थोडक्यात उत्तर
जुन्या आठवणी म्हणजे फोटो, वस्तू, संगीत आणि गोष्टींतून भूतकाळाचा एकत्र आनंद घेणे. आठवणींची पेटी बनवा, साधे जीवनकथेचे पुस्तक तयार करा, किंवा फोटो शेजारी बसून पाहा. कधीही परीक्षा घेऊ नका: "आठवतं का?" आणि "हे कोण आहे?" टाळा आणि "याबद्दल सांगा" अशी खुली आमंत्रणे वापरा. उबदार संभाषण हे तथ्ये बरोबर असण्यापेक्षा महत्त्वाचे आहे.
- जुन्या आठवणी म्हणजे संभाषण आहे, परीक्षा नव्हे. अचूकता महत्त्वाची नाही; आनंद महत्त्वाचा आहे.
- 'आठवतं का...?' आणि 'हे कोण आहे?' या ऐवजी 'त्या दिवसाबद्दल सांगा' अशा टिप्पण्या आणि आमंत्रणे वापरा.
- व्यक्तीच्या आयुष्यातील वस्तूंची आठवणींची पेटी हातांना आणि संभाषणाला पकडायला काहीतरी देते.
- जीवनकथेचे पुस्तक कुटुंबाला, पाहुण्यांना आणि काळजी घेणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना फक्त निदान नव्हे, तर व्यक्ती समजून घ्यायला मदत करते.
- एखादी आठवण दुःख देत असेल, तर आधी दिलासा द्या आणि हळूच पुढे जा.
या पानावर (7 विभाग)
जुन्या आठवणी म्हणजे फक्त भूतकाळाचा एकत्र आनंद घेणे. डिमेन्शिया असलेल्या अनेकांसाठी दशकांपूर्वीच्या आठवणी आज सकाळी काय घडले त्यापेक्षा स्पष्ट राहतात. फोटो, ओळखीच्या वस्तू, संगीत आणि गोष्टी त्या आठवणी उघडू शकतात आणि आपल्याला वाटून घ्यायला काहीतरी उबदार देऊ शकतात. एकच नियम: ते संभाषण आहे, कधीही परीक्षा नव्हे.
जुन्या आठवणी म्हणजे काय, आणि प्रश्न विचारून परीक्षा घेण्यापेक्षा त्या कशा वेगळ्या आहेत?
जुन्या आठवणी म्हणजे फोटो, वस्तू, संगीत किंवा व्हिडिओंमधून, व्यक्तीच्या स्वतःच्या गतीने आठवणी वाटून घेणे. NHS याचे वर्णन फोटो, वस्तू, व्हिडिओ किंवा संगीताच्या मदतीने, पुस्तकात किंवा टॅबलेटवर, पूर्वीचे अनुभव आणि गोष्टी वाटून घेणे असे करते. प्रश्न विचारून परीक्षा घेणे वेगळे आहे: ते व्यक्तीला बरोबर उत्तर द्यायला सांगते, आणि त्यामुळे आनंदाऐवजी संकोच येऊ शकतो.
National Institute on Aging एखाद्याला काही किंवा कोणी आठवते का असे विचारणे हे टाळण्याच्या गोष्टींमध्ये गणते. Family Caregiver Alliance अल्पकालीन स्मरणावर अवलंबून असलेले प्रश्न टाळून त्याऐवजी जास्त जुन्या भूतकाळाबद्दल बोलण्याचे सुचवते.
| याऐवजी | हे करून पाहा |
|---|---|
| “हे आठवतं का?” | “हा आनंदाचा दिवस दिसतोय. याबद्दल सांगा.” |
| “हे कोण आहे?” | “ही पाहा रोहिणी मावशी समुद्रकिनारी. ती टोपी पाहा.” |
| “हे कोणत्या वर्षीचं?” | “हे जुने घर दिसतंय. तिथे राहणं कसं होतं?” |
| “नाही, तो राजेश नाही, तो सुरेश आहे.” | “तो खूप मजेदार दिसतोय.” |
| “हे तुम्ही मला आधीच सांगितलंय.” | “मला ती गोष्ट खूप आवडते.” |
प्रश्न न विचारता फोटोंबद्दल कसे बोलावे?
जे दिसते त्यापासून सुरुवात करा, मग व्यक्तीला हवे असेल तर काहीतरी जोडायला जागा सोडा.
- शेजारी बसा. अल्बम आपल्या दोघांमध्ये धरा म्हणजे आपण टेबलाच्या पलीकडून तपासत नसून एकत्र पाहत आहात.
- काही फोटो निवडा. संपूर्ण पेटीपेक्षा पाच चांगले फोटो बरे. मोठ्या, स्पष्ट प्रती सर्वात चांगल्या.
- व्यक्तींची नावे आपणच सांगा. “हे तुम्ही आणि अण्णा तुमच्या लग्नाच्या दिवशी” यामुळे दडपण जाते.
- तपशिलांवर टिप्पणी करा. कपडे, गाड्या, खाणे, हवामान, चेहरे. “काय गाडी आहे. किती चमकतेय.”
- आमंत्रण द्या, मागणी करू नका. “याबद्दल सांगा…” किंवा “तुम्हाला काय दिसतंय?” शांतता चालते.
- त्यांच्या पावलावर पाऊल टाका. त्या भलत्याच विषयावर बोलू लागल्या तर त्यांच्यासोबत जा.
- आनंददायी असतानाच थांबा. थकवा येण्यापूर्वी अल्बम बंद करा.
तयार चित्र-प्रश्नांसाठी गप्पांची कार्डे वापरून पाहा. आपले स्वतःचे कौटुंबिक फोटो सौम्य जुळवण्याच्या खेळात बदलण्यासाठी फोटो जोड्या वापरून पाहा; आपण निवडलेले फोटो आपल्या ब्राउझरमध्येच राहतात.
आठवणींची पेटी कशी बनवावी?
आठवणींची पेटी म्हणजे व्यक्तीच्या आयुष्यातील वस्तूंचा हाताळण्यासाठी आणि त्यांबद्दल बोलण्यासाठीचा डबा.
- मजबूत पेटी निवडा जी उघडायला सोपी आहे, जसे की बुटांचा डबा, टोपीचा डबा किंवा लहान लाकडी पेटी.
- एखादा विषय किंवा मिश्रण निवडा. काम, छंद, एखादे ठिकाण, एखादे दशक, किंवा थोडे सर्व काही.
- सुरक्षित वस्तू गोळा करा. सुरुवातीला पाच ते दहा वस्तू पुरेशा आहेत.
- मौल्यवान गोष्टींच्या प्रती वापरा. न बदलता येणारे फोटो आणि कागदपत्रांच्या प्रती काढा आणि मूळ सुरक्षित ठेवा.
- वस्तू एकेक करून काढा. एक हातात द्या, तिच्याबद्दल काहीतरी सांगा, आणि बोलणे कुठे जाते ते पाहा.
यात ठेवण्याच्या कल्पना:
- काम: नावाचा बिल्ला, एखादे छोटे हत्यार, गणवेशावरचे चिन्ह, हिशेबाची वही, परिचारिकेचा बिल्ला, उपाहारगृहाची पाककृतींची पुस्तिका.
- घर: त्यांच्या हस्ताक्षरातील पाककृतीचे कार्ड, स्वयंपाकघरातले फडके, आवडता स्कार्फ किंवा टाय.
- छंद: गळ नसलेले मासेमारीचे आमिष, एखादा चेंडू, लोकरीचा गुंडा, बियांचे पाकीट.
- ठिकाणे: पोस्टकार्डे, नकाशे, पर्यटनाची आठवण, गावच्या वर्तमानपत्राचे कात्रण.
- कुटुंब: फोटोंच्या प्रती, मुलाचे चित्र, लग्नपत्रिका.
धारदार वस्तू, गिळता येतील अशा लहान गोष्टी, आणि वेदनादायी आठवणी जागवू शकेल असे काहीही, ते स्वागतार्ह आहे हे माहीत असल्याशिवाय, वगळा.
जीवनकथेचे पुस्तक कसे बनवावे?
जीवनकथेचे पुस्तक म्हणजे व्यक्तीच्या आयुष्याबद्दलचे फोटो आणि लहान मथळ्यांचा साधा अल्बम. तो एकत्र पाहण्यासाठी असतो, आणि तो पाहुण्यांना आणि काळजी घेणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना संपूर्ण व्यक्ती पाहायला मदत करतो.
- स्वरूप निवडा. शीट प्रोटेक्टर असलेली फाइल, छापलेले फोटो पुस्तक, किंवा टॅबलेटवर स्लाइडशो.
- काही विभागांची योजना करा. बालपण, शाळा, काम, कुटुंब, राहिलेली ठिकाणे, श्रद्धा, छंद, आवडते पदार्थ आणि संगीत.
- प्रत्येक पानावर एक किंवा दोन फोटो आणि मोठ्या अक्षरातील छोटा मथळा जोडा: “मीरा, वय 22, बँकेत कामाला सुरुवात.”
- आवडी आणि सवयी समाविष्ट करा. “चहा दुधासह घेतात. रविवारची भजने आवडतात. मोठ्या आवाजाचा टीव्ही आवडत नाही.” हे त्यांची काळजी घेणाऱ्या प्रत्येकाला मदत करते.
- व्यक्तीला जितके हवे तितके सहभागी करा, फोटो निवडणे, गोष्टी सांगणे किंवा फक्त ते आकार घेताना पाहणे.
- भर घालत राहा. ते उपयोगी ठरण्यासाठी पूर्ण असायला हवे असे नाही.
जुन्या आठवणींच्या आणखी कल्पना
- त्यांच्या तारुण्यातले संगीत लावा आणि ते त्यांना कुठे नेते त्याबद्दल बोला. संगीत उपक्रम पाहा.
- त्यांच्या आवडत्या दशकांतले घरचे व्हिडिओ किंवा टीव्ही कार्यक्रम पाहा.
- लहानपणीचा पदार्थ बनवा आणि वासांना संभाषण पुढे नेऊ द्या.
- त्यांच्या गावाचा नकाशा पाहा आणि ओळखीच्या रस्त्यांवरून बोट फिरवा.
- जुने कॅटलॉग किंवा मासिके हाताळा आणि किमती, फॅशन आणि गाड्यांबद्दल बोला.
- त्यांच्या गोष्टी रेकॉर्ड करा फोनवर, त्यांच्या परवानगीने, कुटुंबासाठी.
- कॉलच्या वेळी वाटून घ्या. व्हिडिओ कॉलमध्ये एक फोटो वर धरा; फोन आणि व्हिडिओ कॉल पाहा.
- भेटायला जाताना फोटो किंवा वस्तू आणा. त्यामुळे भेटीला सोपा केंद्रबिंदू मिळतो; भेट देणे पाहा.
एखादी आठवण वेदनादायी असेल तर?
काही आठवणी दुःख, खंत किंवा भीती आणतात. व्यक्ती अस्वस्थ झाली तर थांबा, तिला दिलासा द्या आणि हळूच विषय किंवा उपक्रम बदला. काय घडले यावर वाद घालू नका. Family Caregiver Alliance व्यक्ती चुकीची आहे हे पटवण्याचा प्रयत्न न करण्याचा सल्ला देते आणि त्या दाखवत असलेल्या भावनांना प्रतिसाद देण्याचे सुचवते, कारण त्या खऱ्या आहेत. त्या निधन झालेल्या व्यक्तीबद्दल जणू ती जिवंत आहे असे बोलत असतील, तर भावनेला प्रतिसाद द्या: “तुम्हाला तिची आठवण येते. तिच्याबद्दल सांगा.”
संशोधन काय सांगते?
22 चाचण्या आणि 1,972 लोकांचा समावेश असलेल्या जुन्या आठवणींवरील Cochrane आढाव्यात परिणाम विसंगत, लहान आणि ठिकाण व स्वरूपानुसार वेगवेगळे आढळले. डिमेन्शिया असलेल्यांना हानी झाल्याचा पुरावा त्यात आढळला नाही. आम्ही जुन्या आठवणी सुचवतो कारण त्या उबदार, अर्थपूर्ण वेळ घालवण्याचा मार्ग ठरू शकतात, उपचार म्हणून नव्हे. सोप्या संभाषणाबद्दल अधिक माहितीसाठी संवादाच्या सूचना पाहा.
नेहमीचे प्रश्न
डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तींसाठी जुन्या आठवणींचा उपक्रम म्हणजे काय?
जुन्या आठवणी म्हणजे आठवणी आणि पूर्वीचे अनुभव वाटून घेणे, अनेकदा फोटो, वस्तू, संगीत किंवा व्हिडिओंच्या मदतीने. हे एकास एक किंवा गटात होऊ शकते. उद्देश आनंददायी, अर्थपूर्ण संभाषण हा आहे, व्यक्तीला काय आठवते याची तपासणी नव्हे.
मी 'आठवतं का?' असे का विचारू नये?
स्मरणाची परीक्षा घेणाऱ्या प्रश्नांमुळे उत्तर सुचत नसेल तेव्हा व्यक्तीला संकोच किंवा चिंता वाटू शकते. National Institute on Aging कोणाला काही किंवा कोणी आठवते का असे विचारणे हे टाळण्याच्या गोष्टींमध्ये गणते. त्याऐवजी जे दिसते त्यावर टिप्पणी करा, आणि व्यक्तीला हवे ते जोडू द्या.
आठवणींच्या पेटीत काय ठेवावे?
व्यक्तीच्या आयुष्याशी जोडलेल्या सुरक्षित, मजबूत वस्तू निवडा: कामाच्या वस्तू, छंदाचे साहित्य, आवडता स्कार्फ, पोस्टकार्डे, पाककृतींची कार्डे, खेळांची स्मरणचिन्हे किंवा फोटोंच्या प्रती. धारदार वस्तू, गिळता येतील अशा लहान वस्तू आणि न बदलता येणारी मूळ वस्तू टाळा.
त्यांनी तथ्ये चुकवली तर?
सोडून द्या. आपल्या आईने फोटोत बहीण आहे असे म्हटले आणि ती चुलत बहीण असेल, तर ते ठीक आहे. चूक सुधारल्याने उबदार क्षण परीक्षेत बदलतो. त्या सांगत असलेल्या गोष्टीच्या पाठोपाठ जा आणि एकत्र आनंद घ्या.
स्रोत
हे पान ज्या संस्था आणि अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यांच्या लिंक आम्ही देतो. पान अद्ययावत करताना प्रत्येक स्रोत तपासला होता.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS