Azịza mkpirikpi
Icheta ihe gara aga pụtara ịnụ ụtọ oge gara aga ọnụ site na foto, ihe, egwu na akụkọ. Mee igbe ncheta, wuo akwụkwọ akụkọ ndụ dị mfe, ma ọ bụ lee foto n'akụkụ ibe unu. Ejila ajụjụ nwalee ya: hapụ “Ị na-echeta?” na “Onye bụ onye a?”, jiri ọkpụkpọ oku mepere emepe dị ka “Kọọrọ m banyere nke a.” Mkparịta ụka ọkụ obi dị mkpa karịa ịmata eziokwu ndị ahụ nke ọma.
- Icheta ihe gara aga bụ mkparịta ụka, ọ bụghị ule. Ịdị mma anaghị emetụta; obi ụtọ na-emetụta.
- Jiri nkọwa na oku dị ka 'Kọọrọ m banyere ụbọchị a' dochie 'Ị na-echeta...?' na 'Onye bụ onye a?'
- Igbe ncheta nke ihe sitere n'ndụ onye ahụ na-enye aka na mkparịta ụka ihe ọ ga-ejide.
- Akwụkwọ akụkọ ndụ na-enyere ezinụlọ, ndị ọbịa na ndị ọrụ nlekọta aka ịmara onye ahụ, ọ bụghị naanị nchọpụta ọrịa.
- Ọ bụrụ na ncheta na-eme ya ihe mwute, buru ụzọ kasie ya obi, wee jiri nwayọọ gaa n'ihu.
N'ibe a (akụkụ 7)
- Gịnị bụ icheta ihe gara aga, kedu ka ọ dị iche na ịjụ ajụjụ nwalee onye ahụ?
- Kedu ka ị ga-esi kwuo banyere foto n’ejighị ajụjụ nwalee?
- Kedu ka ị ga-esi mee igbe ncheta?
- Kedu ka ị ga-esi mee akwụkwọ akụkọ ndụ?
- Echiche ndị ọzọ banyere icheta ihe gara aga
- Gịnị ma ọ bụrụ na ncheta na-egbu mgbu?
- Gịnị ka nyocha na-ekwu?
Icheta ihe gara aga pụtara naanị ịnụ ụtọ oge gara aga ọnụ. Maka ọtụtụ ndị na-ebi ná dementia, ncheta sitere n’ọtụtụ iri afọ gara aga na-edebe doro anya karịa ihe mere n’ụtụtụ taa. Foto, ihe a maara, egwu na akụkọ nwere ike imeghe ncheta ndị ahụ ma nye gị ihe ọkụ obi ikekọrịta. Otu iwu: ọ bụ mkparịta ụka, ọ dịghị mgbe ọ bụ ule.
Gịnị bụ icheta ihe gara aga, kedu ka ọ dị iche na ịjụ ajụjụ nwalee onye ahụ?
Icheta ihe gara aga bụ ikekọrịta ncheta site na foto, ihe, egwu ma ọ bụ vidiyo, n’ọsọ onye ahụ n’onwe ya. NHS na-akọwa ya dị ka ikekọrịta ahụmahụ na akụkọ gara aga n’enyemaka foto, ihe, vidiyo ma ọ bụ egwu, n’akwụkwọ ma ọ bụ na tablet. Ịjụ ajụjụ dị iche: ọ na-arịọ onye ahụ ka o nye azịza ziri ezi, nke ahụ nwere ike iweta ihere kama obi ụtọ.
National Institute on Aging depụtara ịjụ onye ma ọ na-echeta ihe ma ọ bụ onye dị ka ihe a ga-ezere. Family Caregiver Alliance na-atụ aro izere ajụjụ ndị na-adabere n’ncheta oge dị mkpụmkpụ ma kama nke ahụ, kwuo banyere oge gara aga ka dị anya.
| Kama | Nwaa |
|---|---|
| “Ị na-echeta nke a?” | “Nke a dị ka ụbọchị obi ụtọ. Kọọrọ m banyere ya.” |
| “Onye bụ onye a?” | “Nke a bụ Nne Nne Rose n’ụsọ osimiri. Lee okpu ahụ.” |
| “Afọ ole ka nke a bụ?” | “Nke a dị ka ụlọ ochie ahụ. Kedu ka ọ dị ibi n’ebe ahụ?” |
| “Mba, nke ahụ abụghị Bill, ọ bụ Frank.” | “Ọ dị ka onye na-atọ ọchị nke ukwuu.” |
| “Ị gwawo m nke ahụ.” | “Hụrụ m akụkọ ahụ n’anya.” |
Kedu ka ị ga-esi kwuo banyere foto n’ejighị ajụjụ nwalee?
Buru ụzọ kwuo ihe ị na-ahụ, wee hapụ ohere ka onye ahụ tinye ihe ma ọ chọọ.
- Nọdụ n’akụkụ ibe unu. Jide akwụkwọ foto n’etiti unu ka unu na-ele ọnụ, ọ bụghị ịnwale ya n’elu tebụl.
- Họrọ foto ole na ole. Foto ọma ise dị mma karịa igbe niile. Foto buru ibu, doro anya na-arụ ọrụ kacha mma.
- Kpọọ ndị mmadụ aha n’onwe gị. “Nke a bụ gị na Papa n’ụbọchị agbamakwụkwọ unu” na-ewepụ nrụgide.
- Kwuo ihe ndị dị n’ime foto. Uwe, ụgbọ ala, nri, ihu igwe, ihu mmadụ. “Lee ụgbọ ala a. Ọ na-egbu ìhè nke ukwuu.”
- Kpọọ, ejila amanye. “Kọọrọ m banyere…” ma ọ bụ “Gịnị ka ị na-ahụ?” Ịgbachi nkịtị dị mma.
- Soro ya. Ọ bụrụ na ọ na-ekwu ihe ọzọ kpamkpam, soro ya.
- Kwụsị mgbe ọ ka na-atọ ụtọ. Mechie akwụkwọ foto tupu ike ịgwụ malite.
Maka ihe ndị e kwadebere kwadebe n’onyonyo, nwaa kaadị mkparịta ụka. Iji mee foto ezinụlọ gị ka ọ bụrụ egwuregwu ịhụ ndị dakọrọ dị nwayọọ, nwaa foto ndị dakọrọ; foto ndị ị họọrọ na-anọ n’ime browser gị.
Kedu ka ị ga-esi mee igbe ncheta?
Igbe ncheta bụ akpa nwere ihe sitere n’ndụ onye ahụ ka ọ jide ma kwuo banyere ya.
- Họrọ igbe siri ike dị mfe imeghe, dị ka igbe akpụkpọ ụkwụ, igbe okpu ma ọ bụ obere igbe osisi.
- Họrọ isiokwu ma ọ bụ ngwakọta. Ọrụ, ihe mmasị, ebe, afọ iri, ma ọ bụ obere ihe niile.
- Chịkọta ihe dị nchebe. Ihe ise ruo iri zuru ezu ịmalite.
- Jiri kọpị nke ihe bara uru. Kọpị foto na akwụkwọ ndị enweghị ike dochie anya ha, debe ndị mbụ n’ebe nchekwa.
- Wepụta ihe otu otu. Nyefee otu, kwuo ihe banyere ya, wee lee ebe mkparịta ụka na-aga.
Echiche ndị a ga-etinye:
- Ọrụ: akara aha, obere ngwa ọrụ, akara uwe ọrụ, akwụkwọ ndekọ, pin onye nọọsụ, akwụkwọ ntụziaka nri sitere n’ụlọ nri.
- Ụlọ: kaadị ntụziaka nri n’ihe odide aka ya, akwa nhicha efere, akwa e ji ekpuchi ọnụ ma ọ bụ nkekọ ọ hụrụ n’anya.
- Ihe mmasị: nko ịkụ azụ na-enweghị ọnya, bọl, mkpụrụ eri ụdọ, ngwugwu mkpụrụ.
- Ebe: kaadị poosị, maapụ, ihe ncheta njem, akụkụ akwụkwọ akụkọ sitere n’obodo nna ya.
- Ezinụlọ: kọpị foto, eserese nwatakịrị, akwụkwọ ọkpọ oku agbamakwụkwọ.
Hapụ ihe nwere nkọ, obere ihe nwere ike ilo, na ihe ọ bụla nwere ike iweta ncheta na-egbu mgbu belụsọ ma ịmara na a na-anabata ya.
Kedu ka ị ga-esi mee akwụkwọ akụkọ ndụ?
Akwụkwọ akụkọ ndụ bụ akwụkwọ foto dị mfe nwere obere nkọwa banyere ndụ onye ahụ. Ọ bụ ihe unu ga-ele ọnụ, ọ na-enyekwa ndị ọbịa na ndị ọrụ nlekọta aka ịhụ onye ahụ n’ụzọ zuru oke.
- Họrọ ụdị. Binder nwere akpa ihe nchebe akwụkwọ, akwụkwọ foto e bipụtara, ma ọ bụ ngosi ihe n’ihuenyo na tablet.
- Hazie ngalaba ole na ole. Ọgbọ nwata, ụlọ akwụkwọ, ọrụ, ezinụlọ, ebe o biri, okwukwe, ihe mmasị, nri na egwu o hụrụ n’anya.
- Tinye otu ma ọ bụ abụọ foto n’ibe ọ bụla ya na obere nkọwa e ji mkpụrụedemede buru ibu dee: “Mary, afọ 22, na-amalite ọrụ n’ụlọ akụ.”
- Gụnye ihe masịrị ya na omume ya. “Na-aṅụ kọfị nwere mmiri ara ehi. Hụrụ abụ ụbọchị Sọnde n’anya. Anaghị amasị ya TV na-eti mkpu.” Nke a na-enyere onye ọ bụla na-elekọta ya aka.
- Kpọkọta onye ahụ dịka ọ chọrọ, na-ahọrọ foto, na-akọ akụkọ ma ọ bụ naanị na-ele ka ọ na-ezukọta.
- Na-agbakwunye. Ọ dịghị mkpa ka o mechaa ka ọ bara uru.
Echiche ndị ọzọ banyere icheta ihe gara aga
- Kpọọ egwu nke oge ntorobịa ya ma kparịta ebe ọ na-ebuga ya. Lee ọrụ egwu.
- Lee vidiyo ụlọ ma ọ bụ ihe nkiri TV sitere n’afọ iri o hụrụ n’anya.
- Sie nri nwata ma hapụ isi ka ọ duru mkparịta ụka.
- Lee maapụ nke obodo nna ya ma soro okporo ụzọ ndị a maara.
- Jide akwụkwọ ngosi ahịa ma ọ bụ magazin ochie ma kwuo banyere ọnụahịa, ejiji na ụgbọ ala.
- Dekọọ akụkọ ha n’ekwentị, site n’ikike ha, maka ezinụlọ.
- Kesaa n’oge oku. Jide otu foto n’oge oku vidiyo; lee oku ekwentị na vidiyo.
- Weta foto ma ọ bụ ihe mgbe ị na-ele ya. Ọ na-enye nleta ihe dị mfe ilekwasị anya; lee nleta.
Gịnị ma ọ bụrụ na ncheta na-egbu mgbu?
Ụfọdụ ncheta na-eweta iru uju, nchegharị ma ọ bụ egwu. Ọ bụrụ na onye ahụ ewute, kwụsị, kasie ya obi wee jiri nwayọọ gbanwee isiokwu ma ọ bụ ọrụ. Ejila rụọ ụka banyere ihe mere. Family Caregiver Alliance na-adụ ọdụ megide ịnwa ime ka onye ahụ kwenye na ọ na-ezighị ezi, na-atụ aro ịzaa mmetụta ọ na-egosi, nke bụ eziokwu. Ọ bụrụ na ọ na-ekwu banyere onye nwụrụ anwụ dị ka ọ ka dị ndụ, zaa mmetụta ahụ: “Ị na-atụ ya. Kọọrọ m banyere ya.”
Gịnị ka nyocha na-ekwu?
Nyocha Cochrane banyere icheta ihe gara aga, nke kpuchiri nnwale 22 na mmadụ 1,972, chọtara na mmetụta ndị ahụ adịghị otu, pere mpe ma dị iche dịka ebe na ụdị si dị. Ọ chọtaghị akaebe nke mmerụ ahụ maka ndị nwere dementia. Anyị na-atụ aro icheta ihe gara aga n’ihi na ọ nwere ike ime oge ọkụ obi, nke nwere ihe pụtara, ọ bụghị dị ka ọgwụgwọ. Maka ọtụtụ banyere mkparịta ụka dị mfe, lee ndụmọdụ mkparịta ụka.
Ajụjụ a na-ajụkarị
Gịnị bụ icheta ihe gara aga maka ndị nwere dementia?
Icheta ihe gara aga bụ ikekọrịta ncheta na ahụmahụ gara aga, na-esitekarị n'enyemaka foto, ihe, egwu ma ọ bụ vidiyo. Ọ nwere ike ime n'otu onye n'otu onye ma ọ bụ n'otu. Ebumnuche bụ mkparịta ụka na-atọ ụtọ, nke nwere ihe pụtara, ọ bụghị ịnwale ihe onye ahụ nwere ike icheta.
Gịnị mere m ekwesịghị ịjụ 'Ị na-echeta?'
Ajụjụ na-anwale ncheta nwere ike ime ka onye ahụ nwee ihere ma ọ bụ nchegbu mgbe azịza na-abịaghị. National Institute on Aging depụtara ịjụ ma mmadụ na-echeta ihe ma ọ bụ onye n'ime ihe a ga-ezere. Kama nke ahụ, kwuo ihe ị na-ahụ, hapụkwa onye ahụ ka ọ tinye ihe ọ bụla masịrị ya.
Gịnị ka m kwesịrị itinye n'igbe ncheta?
Họrọ ihe dị nchebe, siri ike jikọtara n'ndụ onye ahụ: ihe ọrụ, ngwa ihe mmasị, ákwà e ji ekpuchi ọnụ ọ hụrụ n'anya, kaadị poosị, kaadị ntụziaka nri, ihe ncheta egwuregwu ma ọ bụ kọpị foto. Zere ihe nwere nkọ, obere ihe nwere ike ilo, na mbụ ndị enweghị ike dochie anya ha.
Gịnị ma ọ bụrụ na ha emehie eziokwu?
Hapụ ya. Ọ bụrụ na nne gị sị na foto ahụ bụ nwanne ya nwanyị mgbe ọ bụ ụmụ nne ya, nke ahụ dị mma. Idozi ya na-eme ka oge ọkụ obi ghọọ ule. Soro akụkọ ọ na-akọ ma nụrụ ya ụtọ ọnụ.
Isi mmalite
Anyị na-ejikọ ndị otu na nyocha ndị ibe a tụkwasịrị obi. A lelere nke ọ bụla mgbe e melitere ibe a.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS