Аҭак кьаҿ
Агәалашәарақәа рахь ахынҳәра — ари афотосахьақәа, амаҭәарқәа, амузика, аҭоурыхқәа рыла аԥсҭазаратә амшқәа реицырзеиԥшра ауп. Иҟашәҵа агәалашәаратә аҭаӡ, еиқәыршәа имариоу аԥсҭазаратә шәҟәы, ма еицышәахәаԥш афотоқәа. Аха атестқәа мҩаԥышәмырган: «Иугәалашәома?» ма «Ари дызусҭоузеи?» ҳәа ацышәмырҵан, «Ари аӡбахә суҳәа» ҳәа ааԥхьара ҟашәҵа. Афактқәа рыҭара аасҭа аԥсыбаҩра змоу аицәажәара хадоуп.
- Агәалашәарақәа рахь ахынҳәра — ари аицәажәара ауп, тестӡом. Афактқәа рыиашара аасҭа еиҳа ихәарҭоуп агәырӷьара.
- «Иугәалашәома...?» насгьы «Ари дызусҭоузеи?» рцынхәрас ихархәлатәуп акомментариқәеи «Ари амш аӡбахә суҳәа» реиԥш иҟоу ааԥхьарақәеи.
- Ишәыхылапшо ауаҩы иԥсҭазара иадҳәалоу амаҭәарқәа зну агәалашәаратә аҭаӡ анапқәеи аицәажәареи агәрагара рнаҭоит.
- Аԥсҭазаратә ҭоурых ашәҟәы аҭаацәагьы, аҭаацәа рахь иаауа аҭабуаагьы, аусзуҩцәагьы ауаҩы идиагноз мацара акәымкәа, ихы ддырбартә ицхыраауеит.
- Агәалашәара гуҩара аанагозар, раԥхьа ауаҩы игәы ишәырҭынч, анаҩс маҷ-маҷ даҽа темак шәахьыашьҭ.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
Агәалашәарақәа рахь ахынҳәра — ари аԥсҭазаратә амшқәа еицырзеиԥшраны шәгәырӷьартә алшароуп. Деменциа змоу ауаа рацәа рзы жәабала ашықәсқәа раԥхьа иҟалаз уахцәа ацыхәтәан иҟалаз аасҭа еиҳа ибзианы ргәалашәараҿы иаанхоит. Афотосахьақәа, иеицырдыруа амаҭәарқәа, амузика, аҭоурыхқәа урҭ агәалашәарақәа раартра ицхыраауеит, еицышәзеиԥшуа гәабзиаракгьы шәзаанагоит. Аԥҟара заҵәы: ари еицәажәарауп, тестӡом.
Иарбану агәалашәарақәа рахь ахынҳәра, насгьы уи тест аҟынтә излеиԥшымзеи?
Агәалашәарақәа рахь ахынҳәра — ари ауаҩы ихы иақәнаго алшарала афотосахьақәа, амаҭәарқәа, амузика ма авидео рыла агәалашәарақәа реицырзеиԥшра ауп. NHS уи аҭоурыхқәеи аԥсҭазаратә ԥышәеи ашәҟәы ма апланшет аҿы афотосахьақәа, амаҭәарқәа, авидео, амузика рыла реицырзеиԥшра ҳәа иахцәажәоит. Атест ариашара даҽакала иҟоуп: уи ауаҩы ииашоу аҭак аҟаҵара диҳәоит, уи агәырӷьара аасҭа аԥхашьара азаанагоит.
National Institute on Aging ауаҩы акакәзаргьы ма аӡәы дгәалашәома ҳәа азҵара аҟаҵара ацәцара иашароуп ҳәа ирыԥхьаӡоит. Family Caregiver Alliance игәалашәарахьӡра иақәгәыӷуа азҵарақәа рҟынтә шәҽышәхьча, еиҳа ихьшәоу аамҭақәа шәрылацәажәа ҳәа ишаԥиҵоит.
| Ари ацынхәрас | Ари шәажәа |
|---|---|
| «Иугәалашәома ари?» | «Ари агәырӷьаратә мш еиԥш иубоит. Аӡбахә суҳәа.» |
| «Ари дызусҭоузеи?» | «Ара Роза лхатә амшын аҿы дгылоуп. Шәахәаԥш ахылԥа.» |
| «Ари иарбан шықәсоу?» | «Ари ҳажәытә ҩны еиԥш иубоит. Уахьтәи аԥсҭазара шәарҭадаз?» |
| «Мап, ари Билл иакәӡом, Франк ауп.» | «Диашаны гәырӷьароу ауаҩ еиԥш дцәырҵуеит.» |
| «Уи уажәгьы исуҳәахьеит.» | «Ари аҭоурых бзиа избоит.» |
Тестқәа рыда афотосахьақәа рыла еицәажәашьас иҟоузеи?
Ишәбо уи шәақәцәажәа, анаҩс ауаҩы иҭаху иациҵартә алшара ишәҭ.
- Шәеиваргыланы шәтәа. Аальбом шәара шәбжьара иаашәкыл, астол аҿы еиԥш шәеибамԥшыкәа, еицышәахәаԥшларц.
- Маҷк афотоқәа ралышәх. Ахәҭаӡ аасҭа фба бзианы иҟоу афотоқәа еиҳа ибзиоуп. Дуӡӡа, ицқьоу асахьақәа еиҳа иманшәалоуп.
- Ауаа рыхьӡқәа шәара шәхаҭа шәҳәа. «Ара шәареи абдуи шәачара амш аҿы шәгылоуп» аҳәара агәҭынчымра амырӡуеит.
- Адеталқәа шәрылацәажәа. Амаҭәақәа, амашьынақәа, афатә, амш, ахаҿқәа. «Шәахәаԥш ари амашьына, шаҟа ицқьоузеи.»
- Шәааԥхьа, шәымҳәан. «Ари аӡбахә суҳәа…» ма «Иубозеи?» Шәчҳарала шәаҟәыҵыр иуадаҩӡам.
- Урҭ ргәаҳәара шәашьҭала. Даҽа темоуп ҳәа ирылацәажәозар, уигьы бзиоуп.
- Игәырӷьароу аамҭазы шәаҟәыҵ. Ауаҩы даԥшаашаанӡа аальбом шәадыркы.
Ихьаҵәоу асахьатә цхыраагӡақәа рзы шәҽазышәшәа conversation cards. Шәахаҭа шәҭаацәара афотоқәа гәыбылроу ахәмарра ахь аиагаразы шәҽазышәшәа photo pairs; шәара иалышәхуа афотосахьақәа шәбраузер аҿоуп иахьаанхо.
Агәалашәаратә аҭаӡ ҟаҵашьас иамоузеи?
Агәалашәаратә аҭаӡ — ари ауаҩы иԥсҭазара иадҳәалоу, анапала иааганы шәрылацәажәар алшо амаҭәарқәа зну аконтеинер ауп.
- Иӷәӷәоу аҭаӡ шәалышәх, иаартра имариоу: амаамырқәа рҭаӡ, ахылԥақәа рҭаӡ, мамзаргьы аҵла хәҷы аҟынтә иҟаҵоу асандықь.
- Атема ма аилаԥсара шәалышәх. Аусура, аусмҩаԥгатә, аҭыԥ, жәашықәсак, ма егьырҭ зегьы маҷ-маҷ.
- Ишәарҭам амаҭәарқәа еизгалатәуп. Алагамҭазы хәба-жәаба маҭәар фаӷахоит.
- Ихәарҭоу амаҭәарқәа ркопиақәа шәхархәа. Ԥсах змам афотоқәеи адокументқәеи акопиақәа рҟашәҵа, аоригиналқәа шәарҭамҭазы ишышәыркь.
- Амаҭәарқәа акы-кцыла иҭышәх. Акы шәнаҭ, аӡбахә шәацәажәа, насгьы аицәажәара шахьиашо шәашьҭала.
Иҭаҵатәу аидеиақәа:
- Аусура: ахьӡ зну абеиџь, амаҭәар хәҷы, ауниформа атамӷа, аҳасабра шәҟәы, аҳақьым илԥхьаӡара хәҷы, афатәҟаҵаратә шәҟәы.
- Аҩны: рнапала иҩу афатә рецепт, ачаи аҭыԥҵәах, бзиа ирбо аҩаш ма агалстук.
- Аусмҩаԥгатәқәа: акьакьа змам аԥсыӡкра маҭәар, абаскетболтә хәмарра хәҷы, аӡахәа, аҵиаа ргәылқәа.
- Аҭыԥқәа: асаламшәҟәқәа, ахсаалақәа, атуристтә сувенир, атәыла агәыҭбан иҭыҵуаз агазеҭ ацыԥҵәаха.
- Аҭаацәара: афотоқәа ркопиақәа, ахәыҷы исахьа, ачаратә ааԥхьарашәҟәы.
Иҭашәымҵан ахьаҵәа змоу, ихәҷу ирҭышәыр алшо амаҭәарқәеи, гуҩара аазырпшуа агәалашәарақәа зырԥсо, бзианы ишәзымдыруазар уи иахылҵуа.
Аԥсҭазаратә ҭоурых ашәҟәы ҟаҵашьас иамоузеи?
Аԥсҭазаратә ҭоурых ашәҟәы — ари ауаҩы иԥсҭазара иазкны имариоу афотосахьақәеи кьаҿу аҩырақәеи змоу альбом ауп. Уи еицышәахәаԥшыр алшоит, насгьы аҭаацәа рахь иаауа аҭабуаагьы, аусзуҩцәагьы ауаҩы иԥсҭазара зегьы агәаҳәара ицхыраауеит.
- Аформат шәалышәх. Апапка файлла, иҭыжьу афотошәҟәы, ма апланшет аҿы аслаид-шоу.
- Маҷк ахәҭақәа шәырхиа. Ахәыҷра, ашкол, аусура, аҭаацәара, инхоз аҭыԥқәа, адинхаҵара, аусмҩаԥгатәқәа, бзиа ирбо афатәи амузикеи.
- Дадашьцыла акы ма ҩба афотоқәа шәацырҵа, идуу шрифттә кьаҿу аҩырала: «Мари, 22 шықәса, абанк аҿы аусура далагеит».
- Бзиа ирбои рнормалтә ԥсҭазареи шәацырҵа. «Акофе ахш ацны иржәуеит. Амҽышатә ашәақәа бзиа ирбоит. Иӷәӷәоу ателевизор бзиа ирбом». Ари ишәыхылапшо ауаҩы ацхыраара иҭо зегьы ирыцхыраауеит.
- Ауаҩы далагәышәҵа ихы шақәнаго ала: афотоқәа рылхраҿы, аҭоурыхқәа раҳәараҿы, мамзаргьы ишыҟало ахәаԥшра мацарала.
- Шәацырҵала. Уи хыркәшоуп ҳәа аҟалара аҭахӡом, ихәарҭахарц азы.
Агәалашәарақәа рзы даҽа идеиақәак
- Рқәыԥшра аамҭа иаҵанакуа амузика шәазыӡырҩ насгьы уи ишәзаанаго шәацәажәа. Шәахәаԥш music activities.
- Аҩнытә видеоқәа ма ателешоуқәа шәрыхәаԥш бзиа ирбоз жәашықәсақәа рҟынтә.
- Ахәыҷра аамҭазтәи афатә ҟашәҵа насгьы аԥшәма аицәажәара далагәышәҵа.
- Ртәыла ма рқалақь ахсаала шәахәаԥш насгьы ибзианы ирдыруа амҩақәа шәырба.
- Ажәытә каталогқәеи ажәналқәеи анапала шәыркь насгьы ахәқәа, амода, амашьынақәа шәрылацәажәа.
- Рҭоурыхқәа ателефон аҿы шәырҩы, рзин ала, аҭаацәа рзы.
- Аҭелқәа рыла еицәажәо шәрылацәажәа. Авидеоқәа раан афото сахьак шәырба; шәахәаԥш phone and video calls.
- Шәанеибабо афотосахьа ма амаҭәар шәаага. Уи аҭаашьа иманшәалоу атема анаҭоит; шәахәаԥш visiting.
