छोटो उत्तर
पुराना सम्झनाको अर्थ फोटो, वस्तु, सङ्गीत र कथामार्फत विगतलाई सँगै रमाउनु हो। सम्झनाको बाकस बनाउनुहोस्, सरल जीवनकथाको किताब बनाउनुहोस्, वा छेउछाउ बसेर फोटो हेर्नुहोस्। कहिल्यै परीक्षा नलिनुहोस्: “तपाईंलाई याद छ?” र “यो को हो?” नसोधी “यसबारे भन्नुहोस्” जस्तो खुला निम्तो प्रयोग गर्नुहोस्। तथ्य ठीक पार्नुभन्दा न्यानो कुराकानी बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
- पुराना सम्झना कुराकानी हो, परीक्षा होइन। सटीकता महत्त्वपूर्ण छैन; आनन्द छ।
- ‘तपाईंलाई याद छ ...?’ र ‘यो को हो?’ को सट्टा ‘त्यो दिनबारे भन्नुहोस्’ जस्ता टिप्पणी र निम्तो प्रयोग गर्नुहोस्।
- व्यक्तिको जीवनका वस्तुको सम्झनाको बाकसले हात र कुराकानीलाई समात्ने केही दिन्छ।
- जीवनकथाको किताबले परिवार, आगन्तुक र हेरचाह कर्मचारीलाई निदान मात्र होइन, व्यक्तिलाई चिन्न मद्दत गर्छ।
- कुनै सम्झनाले दुःख ल्यायो भने पहिले सान्त्वना दिनुहोस् र बिस्तारै अर्को कुरामा जानुहोस्।
यो पानामा (7 खण्ड)
पुराना सम्झनाको अर्थ विगतलाई सँगै रमाउनु हो। डिमेन्सिया भएका धेरै व्यक्तिका लागि दशकौँअघिका सम्झना आज बिहान के भयो भन्ने कुराभन्दा स्पष्ट रहन्छन्। फोटो, चिनेजानेका वस्तु, सङ्गीत र कथाले ती सम्झना खोल्न सक्छन् र तपाईंलाई साझा गर्न न्यानो केही दिन्छन्। एउटै नियम: यो कुराकानी हो, कहिल्यै प्रश्नोत्तर होइन।
पुराना सम्झनाको गतिविधि के हो, र यो प्रश्न सोध्नेभन्दा कसरी फरक छ?
पुराना सम्झनाको गतिविधि भनेको फोटो, वस्तु, सङ्गीत वा भिडियोमार्फत व्यक्तिको आफ्नै गतिमा सम्झना साझा गर्नु हो। NHS ले यसलाई फोटो, वस्तु, भिडियो वा सङ्गीतको सहयोगले, किताब वा ट्याब्लेटमा विगतका अनुभव र कथा साझा गर्नु भनी वर्णन गर्छ। प्रश्नोत्तर फरक हो: यसले व्यक्तिलाई सही उत्तर दिन लगाउँछ, र त्यसले आनन्दको सट्टा लज्जा ल्याउन सक्छ।
National Institute on Aging ले व्यक्तिलाई केही वा कसैलाई सम्झन्छन् कि भनेर सोध्नुलाई बच्नुपर्ने कुरामा गणना गर्छ। Family Caregiver Alliance ले छोटो अवधिको स्मृतिमा भर पर्ने प्रश्नबाट बच्न र बरु टाढाको विगतबारे कुरा गर्न सुझाव दिन्छ।
| यसको सट्टा | यो प्रयास गर्नुहोस् |
|---|---|
| “तपाईंलाई यो याद छ?” | “यो खुसीको दिन जस्तो देखिन्छ। यसबारे भन्नुहोस् न।” |
| “यो को हो?” | “यहाँ समुद्र किनारमा काकी हुनुहुन्छ। त्यो टोपी हेर्नुहोस्।” |
| “यो कुन वर्ष थियो?” | “यो पुरानो घर जस्तो देखिन्छ। त्यहाँ बस्न कस्तो थियो?” |
| “होइन, यो राम होइन, श्याम हो।” | “उहाँ निकै रमाइलो मान्छे जस्तो देखिनुहुन्छ।” |
| “तपाईंले मलाई यो पहिले नै भन्नुभयो।” | “मलाई त्यो कथा मन पर्छ।” |
परीक्षा नलिई फोटोबारे कसरी कुरा गर्ने?
तपाईंले देखेको कुराबाट सुरु गर्नुहोस्, अनि व्यक्तिले चाहेमा केही थप्न ठाउँ छोड्नुहोस्।
- छेउछाउ बस्नुहोस्। एल्बम तपाईंहरूबीच समात्नुहोस् ताकि टेबलको वारपार परीक्षा लिने होइन, सँगै हेर्नुहोस्।
- केही फोटो छान्नुहोस्। पूरै बाकसभन्दा पाँचवटा राम्रा फोटो राम्रा हुन्छन्। ठूला, स्पष्ट प्रिन्ट सबैभन्दा राम्रो चल्छन्।
- मानिसको नाम आफैँ भन्नुहोस्। “यहाँ तपाईं र बुबा विवाहको दिन” भन्दा दबाब हट्छ।
- विवरणमा टिप्पणी गर्नुहोस्। लुगा, गाडी, खाना, मौसम, अनुहार। “कस्तो गाडी। कति चम्किलो देखिन्छ।”
- निम्त्याउनुहोस्, माग नगर्नुहोस्। “यसबारे भन्नुहोस् …” वा “तपाईंले के देख्नुभयो?” मौन बस्नु पनि ठीक हो।
- उहाँकै रोजाइ पछ्याउनुहोस्। उहाँले पूरै फरक कुराबारे बोल्नुभयो भने त्यसैमा जानुहोस्।
- रमाइलो हुँदै रोक्नुहोस्। थकान सुरु हुनुअघि एल्बम बन्द गर्नुहोस्।
तयार तस्बिर निम्तोका लागि कुराकानीका कार्ड प्रयास गर्नुहोस्। आफ्नै पारिवारिक फोटोलाई सौम्य मेल खाने खेलमा बदल्न फोटो जोडी प्रयास गर्नुहोस्; तपाईंले छानेका फोटो तपाईंको ब्राउजरमै रहन्छन्।
सम्झनाको बाकस कसरी बनाउने?
सम्झनाको बाकस भनेको व्यक्तिको जीवनका वस्तुहरू समात्न र तिनबारे कुरा गर्न राखिएको भाँडो हो।
- बलियो बाकस छान्नुहोस् जुन सजिलै खुल्छ, जस्तै जुत्ताको बाकस, टोपीको बाकस वा सानो काठको सन्दुक।
- विषय वा मिश्रण छान्नुहोस्। काम, रुचि, ठाउँ, दशक, वा सबैको अलिअलि।
- सुरक्षित वस्तु जम्मा गर्नुहोस्। सुरु गर्न पाँचदेखि दस वटा सामान पर्याप्त हुन्छ।
- बहुमूल्य वस्तुका प्रतिलिपि प्रयोग गर्नुहोस्। नदोहोरिने फोटो र कागजातको प्रतिलिपि बनाउनुहोस् र मूल प्रति सुरक्षित राख्नुहोस्।
- एक पटकमा एउटा सामान निकाल्नुहोस्। एउटा हातमा दिनुहोस्, त्यसबारे केही भन्नुहोस्, र कुरा कहाँ पुग्छ हेर्नुहोस्।
समावेश गर्ने सुझाव:
- काम: नामको ब्याज, सानो औजार, वर्दीको प्याच, लेखा खाता, नर्सको ब्याज, रेस्टुराँको पाक विधिको किताब।
- घर: उहाँको हस्तलेखनमा पाक विधिको कार्ड, भाँडा पुछ्ने कपडा, मनपर्ने गलबन्दी वा टाई।
- रुचि: हुक नभएको माछा मार्ने चारो, एउटा बल, ऊनको डल्लो, बीउको प्याकेट।
- ठाउँ: पोस्टकार्ड, नक्सा, पर्यटक स्मारिका, गृहनगरको अखबारको कटिङ।
- परिवार: फोटोका प्रतिलिपि, बच्चाको चित्र, विवाहको निमन्त्रणा।
तिखा वस्तु, निल्न सकिने साना सामान, र स्वागतयोग्य छ भनेर थाहा नभएसम्म पीडादायी सम्झना ल्याउन सक्ने कुरा नराख्नुहोस्।
जीवनकथाको किताब कसरी बनाउने?
