Area Agency on Aging fan koo gassoysam xiqtah.
- ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator istetit sabri qokolteyna gurumsittan koo qokla, kaadu ku istet lem tekkek State Respite Coalition hinnay Lifespan Respite porograam fan naharat bilaanam kassiiseh. ARCH qokolteyna ma-wagittaay, toh sabbatah ken taamâ caddó kee wadir kitoob isih wagita.
Qokol butta mannal geyaa?
Helpline essera hinnay interneetit koo xayi buttitte gura. Alzheimer’s Association dacrisa mara kee kas-maysixxic le marah runs support groups taamissa, fooca-foocak kee interneetit, aaxige massoysa-marih gabat. Mango aracoocit baxsa-le buttitte tacee, ceelalloh kaxxa-marih dacrisa maray hinnay qunxaanel Alzheimer le maray naharsi caddol yaniinih. Tonnaah ALZConnected, dacrisa mari kassiisik edde sittat tacee bilash interneet buttah gaba tacee.
Qokol buttitte may-caddok kalah kas-biyaak edde yayyaaqen arac takkem xiqtah, taama edde oobte marak fayda-le kassiisi geytimaah, kaadu kalaluuyiyyi kas edde dagooysa. Naharsi butta ku fantaaxik tayse wek, garik cula.
Buxâ mara kee kataysiisik qokol mannal esseraa?
Baxxaqsa leeh essera. Mango mari qoklam faxa ikkal macah yaceenim ma-yaaxigin. NIA kassiiseemik gaba:
- Kitoob loow gari mari abam xiqe taamoomik, kaadu mari baxat dooreenih haba.
- Qunxumuk qimbisa esseraanam gibdik tekkek.
- Taama nukul massoysa. Qalî baxay maaqo kaxxa kacanih abay Kamî carra diraac baaha. Wariq aaxige culeyna wariqâ taamat qokla.
- Xawfa hinnay imaayil ruba fooca-foocak esseraanam gibdik tekkek.
- Gacsa barita num tu yacee wakti: “Essertek gassoh. Tah abtam xiqtaam kinni.”
- Tu gacsiyya qambaala kaadu toh isi nabsih gibdaabina ma-haysitina.
Gari kasitte: numuy alfiitat inki carra nukul gaca essera, daban dacarsiinah koo beeta, hinnay yaburuk sittat digir digraanam. Ni guide to playing together yabur mara luk kassiisaanam sissikik tanim kinni.
Yoh tu edde tekkek macah abaa?
Asaku sissik qokoltiyyâ mala bicisa. NIA buxâ mara hinnay xayi kataysis luk iyyi culelem massoysaanaah kassiiseh, tonnaah bilash telefooni loowo, dawaari, taamita madaq kassiisi, kee kacan taamooma loowtâ kitoob addat aallaanam kassiiseh. Alzheimer’s Association kaadu numuk daktarî telefooni kee cusub dawaarî loow geytimtam sissikiyik abaanam kassiiseh.
Daktar hinnay sissik qokol ma-wakti geyam faxxiimaa?
Daalil astooti ummaan ayró tangeleek, rookot tekkek hinnay nabsî dudda waytek isi daktarak wagit. Atu dacrisa num kinnim isi daktarak ixxica. NIA kassiiseemik, malo-mari kee hawaa taama-mari gibdi kas-biyaak kee malâ gital qoklam xiqtaah, Medicare, Medicaid kee gari siiri-le fayyâ inshuraans kas-fayyâ galti duumussam xiqtah.
Gidbidi xagteh tengek hinnay isi nabsi kaxxa biyaak abam kasit tekkek, 988 fan bila hinnay xawfa ruba toh 988 Suicide & Crisis Lifeline fan, bilash kaadu saaqat 24/7 geytimaah. Num sissik meqet annekkah gibdi waqdit yanek, 911 fan bila.
Sittat aban taamooma yoh sabri yaceenim xiqtaah?
Tu-wakti. Sittat fantaaxitan sabri taama kuuy kee atu dacrisitta numuk ayrók sabri gabat takkem xiqtah: duma-kuulo aabbatam, suwarit wagitaanam, hinnay Conversation Cards innaah tan digir duumuma gacsa faxe waytam. Num mara luk suwam fantaaxitek, kaxxa-marih caral hinnay ayro porograamal Picture Bingo buttal abaanam inki saaqat sabri koo taceem xiqtah. Kasitteh activities for care home groups wagita.
ittalluk leh tan esseroora
Dacrisiynek daalil astooti tu-mankinna?
Meqe astootik gaba: gibdi daalil, kas makkootiyyi hinnay baaca, sissikih naqsoonaah hinnay sabri waytam, xiinâ cakkito, rookot hinnay qadaaba, kataysiisik kacan aalam, amo biyaak hinnay nabsî biyaak, kee isi maaqo, nabsî garbaqu hinnay daktarî daccarsiyyi habaanaama. Tamaah tan astooti elle tangeleek, isi daktarak wagit.
Yoh xayi sabri daccarsiyyi mannal geya?
Eldercare Locator (1-800-677-1116 hinnay eldercare.acl.gov) luk qimbis, isi dariifak Area Agency on Aging, ARCH National Respite Locator Service, hinnay Alzheimer's Association Helpline 1-800-272-3900 fan geytimtam. Tonnaah buxâ mara, kataysis kee fidin-abbaasâ mari sabri yaceenim xiqtah.
Medicare sabri daccarsiyyik galto tacee?
Hospice daccarsiyyi geyak yan numuh, Medicare koona ayró sittat kataatak hospitaal addat hinnay daccarsiyyî caral geytimta sabri daccarsiyyik mango galti duumussa, National Institute on Aging yeceeh yan maxcok yabak. Mango siiri-le fayyâ inshuraans sabri ma-duumussa; Medicaid kee derre-waktî daccarsiyyî inshuraans qoklam xiqtah.
Alzheimer's Association Helpline duma-bilash kee barik geytintah?
Yeey. Alzheimer's Association tiysixxigeemih, Helpline 1-800-272-3900 bilash, cilli-le kaadu saaqat 24 ummaan ayró, sanatal 365 ayró taamita marat gacisa, mango afittet qokol geytimaah. 711 bil relay qokoluh.
Daccarsiyyik sabri beetaanam isi-kibirinna?
Maleey. Sabri koo daccarsiyyi wagisiselem koo qokla, kaadu sabri atu dacrisitta numuh kataysis kee taamâ madaq tacee. Mango dacrisa mari sarrah qokol sissikuk esserinninooy axceeniik geytiman.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
- What Is Respite Care? · National Institute on Aging
- Caregiver Stress · Alzheimer's Association
- Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
- Respite Care · Alzheimer's Association
- Support Groups · Alzheimer's Association
- Eldercare Locator · Administration for Community Living
- Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
- 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline