Mgbe Onye Nwere Dementia Jụrụ ma ọ bụ Iwe Wee Ya n'Ọrụ

Ị kwadebere ihe niile, nye egwuregwu ma ọ bụ ije, wee nụ “Mba.” Ma ọ bụ ọrụ ahụ amalite nke ọma wee gwụsịa n’ịtụpụ tablet na okwu siri ike. Ọ na-eme mmadụ nkụda mmụọ, ọ bụkwa ihe a na-ahụkarị. Ọjụjụ na iwe na-abụkarị ozi, ọ bụghị isi ike. Ịchọpụta ozi ahụ na-egosikarị gị ihe ị ga-anwa ọzọ.

Gịnị mere onye nwere dementia ji ajụ ọrụ?

Na-abụkarị e nwere ihe kpatara ya, ọbụna ma ọ bụrụ na onye ahụ enweghị ike itinye ya n’okwu. Alzheimer’s Association na-ekwu na mmegide nwere ike ịpụta na onye ahụ enweghị ike ime ọrụ ahụ ma ọ bụ na-atụ egwu ịnwa. Ihe na-akpatakarị ya gụnyere:

• Ọ dị ya ka ihe siri ike. Ọrụ ahụ na-achọ ugbu a nkà dementia mere ka ọ sie ike, ịda n’ihu mmadụ na-eme ihere.
• Ọ dị ya ka ihe nke ụmụaka. Ndị okenye na-ahụ foto dị ka eserese ụmụaka, olu na-agụ egwu na ọrụ yiri ndị e mere maka ụmụaka.
• Ike ọgwụgwụ. Ọtụtụ ndị na-enwe ike dị ala n’ime ụbọchị. Lee ọrụ dị jụụ maka ịgbụ mgbede.
• Ahụ erughị ala. National Institute on Aging (NIA) depụtara mgbu, enweghị ụra, nsogbu ịhụ ma ọ bụ ịnụ ihe, afọ ịkpọchi (constipation), agụụ, akpịrị ịkpọ nkụ na mmetụta ọgwụ ọhụrụ dị ka ihe nwere ike ịkpata nsogbu.
• Ihe ọtụtụ na-eme n’otu oge. TV dị ike, ọtụtụ mkparịta ụka ma ọ bụ ụlọ jupụtara na mmadụ nwere ike ịdị ya ukwuu.
• Ịmanye ya. NIA kpọrọ ịmanye ya ime ihe Alzheimer mere ka ọ siere ike nke ukwuu, ma ọ bụ icheta ihe omume ma ọ bụ ndị mmadụ, dị ka ihe na-akpata enweghị izu ike.
• Ọnọdụ obi dị ala. Ịlafu mmasị n’ihe nwere ike ịbụ ihe ịrịba ama nke ịda mbà n’obi, nke kwesịrị ka a kpọtụrụ dọkịta.
• Ọ naghị achọ ya. Ndị okenye nwere ikike ịsị mba.

Gịnị ka m kwesịrị ịnwa mgbe ha sịrị mba?

Nabata mba ahụ n’udo, wee gbanwee ihe: oge, ọrụ ahụ, otú ọ siri ike ma ọ bụ otú ị si arịọ.

1. Hapụ ya ugbu a. “Ọ dị mma. Eleghị anya mgbe e mesịrị.” Wee gaa n’ihe ọzọ n’ejighị ume ịgbapụ ihe iwe.
2. Nwaa ọzọ mgbe e mesịrị. Alzheimer’s Association na-atụ aro ịnwa ọzọ mgbe e mesịrị, ma ọ bụ n’oge ọzọ n’ụbọchị.
3. Mee ya obere. Otu ihe dakọrọ kama egwuregwu niile. Otu akwa nhicha kama nkata akwa niile. Foto ole na ole, nhọrọ ole na ole, foto ndị ahụ na-anọ ebe a na-ahụ ha.
4. Nye nhọrọ abụọ. “Ị chọrọ ilele foto nnụnụ ma ọ bụ ige egwu?” Nhọrọ na-enyeghachi mmetụta nke njikwa.
5. Rịọ enyemaka kama ihe ngosi. “Ị nwere ike inyere m aka ịhazi ndị a?” ma ọ bụ “Ị nwere ike ịgwa m agba ọ dị mma karị?” Ịbụ onye a chọrọ dị iche nke ukwuu n’ịbụ onye a na-anwale.
6. Malite ya n’onwe gị. Malite ọrụ ahụ n’akụkụ ha n’ejighị ajụjụ. Ọtụtụ ndị na-abanye mgbe ihe na-eme ugbu a, ọ bụrụkwa na ha abanyeghị, ị ka nọkọrọ oge ọnụ.
7. Gbanwee gaa n’ihe na-eme ahụ ma ọ bụ nke na-eme ka obi dị jụụ. Ije mkpụmkpụ, egwu, nri ntakịrị, ịpịkọta akwa, ma ọ bụ nkwụsị iku ume nwayọọ ọnụ. NIA na-atụ aro ichee uche n’ebe egwu, akwụkwọ ma ọ bụ ije dị.
8. Hapụ ha ka ha mee ya n’ụzọ ha. Ọ bụrụ na ha chọrọ ịkpọ ya n’ụzọ dị iche n’ihe iwu na-ekwu, soro ha. Alzheimer’s Association na-adụ ọdụ ịdị njikere ịgbanwe.

Gịnị ka m kwesịrị ikwu mgbe iwe wee ha?

Belata ọsọ, wedata olu gị, ma mee ka obi dị ha jụụ. Ntụziaka Alzheimer’s Association banyere enweghị izu ike na-atụ aro ịlaghachi azụ na ịrịọ ikike, iji okwu dị jụụ, dị mma, na inye nhọrọ e duziri n’etiti nhọrọ abụọ. Okwu n’ụdị ahụ:

• “Ndo, nke a na-ewe iwe. Ka anyị kwụsị.”
• “Ị na-eme nke ọma. Anọ m ebe a.”
• “Ị nwere oge inyere m aka n’ihe ọzọ?”
• “Ka anyị ṅụọ otu iko tii kama?”

Wee kwụsị ọrụ ahụ n’ejighị ya mee nnukwu ihe. Ndụmọdụ mkparịta ụka anyị nwere ọtụtụ banyere ihe a ga-ekwu.

Gịnị ka m kwesịrị izere?

Ụfọdụ mmeghachi omume nkịtị na-eme ka ihe dịkwuo njọ.

• Ịrụ ụka ma ọ bụ ịmanye. “Bịa, naanị otu ọzọ” ma ọ bụ “Ị hụrụ nke a n’anya” anaghị enyekarị aka.
• Ịjụ ajụjụ dị ka ule ma ọ bụ idozi ya. “Ị maara ihe nke a bụ” ma ọ bụ “Mba, nke ahụ adịghị mma” na-agbakwunye nrụgide.
• Ịtụ ya n’obi. NIA na-echetara ndị na-elekọta na ọrịa, ọ bụghị onye ahụ, na-akpata mgbanwe ndị a.
• Ịchọkọta ma ọ bụ ịgba ọsọ. Alzheimer’s Association na-adụ ọdụ ka ị ghara ịbuli olu gị, igosi egwu, ịkpọchi, ịchọkọta, ijide, ịkatọ, ileghara anya ma ọ bụ ịrụ ụka na onye ahụ, na izere mmegharị na mberede n’ebe ọ na-ahụghị.
• Iji ikpe mara. “Akwadebere m ihe a niile maka gị” na-eme ka unu abụọ nwee mmetụta ka njọ.
• Ịkpọ ya aha. “Onye isi ike” ma ọ bụ “onye siri ike” na-ezo ihe kpatara ya n’ezie ma mee ka o sie ike idozi.

Kedu ka m ga-esi chọpụta ihe dị n’azụ ọjụjụ ugboro ugboro?

Debe obere ndetu izu otu ma ọ bụ abụọ. NIA na-ekwu na ịchọpụta mgbanwe n’omume nwere ike inyere ndị na-elekọta na ndị na-ahụ maka ahụike aka ịmata ụkpụrụ ma chọpụta ihe kpatara ya.

Dee:

• oge n’ụbọchị;
• ihe i nyere na otú ị si jụọ;
• ihe na-eme gburugburu gị (mkpọtụ, ndị ọbịa, TV);
• otú ọ si hie ụra, rie nri ma ṅụọ mmiri, na mgbe ọ jiri ụlọ mposi ikpeazụ;
• ọgwụ ọhụrụ ọ bụla ma ọ bụ ọrịa na-adịbeghị anya.

Ụkpụrụ na-apụtakarị ngwa ngwa: ọjụjụ na-eme naanị mgbe elekere 4 nke ehihie gasịrị, naanị n’otu egwuregwu, ma ọ bụ naanị mgbe TV na-agba ọkụ. Nduzi omume dementia nke Family Caregiver Alliance na-ekwu ya n’ụzọ dị mfe: anyị enweghị ike ịgbanwe onye ahụ, mana anyị nwere ike ịgbanwe omume anyị na gburugburu ebe anyị nọ.

Oge ole ka m kwesịrị ikwurịta okwu na dọkịta banyere ọjụjụ ma ọ bụ iwe?

Kwurịta okwu na dọkịta mgbe omume gbanwere na mberede, ngwa ngwa, ma ọ bụ yana ihe ịrịba ama nke ọrịa. NIA na-ekwu na mgbanwe n’omume na-abịa na mberede ma ọ bụ na-agbanwe ngwa ngwa, karịsịa ma ọ bụrụ na onye ahụ nwere ọrịa ma ọ bụ mgbanwe ọgwụ na-adịbeghị anya, kwesịrị ịgwa dọkịta ozugbo.

Kpọtụrụ dọkịta ha ngwa ngwa ma ọ bụrụ na ị hụ:

• mgbagwoju anya na mberede ma ọ bụ nnukwu mgbanwe n’ime awa ma ọ bụ ụbọchị;
• ihe ịrịba ama nke mgbu, dị ka ihu ịtụgharị, ijide otu akụkụ ahụ, ma ọ bụ nsogbu ọhụrụ n’ịkwagharị;
• ahụ ọkụ ma ọ bụ ihe ịrịba ama ndị ọzọ nke ọrịa;
• ọgwụ ọhụrụ ma ọ bụ nke gbanwere nke mgbanwe n’omume sochiri;
• ịlafu mmasị n’ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe niile, ịkwa akwa ma ọ bụ ịdọpụ onwe ya nke gara karịa izu abụọ;
• ịjụ nri ma ọ bụ ihe ọṅụṅụ.

Alzheimer’s Association na-atụ aro nyocha ahụike zuru ezu maka onye ọ bụla nwere ihe mgbaàmà omume, karịsịa mgbe ha pụtara na mberede. Family Caregiver Alliance na-adụkwa ọdụ ịlele na dọkịta buru ụzọ, n’ihi na nsogbu omume nwere ike inwe ihe kpatara ya nke ahụike. Ekwela ịmalite, kwụsị ma ọ bụ gbanwee ọgwụ ọ bụla n’ejighị kwurịta okwu na dọkịta ma ọ bụ onye na-ere ọgwụ.

Ọ bụrụ na onye ọ bụla nọ n’ihe egwu ma ọ bụ e nwere ihe ịrịba ama nke ihe mberede ahụike, kpọọ nọmba mberede nke mpaghara gị. NIA na-atụ aro ịgwa onye na-anabata oku na onye ahụ nwere dementia.

Ọ̀ dị mma ma anyị emeghị ihe ọ bụla?

Ee. N’ụbọchị ụfọdụ ọrụ kacha mma bụ enweghị ọrụ: ịnọdụ ọnụ, ijide aka, ige egwu ọ hụrụ n’anya, ma ọ bụ ilele nnụnụ n’èzí windo. Nke ahụ abụghị ọdịda. Nduzi anyị banyere ịkpọ egwuregwu ọnụ na-akọwa ihe mere ịkwụsị n’oge, ma ọ bụ ịghara ịmalite ma ọlị, nwere ike ịbụ mkpebi ziri ezi.