जीवनकथाको किताब व्यक्तिको जीवनबारे फोटो र छोटा शीर्षकको सरल एल्बम हो। यो सँगै हेर्ने कुरा हो, र यसले आगन्तुक र हेरचाह कर्मचारीलाई पूरा व्यक्ति देख्न मद्दत गर्छ।
- ढाँचा छान्नुहोस्। सिट प्रोटेक्टरसहितको बाइन्डर, छापिएको फोटो किताब, वा ट्याब्लेटमा स्लाइडशो।
- केही भाग योजना गर्नुहोस्। बाल्यकाल, स्कुल, काम, परिवार, बसेका ठाउँ, आस्था, रुचि, मनपर्ने खाना र सङ्गीत।
- हरेक पानामा एक-दुई फोटो राख्नुहोस् ठूला अक्षरको छोटो शीर्षकसहित: “मीना, उमेर 22, बैंकमा काम सुरु गर्दै।”
- मन पर्ने कुरा र दिनचर्या समावेश गर्नुहोस्। “दूधसहितको कफी पिउनुहुन्छ। भजन मन पर्छ। चर्को टिभी मन पर्दैन।” यसले उहाँको हेरचाह गर्ने जोसुकैलाई मद्दत गर्छ।
- व्यक्तिलाई सहभागी गराउनुहोस् उहाँले चाहेअनुसार, फोटो छान्न, कथा सुनाउन वा बन्दै गरेको हेर्न मात्र।
- थप्दै जानुहोस्। उपयोगी हुन यो पूरा हुनुपर्दैन।
पुराना सम्झनाका थप सुझाव
- उहाँको युवावस्थाको सङ्गीत बजाउनुहोस् र त्यसले उहाँलाई कहाँ पुर्याउँछ त्यसबारे कुरा गर्नुहोस्। सङ्गीतका गतिविधि हेर्नुहोस्।
- उहाँका मनपर्ने दशकका घरेलु भिडियो वा टिभी कार्यक्रम हेर्नुहोस्।
- बाल्यकालको परिकार पकाउनुहोस् र बास्नालाई कुराकानी डोर्याउन दिनुहोस्।
- उहाँको गृहनगरको नक्सा हेर्नुहोस् र चिनेजानेका सडक पछ्याउनुहोस्।
- पुराना क्याटलग वा पत्रिका समात्नुहोस् र मूल्य, फेसन र गाडीबारे कुरा गर्नुहोस्।
- उहाँका कथा रेकर्ड गर्नुहोस् फोनमा, उहाँको अनुमतिमा, परिवारका लागि।
- कलमा साझा गर्नुहोस्। भिडियो कलमा एउटा फोटो उठाएर देखाउनुहोस्; फोन र भिडियो कल हेर्नुहोस्।
- भेट्न जाँदा फोटो वा वस्तु लैजानुहोस्। यसले भेटलाई सजिलो केन्द्र दिन्छ; भेट्न जाने हेर्नुहोस्।
कुनै सम्झना पीडादायी भयो भने?