Агәалашәара гуҩара аанагозар, ишԥаҟатәу?
Агәалашәарақәа ӡәырҩы агәаҟра, ачҳара, ма ашәара аадырԥшыр алшоит. Ауаҩы игәы каҳазар, шәаҟәыҵ, игәы ишәырҭынч, насгьы маҷ-маҷ атема ма ауснагӡара шәаԥсах. Иҟалаз азы шәеимакамкын. Family Caregiver Alliance ауаҩы игха иарбара аҟынтә шәҽышәхьча ҳәа ишаԥиҵоит, насгьы иааирԥшуа анкьаратә гәаҳәарақәа (урҭ ииашоуп) рҭак ҟашәҵа ҳәа иҳәоит. Дыԥсыхьоу ауаҩы диԥсоу еиԥш дызлацәажәозар, игәаҳәара шәақәцәажәа: «Иара дугәаԥхоит. Аӡбахә суҳәа».
Иҳәозеи аҭҵаарақәа?
22 ԥышәареи 1 972-ҩык ауааи заҵанакуа Cochrane review of reminiscence ишаанарԥшыз ала, аихьӡарақәа еснагь еиԥшымкәа, ихәҷны, аформати аҭыԥи ирхьыԥшны иҟан. Уи деменциа змоу ауаа рзы ашәарҭара шамам аанарԥшит. Ҳара агәалашәарақәа рахь ахынҳәра шәыдаҳгалоит еицышәзеиԥшуа гәабзиароу, хәарҭоу аамҭа шәырхиарц азы, ахәшәтәыра еиԥш акәымкәа. Имариоу аицәажәара иазкны еиҳаны шәахәаԥш communication tips.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбану деменциа змоу ауаа рзы агәалашәарақәа рахь ахынҳәра?
Агәалашәарақәа рахь ахынҳәра — ари афотосахьақәа, амаҭәарқәа, амузика ма авидеоқәа рыла аԥсҭазаратә ԥышәеи агәалашәарақәеи реицырзеиԥшра ауп. Уи ҟалар алшоит ҩыџьа рыбжьара, мамзаргьы гәыԥла. Амурад — ауаҩы игәалашәара аԥышәара акәымкәа, гәыбылра змоу, хәарҭоу аицәажәара аартра ауп.
Избан «Иугәалашәома?» ҳәа аӡбара зыҟамҵатәу?
Агәалашәара зԥышәауа азҵарақәа ауаҩы аҭак анизымԥшаалалак аԥхашьареи агәҭынчымреи иарҭар алшоит. National Institute on Aging ари аҩыза азҵарақәа («ари угәалашәома?») рҟынтә шәҽышәхьча ҳәа ирыԥхьаӡоит. Урҭ рцынхәрас ишәбо аӡбахә шәацәажәа, насгьы ауаҩы иҭаху иациҵартә алшара ишәҭ.
Иарбан маҭәарқәоу агәалашәаратә аҭаӡ иҭаҵатәу?
Иалышәх ауаҩы иԥсҭазара иадҳәалоу ишәарҭам, еиқәхаша амаҭәарқәа: аусура иазку амаҭәарқәа, аусмҩаԥгатәқәа, бзиа ирбо аҩаш ма ачаршәа, асаламшәҟәқәа, афатә ҟаҵашьа анотақәа, аспорттә гәалашәагатә маҭәарқәа, мамзаргьы афотосахьақәа ркопиақәа. Иҭашәымҵан ахьаҵәа змам, ихәҷу ирҭышәыр алшо амаҭәарқәеи ԥсах змам оригиналқәеи.
Афактқәа рҿы агха ҟарҵазар, ишԥаҟатәу?
Ишәымырӡын. Иаҳҳәап, шәан афото аҿы илша лакәуп лҳәозар, ииашаҵәҟьаны адеила лакәзаргьы, уи иахьа иуадаҩӡам. Аиашара аҭара аԥсыбаҩратә мшы тестны иҟанаҵоит. Уи аасҭа лҳәо аҭоурых шәашьҭаланы, еицышәгәырӷьа.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS