Ọrụ Dementia n'Efu a Ga-ebipụta

Mgbe ụfọdụ, ọrụ kacha mma bụ otu mpempe akwụkwọ na pen n’elu tebụl ụlọ nri. Ihe a ga-ebipụta anaghị achọ ịgbanye ọkụ (charging), paswọọdụ ma ọ bụ ihuenyo, ọ dịkwa mfe ịkpọta ya nleta ma ọ bụ n’otu. Ibe a na-akọwa ọrụ ndị a ga-ebipụta n’efu dị na saịtị anyị, otu esi ebipụta ha ka ha dị mfe ịhụ na ijide, na ihe ole na ole dị mfe a na-eme n’ụlọ nke ezinụlọ na ndị ọrụ ọrụ na-ahụ na ha bara uru.

Ọrụ ndị a ga-ebipụta n’efu ndị gịnị ka unu na-enye?

Anyị na-enye ihe anọ a ga-ebipụta n’efu. Meghee ibe egwuregwu ndị a ọ bụla wee jiri bọtịnụ Bipụta nweta ụdị dabara ibipụta.

Ịchọta okwu n’mkpụrụ edemede buru ibu

Chọta okwu n’mkpụrụ edemede buru ibu na-eji mkpụrụ edemede buru ibu ma na-edebe okwu ka ha na-aga naanị n’akụkụ na n’ala, na-enweghị okwu a gbara akụkụ ma ọ bụ azụ. Rụọ ya ọnụ: otu onye na-agụ okwu site na ndepụta, nke ọzọ na-achọ ya. Ọ bụrụ na ịchọta okwu siri ike, nwaa ịtụ okirikiri gburugburu mkpụrụ edemede mbụ nke okwu ọ bụla ọnụ, ma ọ bụ naanị ịgụ ndepụta okwu n’olu elu ma kwurịta banyere okwu ọ bụla.

Ibe ịtee agba

Enwere ike ibipụta ibe ịtee agba maka mkpịsị pen agba ma ọ bụ pensụl agba, ma ọ bụ tee ha agba na tablet site n’ịpị agba, wee pịa akụkụ onyonyo. Maka ibe e bipụtara, nye mkpịsị pen ọkpụrụkpụ na agba ole na ole n’otu oge. Lee nduzi anyị banyere ọrụ nka na ọrụ aka maka ụzọ isi debe itee agba ka ọ bụrụ nke ndị okenye na nke ntụrụndụ.

Kaadị mkparịta ụka

Kaadị mkparịta ụka na-ejikọta onyonyo doro anya na ihe mkpali mepere emepe, dị ka “Kọọrọ m banyere…” ma ọ bụ “Gịnị ka ị na-ahụ?” E dere ha dị ka oku mepere emepe, ọ bụghị ajụjụ ule. Bipụta otu nchịkọta, bipụ ha iche, debekwa ole na ole n’ime akpa maka nleta ma ọ bụ n’akụkụ ekwentị maka oku. Ha na-arụkwa ọrụ nke ọma n’otu ncheta ihe gara aga.

Kaadị bingo onyonyo

Kaadị Bingo onyonyo na-eji onyonyo kama ọnụ ọgụgụ. Bipụta otu kaadị maka onye ọ bụla na-akpọ, jikwa onye na-akpọ n’ihuenyo na laptọpụ, TV ma ọ bụ projector. Anyị na-atụ aro ịkpọ ruo mgbe kaadị onye ọ bụla jupụtara, ka ọ ghara ịdị onye a hapụrụ. Lee ọrụ otu maka ụlọ nlekọta maka otu esi eduzi oge.

Kedụ ka m ga-esi bipụta ọrụ ka ha dị mfe iji?

Obere mgbanwe n’ụzọ ị si ebipụta na-eme nnukwu ọdịiche.