केही सम्झनाले शोक, पश्चात्ताप वा डर ल्याउँछन्। व्यक्ति विचलित भए रोक्नुहोस्, सान्त्वना दिनुहोस् र बिस्तारै विषय वा गतिविधि बदल्नुहोस्। के भएको थियो भनेर बहस नगर्नुहोस्। Family Caregiver Alliance ले व्यक्तिलाई तिमी गलत छौ भनेर मनाउन खोज्नबाट बच्न र उहाँले देखाउने भावना, जुन वास्तविक हुन्छन्, को जवाफ दिन सुझाव दिन्छ। उहाँले गुज्रिसकेका कसैबारे जीवितजस्तै कुरा गर्नुभयो भने भावनालाई जवाफ दिनुहोस्: “तपाईंलाई उहाँको याद आइरहेको छ। उहाँबारे भन्नुहोस् न।”
अनुसन्धानले के भन्छ?
22 वटा परीक्षण र 1,972 जना व्यक्ति समेटेको पुराना सम्झनाको Cochrane समीक्षा ले प्रभाव असङ्गत, साना र सन्दर्भ र ढाँचाअनुसार फरक भएको भेट्टायो। डिमेन्सिया भएका व्यक्तिलाई हानि भएको कुनै प्रमाण भेटिएन। हामी पुराना सम्झनालाई उपचारका रूपमा होइन, न्यानो र अर्थपूर्ण समय सँगै बिताउने तरिकाका रूपमा सुझाव दिन्छौँ। सजिलो कुराकानीबारे थप जान्न कुराकानीका सुझाव हेर्नुहोस्।
सामान्य प्रश्न
डिमेन्सिया भएका व्यक्तिका लागि पुराना सम्झनाको गतिविधि भनेको के हो?
सम्झना र विगतका अनुभव साझा गर्नु हो, प्रायः फोटो, वस्तु, सङ्गीत वा भिडियोको सहयोगले। यो एक-एक गरी वा समूहमा हुन सक्छ। उद्देश्य रमाइलो, अर्थपूर्ण कुराकानी हो, व्यक्तिले के सम्झन सक्छ भनेर जाँच्नु होइन।
मैले ‘तपाईंलाई याद छ?’ किन नसोध्ने?
स्मृतिको परीक्षा गर्ने प्रश्नले उत्तर नआउँदा व्यक्तिलाई लज्जित वा चिन्तित बनाउन सक्छ। National Institute on Aging ले कसैले केही वा कसैलाई सम्झन्छन् कि भनेर सोध्नुलाई बच्नुपर्ने कुरामा गणना गर्छ। बरु तपाईंले देखेको कुरामा टिप्पणी गर्नुहोस्, र व्यक्तिलाई जे मन लाग्छ थप्न दिनुहोस्।
सम्झनाको बाकसमा के राख्ने?
व्यक्तिको जीवनसँग जोडिएका सुरक्षित, बलिया वस्तु छान्नुहोस्: कामका सामान, रुचिका सामग्री, मनपर्ने गलबन्दी, पोस्टकार्ड, पाक विधिका कार्ड, खेलकुदका स्मारिका वा फोटोका प्रतिलिपि। तिखा सामान, निल्न सकिने साना वस्तु र नदोहोरिने मूल प्रति नराख्नुहोस्।
उहाँले तथ्य गलत भन्नुभयो भने के गर्ने?
छोडिदिनुहोस्। तपाईंकी आमाले फोटोमा आफ्नी बहिनी हुन् भन्नुभयो तर त्यो फुपूकी छोरी हुन् भने त्यो ठीकै छ। सच्याउँदा न्यानो क्षण परीक्षामा बदलिन्छ। उहाँले भनिरहनुभएको कथा पछ्याउनुहोस् र सँगै रमाउनुहोस्।
स्रोत
यो पानाले भर पर्ने संस्था र अध्ययनको लिङ्क हामी दिन्छौँ। पाना अपडेट गर्दा हरेक स्रोत जाँचिएको थियो।
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS