Ilekọta Onwe Gị: Ezumike, Nkwado na Ike Ọgwụgwụ

Ọ bụrụ na ị na-elekọta onye na-ebi ná dementia, ọ pụrụ ịbụ na ị na-agụ nke a n’abalị, ike gwụrụ gị, ya na ndepụta ihe ị na-emebeghị. Nke ahụ bụ ihe nkịtị. Ilekọta onwe gị abụghị ihe a na-eme naanị mgbe oge dị, ọ bụghịkwa ụgwọ ọrụ maka ime ihe niile. Ọ bụ ya na-enye gị ike ịga n’ihu.

Ibe a na-ekpuchi ihe ịrịba ama nke ike ọgwụgwụ, otu esi enweta ezumike n’ezie, ebe ị ga-achọta nkwado, na ebe enyemaka n’efu ị nwere ike ịkpọ taa.

Kedu ihe ịrịba ama nke ike ọgwụgwụ nke onye na-elekọta?

Ike ọgwụgwụ na-abata nwayọọ nwayọọ, ya mere ọ na-enyere aka ịmara ihe ịrịba ama nke gị. National Institute on Aging (NIA) depụtara ihe ịrịba ama nke nchekasị nke onye na-elekọta, gụnyere:

• inwe ike ọgwụgwụ, obi ịdị arọ ma ọ bụ nchegbu;
• ịwe iwe ma ọ bụ ịghara ịnwe ntachi obi ngwa ngwa;
• inwe mmetụta nke ịnọ naanị ma ọ bụ ịdị anya n’ebe ndị ọzọ nọ;
• nsogbu ihi ụra, ma ọ bụ ịghara ịrahụ ụra zuru ezu;
• inwe iru uju ma ọ bụ enweghị olileanya, ma ọ bụ ịghara inwe mmasị n’ihe ị na-anụ ụtọ na mbụ;
• isi ọwụwa ugboro ugboro, mgbu ma ọ bụ nsogbu ahụ ndị ọzọ;
• enweghị oge ime mmegharị ahụ ma ọ bụ isi nri dị mma maka onwe gị;
• ịhapụ ịsa ahụ ma ọ bụ nlekọta onwe ndị ọzọ;
• iji mmanya ma ọ bụ ọgwụ eme ihe n’ụzọ na-ezighị ezi, gụnyere ọgwụ dọkịta nyere.

Alzheimer’s Association gbakwunyere ihe ịrịba ama dị ka ịjụ ọrịa ahụ, iwe n’ebe onye ahụ nọ (“naanị isi ike ka ọ na-eme”), nchegbu banyere ọdịnihu, nsogbu ilekwasị anya, na nsogbu ahụike na-emetụta gị. Ọ na-atụ aro ikwu na dọkịta gị ma ọ bụrụ na ị na-enwe ihe ịrịba ama dị otú a mgbe niile.

Ndụmọdụ NIA bụ ka a ghara ichere ruo mgbe obi na-adịkwa gị arọ nke ukwuu. Mara ihe ịrịba ama gị n’oge ma meghachi omume ha.

Gịnị ka m nwere ike ime taa, n’ime nkeji ise?

Obere ezumike na-agụ. Ọ dịghị otu n’ime ndị a na-edozi ike ọgwụgwụ nke ukwuu, mana ha nwere ike inyere gị aka ịgafe ehihie siri ike.

• Pụọ n’èzí. Nọdụ n’ọnụ ụzọ ma ọ bụ jee ije gaa n’ebe igbe akwụkwọ ozi dị mgbe onye ahụ nọ n’ebe nchekwa ma dị jụụ.
• Were ume nwayọọ. Ume ole na ole dị nwayọọ tupu ị zaa ajụjụ siri ike. Ị nwere ike ịkesa ntakịrị oge iku ume nwayọọ na onye ị na-elekọta, kwa.
• Ṅụọ mmiri ma rie ihe. Ọ dị mfe ichefu nri nke gị.
• Zipụ ozi n’otu enyi. Ọ bụghị ịrịọ ihe ọ bụla, naanị iji jikọọ.
• Kwuo ihe dị mma nye onwe gị. Nduzi NIA banyere ilekọta onwe gị na-atụ aro okwu dị ka “Ana m eme ihe kacha mma m nwere ike,” “Abụghị m onye zuru oke, nke ahụ dịkwa mma,” na “Ga m anụ ụtọ oge ndị anyị nwere ike ịnọ ọnụ n’udo.”

Gịnị bụ nlekọta ezumike (respite care), kedu ka m ga-esi nweta ya?

Nlekọta ezumike bụ nlekọta nwa oge maka onye ị na-elekọta, ka ị nwee ike izu ike. Ibe NIA banyere nlekọta ezumike na-akọwa na ọ nwere ike ịdịru site n’awa ole na ole ruo izu ole na ole ma nwee ike ịmee n’ụlọ, n’ụlọ ọrụ nlekọta ahụike ma ọ bụ n’ụlọ ndị okenye ehihie (adult day care center).

Alzheimer’s Association na-akọwa ụdị ndị a na-ahụkarị:

Onye na-akwụ ụgwọ? Dịka NIA si kwuo, ezumike si n’aka ezinụlọ, ndị enyi ma ọ bụ ndị afọ ofufo nwere ike ọ gaghị efu ihe ọ bụla. Ọrụ ndị ọkachamara na-akwụ ụgwọ kwa awa ma ọ bụ kwa ụbọchị. Na US, maka onye na-enweta nlekọta hospice (hospice care), Medicare na-ekpuchi ọtụtụ ụgwọ ruo ụbọchị ise n’usoro nke ezumike n’ụlọ ọgwụ ma ọ bụ n’ụlọ nlekọta nwere ndị ọrụ nọọsụ. Medicaid nwere ike inye aka. Ọtụtụ inshọransị ahụike nke onwe anaghị ekpuchi ezumike, ọ bụ ezie na atụmatụ inshọransị nlekọta ogologo oge ụfọdụ na-eme ya. Ebe ọzọ, jụọ ụlọ ọrụ ọdịmma mpaghara gị ihe dị.

Ndụmọdụ: Alzheimer’s Association na-atụ aro ịnwale ndị na-enye nlekọta ezumike n’ọnọdụ na-abụghị mberede, ka ha dị njikere ma ọ bụrụ na ị chọrọ enyemaka na mberede.

Ebee ka m ga-achọta enyemaka n’ebe m bi?

Ọtụtụ ọrụ n’efu na US nwere ike igosi gị enyemaka mpaghara. Ọ bụrụ na ị bi n’ebe ọzọ, jụọ ahịrị enyemaka dementia nke mba gị ma ọ bụ ụlọ ọrụ ọdịmma mpaghara gị.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline (US). Helpline bụ n’efu na nke zoro ezo, nwere ndị ọrụ n’oge niile kwa ụbọchị n’afọ, na enyemaka n’ihe karịrị asụsụ 200 site n’ndị ọrụ na-asụ asụsụ abụọ ma ọ bụ ndị ntụgharị. Ị nwere ike ikwurịta mgbanwe omume, nchegbu nke onye na-elekọta, nhọrọ ezumike, mmemme mpaghara na ndị ọzọ, ma rịọ mkparịta ụka ka ogologo na onye ndụmọdụ nlekọta. Ndị ọrụ anaghị enye ndụmọdụ ahụike.
• Eldercare Locator (US). Eldercare Locator, ọrụ ọha nke Administration for Community Living, na-ejikọta gị na ọrụ maka ndị okenye na ezinụlọ ha. Ị nwere ike ịkpọ, zipụ ozi, kparịta n’ịntanetị ma ọ bụ zipụ email nye ndị ọrụ a zụrụ, ma ọ bụ chọọ site n’ebe. Ọ nwere ike igosi gị Area Agency on Aging gị.
• ARCH National Respite Locator Service (US). ARCH respite locator na-enyere gị aka ịchọta ndị na-enye nlekọta ezumike site na steeti, ma na-atụ aro ịkpọtụrụ State Respite Coalition gị ma ọ bụ mmemme Lifespan Respite buru ụzọ ma ọ bụrụ na steeti gị nwere otu. ARCH na-ekwu na ọ naghị enyocha ndị na-enye ya, ya mere lelee ahụmahụ na ihe ha gara aga n’onwe gị.

Kedu ka m ga-esi chọta otu nkwado?

Jụọ ahịrị enyemaka ma ọ bụ chọọ n’ịntanetị otu ndị dị nso gị. Alzheimer’s Association na-eme otu nkwado maka ndị na-elekọta na ndị na-ebi ná dementia, n’onwe onye na n’ịntanetị, nke ndị a zụrụ na-eduzi. Ọtụtụ ebe na-enyekwa otu pụrụ iche, dịka maka ndị na-elekọta okenye ma ọ bụ maka ndị na-ebi ná Alzheimer nke na-amalite n’afọ dị obere ma ọ bụ n’oge mbụ. Ọ na-akwadokwa ALZConnected, obodo n’ịntanetị n’efu ebe ndị na-elekọta na-ekere ndụmọdụ.

Otu nkwado nwere ike ịbụ ebe ị ga-ekwuputa nsogbu na-enweghị ikpe, nweta ndụmọdụ bara uru site n’ndị bụrụla ebe ahụ, ma nwee obere mmetụta nke ịnọ naanị. Ọ bụrụ na otu mbụ adabaghị, nwaa nke ọzọ.

Kedu ka m ga-esi rịọ ezinụlọ na ndị enyi enyemaka?

Bụrụ onye doro anya. Ọtụtụ ndị chọrọ inye aka mana amaghị ihe ha ga-enye. NIA na-atụ aro:

• Debe ndepụta nke ọrụ ndị ọzọ nwere ike iburu, ma hapụ ndị mmadụ ka ha họrọ.
• Malite n’obere ma ọ bụrụ na ịrịọ na-esi ike.
• Kwekọọ ọrụ na onye ahụ. Nwa nwanne nne nke hụrụ isi nri n’anya na-ebute nri abalị otu ụbọchị n’izu. Onye agbataobi nke maara akwụkwọ na-enyere aka n’ihe akwụkwọ.
• Zipụ ozi ma ọ bụ email ma ọ bụrụ na ịrịọ ihu n’ihu adịghị mma.
• Zụọ azịza maka mgbe onye na-enye: “Daalụ maka ịjụ. Nke a bụ ihe ị nwere ike ime.”
• Atụla anya na ụfọdụ ga-asị “mba” ma gbalịa ị ghara iwere ya n’ụzọ nke onwe gị.

Echiche ndị ọzọ: rịọ onye ka ọ soro onye ahụ nọdụ otu ehihie n’izu, kpọpụ ya n’obere njem, ma ọ bụ bịa leta ma kpọọ egwuregwu ọnụ. Nduzi anyị banyere ịkpọ egwu ọnụ dị mfe ikesa nye ndị ọbịa.

Gịnị ma ọ bụrụ na ihe mere m?

Mee atụmatụ azụ dị mfe ugbu a. NIA na-atụ aro ikpebi na ezinụlọ ma ọ bụ ndị enyi nso onye ga-abata, na idebe akwụkwọ ndetu nwere nọmba mberede, ọgwụ, ndụmọdụ omume na-arụ ọrụ, na ọrụ ndị ọ hụrụ n’anya. Alzheimer’s Association na-atụ aro idebekwa ndị ọ ga-akpọtụrụ n’ahụike onye ahụ na ndepụta ọgwụ nke ọhụrụ n’ebe ọ dị mfe ịchọta.

Oge ole ka m kwesịrị ịchọ enyemaka ọkachamara ma ọ bụ nke ngwa ngwa?

Gwa dọkịta gị ma ọ bụrụ na ihe ịrịba ama nchekasị na-eme mgbe niile, ma ọ bụrụ na ị na-enwe ịda mba n’obi, ma ọ bụ ọ na-esiri gị ike ịnagide ya. Gwa dọkịta gị na ị bụ onye na-elekọta. NIA na-ekwu na ndị ndụmọdụ na ndị ọrụ ọdịmma mmadụ nwere ike inye aka n’mmetụta siri ike na nhazi, na Medicare, Medicaid na inshọransị nke onwe ụfọdụ nwere ike ikpuchi ụfọdụ ụgwọ ahụike uche.

Ọ bụrụ na ị chere na ị nọ n’ọnọdụ mberede ma ọ bụ nwee echiche imerụ onwe gị ahụ, kpọtụrụ ahịrị enyemaka maka ọnọdụ mberede obi n’mba gị ma ọ bụ nọmba mberede nke mpaghara gị. Na US, 988 Suicide & Crisis Lifeline dị n’efu ma dị 24/7. Ọ bụrụ na onye ọ bụla nọ n’ihe egwu ozugbo, kpọọ nọmba mberede nke mpaghara gị.

Ọrụ a na-eme ọnụ ọ̀ nwere ike inye m ezumike kwa?

Mgbe ụfọdụ. Ọrụ dị jụụ unu abụọ na-anụ ụtọ nwere ike ịbụ akụkụ dị nro nke ụbọchị maka gị na maka onye ị na-elekọta: ige ntị n’abụ ochie, ilele foto, ma ọ bụ egwuregwu dị ka kaadị mkparịta ụka nke na-achọghị azịza ziri ezi. Ọ bụrụ na onye ahụ na-anụ ụtọ ịnọ ọnụ, oge otu na bingo onyonyo n’ụlọ ndị okenye ma ọ bụ mmemme ehihie nwere ike inye gị otu awa nke ezumike. Lee ọrụ maka otu n’ụlọ nlekọta maka echiche.