Mee ka o dị mfe ịhụ

• Mkpụrụ edemede buru ibu, dị mfe. Jiri nhazi mkpụrụ edemede kachasị ibu nke ka dabara n’ibe ahụ. Zere ụdị mkpụrụ edemede mara mma ma ọ bụ nke e dere n’aka.
• Ezigbo ọdịiche agba. Ink gbara ọchịchịrị n’akwụkwọ ọcha ma ọ bụ nke na-acha ọcha ntakịrị. Hapụ agba ntụ ntụ dị nro ma ọ bụ ndabere nwere agba.
• Akwụkwọ na-adịghị egbuke egbuke na-ebelata ìhè na-egbu anya n’okpuru ọkụ dị ike.
• Lelee magi anya na ìhè. Alzheimer’s Association na-ekwu na nsogbu ịhụ na ịnụ ihe nwere ike ime ka nkwurịta okwu sie ike karị, na-atụkwa aro ka e lelee ha mgbe niile. Oriọna na-enwu nke ọma, nke edoro anya na-enyekwa aka.

Mee ka o dị mfe ijide

• Akwụkwọ ọkpụrụkpụ ma ọ bụ kaadị siri ike na-anọ larịị, dị mfe iweli, na-anagide iji ya ugboro ugboro.
• Klipbọọdụ ma ọ bụ ihe etinye n’okpuru efere na-adịghị ekpụgharị na-eme ka ibe ahụ ghara ịkpụgharị.
• Mkpịsị pen ọkpụrụkpụ ma ọ bụ pensụl buru ibu dị mfe ijide karịa pen dị gịrịgịrị.

Mee ka o nwee ike iji ya ọzọ

• Tinye ibe n’ime plastik ma ọ bụ bubata ha n’ime ihe nchebe doro anya. Jiri mkpịsị pen a na-ehichapụ n’ịchọta okwu na kaadị bingo, wee hichaa ya.
• Họrọ akpa na-adịghị egbuke egbuke ma ọ bụrụ na ìhè na-egbu anya bụ nsogbu, mee ka nsọtụ kaadị ndị e tinyere n’ime plastik gbaa okirikiri ka ha dị mma ijide.
• Debe folda nke ndị a hụrụ n’anya ka ị ghara ibipụta otu ibe ahụ kwa izu.

Debe ya dị mfe

• Otu ọrụ n’otu ibe. Otu ịchọta okwu ma ọ bụ otu onyonyo, ọ bụghị ọtụtụ ọrụ ejiri ọnụ.
• Ọtụtụ ohere ọcha. Ibe jupụtara nke ọma nwere ike ịdị ka ihe na-eju anya.
• Enweghị ntụziaka a ga-agụ, ebe enwere ike. Gosi onye ahụ ihe a ga-eme.
• Bipụ akwụkwọ ahụ ka ọ pere mpe. Ọ bụrụ na ibe zuru ezu dị ukwuu, bipụ ya n’ọkara ma ọ bụ pịkọta ya ka naanị akụkụ ya pụta.

Ihe ndị ọzọ bara uru ị nwere ike ime n’ụlọ ka e bipụta

Ọ bụghị ihe niile bara uru a ga-ebipụta bụ egwuregwu. Ndị a dị mfe ịme na ngwa edemede na printa.

Ibe akụkọ ndụ

Otu ibe “banyere m” nwere foto, aha onye ahụ masịrị ka a na-akpọ ya, ebe ọ tọrọ, ọrụ ya, ezinụlọ ya, nri ọ hụrụ n’anya, egwu na ihe na-eme ya obi ụtọ ma ọ bụ na-ewute ya. Dementia Australia na-atụ aro akwụkwọ ncheta nwere nkọwa banyere ndụ onye ahụ, ihe ọ masịrị na ndị dị mkpa n’ebe ọ nọ, iji nyere ndị ọbịa na ndị na-elekọta aka na ịkpali mkparịta ụka.

Ọ bara uru karịsịa n’ụlọ ọgwụ na n’ebe nlekọta ọhụrụ. NIA na-atụ aro inye ndị ọrụ ụlọ ọgwụ ibe ozi onwe onye nke kpuchiri usoro ụbọchị onye ahụ, aha ọ masịrị, ihe ọ masịrị na ihe ọ na-amasịghị, ihe nwere ike ime ya ahụ erughị ala, na ihe ịrịba ama nke mgbu na-abụghị okwu.

Usoro ụbọchị

Usoro ụbọchị buru ibu, dị mfe nwere oge, okwu ole na ole na obere onyonyo maka akụkụ ọ bụla: nri ụtụtụ, ije, nri ehihie, izu ike, egwu, nri abalị. Atụmatụ nlekọta kwa ụbọchị nke Alzheimer’s Association na-atụ aro ịme atụmatụ gbasara oge ụbọchị kacha mma nke onye ahụ, nwere oge ịteta ụra na ihi ụra mgbe niile na nhazi ọrụ na izu ike. Kpọkwasị ya n’ọkwa anya, ikekwe na friji, debekwa ya nwee ike ịgbanwe. Lee nduzi anyị banyere usoro ụbọchị maka ọtụtụ ozi.

Akara onyonyo maka ụlọ na drọwa

NIA na-atụ aro iji akara na-acha agba pụtara ìhè ma ọ bụ onyonyo dị mfe ide aha ụlọ mposi, ụlọ ihi ụra na ụlọ nri. Otu echiche ahụ na-arụ ọrụ maka drọwa na kọbọd: onyonyo sọks n’elu drọwa sọks, iko n’elu kọbọd iko. Bipụta, tinye n’ime plastik, kwụbasịa ha.

Nchịkọta ịhazi

Bipụta onyonyo sitere n’ụdị abụọ dị mfe, dị ka mkpụrụ osisi na ifuru ma ọ bụ ngwá ọrụ na ihe ụlọ nri, n’elu kaadị. Bipụ ha iche wee hazie ha n’ime nkata abụọ ọnụ. Ụdị ya dị n’ihuenyo bụ Hazie ọnụ.

Ibe okwu abụ

Bipụta okwu nke abụ a hụrụ n’anya ole na ole n’mkpụrụ edemede buru ibu kachasị maka ibụ abụ ọnụ. Ọbụna ndị na-adịghịzi agụ ọtụtụ nwere ike ịnụ ụtọ ijide ibe ahụ.

Ibe foto ezinụlọ

Otu ibe nwere foto ezinụlọ buru ibu anọ ruo isii, nke ọ bụla nwere aha mbụ n’okpuru ya. Ọ nwere ike ịnọ n’elu tebụl ka onye ọ bụla weta ma kwuo banyere ya. Aha ndị ahụ na-enyere ndị ọbịa na ndị ọrụ aka isonye n’okwu ahụ, ọ dịghịkwa onye ga-ajụ “Onye bụ nke a?”

Kaadị nri

Bipụta nri ezinụlọ a hụrụ n’anya n’mkpụrụ edemede buru ibu. Jiri ya sie nri ọnụ, ma ọ bụ naanị kwuo banyere nri oge gara aga.

Kedụ ka m ga-esi nye ihe a ga-ebipụta n’ejighị ya dị ka ọrụ ụlọ akwụkwọ?

Gosi ya dị ka ihe e kekọrịtara, ọ bụghị ule.

• Nọdụ ala malite ya n’onwe gị. “Ana m eme ịchọta okwu a. Ị chọrọ inyere m aka ịchọta ‘ubi’?”
• Rụọ ọrụ ọnụ. Were ya n’usoro, ma ọ bụ otu onye chọta, nke ọzọ atụ okirikiri.
• Ekwela ya ziri ezi ma ọ bụ ezighị ezi. Nduzi Alzheimer’s Association banyere ọrụ n’ụlọ na-atụ aro ilekwasị anya n’usoro ahụ, ọ bụghị nsonaazụ, na n’obi ụtọ karịa ihe e mezuru.
• Hapụ ibe ndị ahụ n’ebe ha dị. Otu nduzi ahụ na-atụ aro itinye akwụkwọ ncheta, akwụkwọ foto ma ọ bụ magazin ochie n’ebe dị mfe ịrụ. Kaadị e bipụtara na ibe foto nwere ike ịnọ n’elu tebụl n’akụkụ otu ahụ.
• Kwụsị mgbe ọ bụla ị chọrọ. Ọkara ibe ịtee agba bụ ezigbo ehihie. Ịhapụ ibe ahụ wee ṅụọ otu iko tii dịkwa mma.

Ebe ị ga-achọta ọzọ

Chọgharịa egwuregwu na ihe a ga-ebipụta anyị niile, ma ọ bụ lee ọrụ maka oge niile maka ọtụtụ echiche, ya na nke na-enweghị akwụkwọ.