پاسخ کوتاه
خاطرهگویی یعنی با هم از گذشته لذت بردن از راه عکس، اشیا، موسیقی و داستان. یک جعبهٔ خاطره بسازید، یک کتاب ساده از داستان زندگی درست کنید یا کنار هم به عکسها نگاه کنید. هرگز امتحان نگیرید: «یادت هست؟» و «این کیست؟» را کنار بگذارید و از دعوت‌های باز مثل «از این برایم بگو» استفاده کنید. یک گفتوگوی گرم از درست گفتن واقعیت‌ها مهم‌تر است.
- خاطرهگویی یک گفت‌وگوست، نه یک آزمون. درست بودن اهمیتی ندارد؛ لذت اهمیت دارد.
- به جای «یادت هست...؟» و «این کیست؟» از نظر دادن و دعوت‌هایی مثل «از آن روز برایم بگو» استفاده کنید.
- یک جعبهٔ خاطره از اشیای زندگی فرد به دست‌ها و گفت‌وگو چیزی می‌دهد که به آن بچسبند.
- یک کتاب داستان زندگی به خانواده، مهمان‌ها و کارکنان مراقبت کمک می‌کند خود فرد را بشناسند، نه فقط تشخیص بیماری را.
- اگر خاطره‌ای غم آورد، اول دلداری بدهید و آرام ادامه دهید.
در این صفحه (7 بخش)
خاطرهگویی یعنی فقط با هم از گذشته لذت بردن. برای بسیاری از افرادی که با دمانس زندگی می‌کنند، خاطره‌های دهه‌ها پیش از آنچه امروز صبح اتفاق افتاده واضح‌تر می‌ماند. عکسها، اشیای آشنا، موسیقی و داستان‌ها میتوانند این خاطرهها را باز کنند و چیزی گرم برای شریک شدن به شما بدهند. تنها قانون: این یک گفت‌وگوست، هرگز یک امتحان نیست.
خاطرهگویی چیست و با امتحان گرفتن چه فرقی دارد؟
خاطرهگویی شریک شدن در خاطرهها از راه عکس، اشیا، موسیقی یا ویدیو است، با سرعت خود فرد. NHS آن را شریک شدن در تجربه‌ها و داستان‌های گذشته با کمک عکس، اشیا، ویدیو یا موسیقی، در یک کتاب یا روی یک تبلت توصیف می‌کند. امتحان گرفتن فرق دارد: از فرد می‌خواهد یک جواب درست تولید کند و این میتواند به جای لذت، شرمندگی بیاورد.
مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا (National Institute on Aging) پرسیدن اینکه آیا کسی چیزی یا کسی را به یاد دارد را از کارهایی می‌داند که باید از آنها پرهیز کرد. اتحاد مراقبان خانوادگی (Family Caregiver Alliance) پیشنهاد می‌کند از پرسشهایی که به حافظهٔ کوتاه‌مدت تکیه دارند پرهیز کنید و به جایش از گذشتهٔ دورتر صحبت کنید.
| به جای | امتحان کنید |
|---|---|
| «این را یادت هست؟» | «این روز خوشی به نظر می‌رسد. از آن برایم بگو.» |
| «این کیست؟» | «این هم عمه فاطمه لب دریا. به آن کلاهش نگاه کن.» |
| «این چه سالی بود؟» | «این شبیه خانهٔ قدیمی است. زندگی آنجا چطور بود؟» |
| «نه، این احمد نیست، حمید است.» | «به نظر آدم بامزه‌ای می‌آید.» |
| «این را قبلاً به من گفتی.» | «این داستان را دوست دارم.» |
چطور بدون امتحان گرفتن دربارهٔ عکسها صحبت کنیم؟
با آنچه میبینید شروع کنید و بعد جا بگذارید که فرد اگر خواست چیزی اضافه کند.
- کنار هم بنشینید. آلبوم را بین خودتان نگه دارید تا با هم نگاه کنید، نه اینکه آن طرف میز امتحان بگیرید.
- چند عکس انتخاب کنید. پنج عکس خوب از یک جعبهٔ کامل بهتر است. چاپ‌های بزرگ و واضح بهتر جواب می‌دهد.
- خودتان اسم افراد را بگویید. «این هم تو و بابا در روز عروسی‌تان» فشار را برمی‌دارد.
- دربارهٔ جزئیات نظر بدهید. لباس‌ها، ماشین‌ها، غذا، هوا، چهره‌ها. «چه ماشینی. چقدر براق است.»
- دعوت کنید، مطالبه نکنید. «از … برایم بگو» یا «چه چیزی نظرت را جلب می‌کند؟» سکوت اشکالی ندارد.
- دنبال او بروید. اگر دربارهٔ چیز دیگری حرف زد، همراهش بروید.
- تا وقتی دلپذیر است تمام کنید. آلبوم را پیش از خسته شدن ببندید.
برای پرسش‌های تصویری آماده، کارت‌های گفت‌وگو را امتحان کنید. برای تبدیل عکس‌های خانوادگی خودتان به یک بازی جفت‌یابی ملایم، جفت‌یابی عکس را امتحان کنید؛ عکس‌هایی که انتخاب می‌کنید در مرورگر شما می‌مانند.
چطور یک جعبهٔ خاطره بسازیم؟
جعبهٔ خاطره ظرفی از اشیای زندگی فرد است تا در دست بگیرد و دربارهٔ آنها صحبت کند.
- یک جعبهٔ محکم انتخاب کنید که باز کردنش آسان باشد، مثل جعبهٔ کفش، جعبهٔ کلاه یا یک صندوقچهٔ چوبی کوچک.
- یک موضوع یا ترکیب انتخاب کنید. کار، یک سرگرمی، یک مکان، یک دهه، یا کمی از همه چیز.
- اشیای ایمن جمع کنید. پنج تا ده چیز برای شروع کافی است.
- از چیزهای گرانبها کپی بگیرید. از عکسها و مدارک جایگزینناپذیر کپی بگیرید و اصل‌ها را در جای امن نگه دارید.
- چیزها را یکی‌یکی بیرون بیاورید. یکی را بدهید، چیزی دربارهٔ آن بگویید و ببینید گفت‌وگو به کجا می‌رود.
ایده‌هایی برای گذاشتن در جعبه:
- کار: یک کارت شناسایی، یک ابزار کوچک، یک آرم یونیفرم، یک دفتر حساب، یک سنجاق پرستاری، یک کتاب آشپزی.
- خانه: یک کارت دستور آشپزی با دست‌خط خودش، یک دستمال آشپزخانه، یک شال یا کراوات مورد علاقه.
- سرگرمی‌ها: یک طعمهٔ ماهیگیری بدون قلاب، یک توپ، یک کلاف کاموا، یک بستهٔ بذر.
- مکان‌ها: کارتپستال، نقشه، یک یادگاری گردشگری، یک بریدهٔ روزنامهٔ شهر زادگاه.
- خانواده: کپی عکسها، یک نقاشی کودک، یک کارت دعوت عروسی.
اشیای تیز، چیزهای کوچک قابل بلعیدن و هر چیزی را که ممکن است خاطره‌های دردناک بیاورد کنار بگذارید، مگر اینکه بدانید خوشایند است.
چطور یک کتاب داستان زندگی بسازیم؟
کتاب داستان زندگی یک آلبوم ساده از عکسها و زیرنویس‌های کوتاه دربارهٔ زندگی فرد است. چیزی است که با هم نگاهش می‌کنید و به مهمان‌ها و کارکنان مراقبت کمک می‌کند کل شخص را ببینند.
- یک قالب انتخاب کنید. یک زونکن با کاور شفاف، یک کتاب عکس چاپی، یا یک نمایش اسلاید روی تبلت.
- چند بخش برنامه‌ریزی کنید. کودکی، مدرسه، کار، خانواده، جاهایی که زندگی کرده، باور دینی، سرگرمی‌ها، غذاها و موسیقی مورد علاقه.
- در هر صفحه یک یا دو عکس بگذارید با یک زیرنویس کوتاه و درشت: «مریم، 22 ساله، روز شروع کار در بانک.»
- علاقه‌ها و عادت‌ها را بیاورید. «چای را با شیر می‌خورد. سرودها و نیایش‌های جمعه را دوست دارد. تلویزیون پرصدا را دوست ندارد.» این به هر کسی که از او مراقبت می‌کند کمک می‌کند.
- فرد را تا هر اندازه که بخواهد شریک کنید، در انتخاب عکسها، تعریف داستان‌ها یا فقط تماشای ساخته شدنش.
- اضافه کردن را ادامه دهید. لازم نیست تمام شده باشد تا مفید باشد.
ایده‌های بیشتر برای خاطرهگویی
- موسیقی دوران جوانی‌اش را پخش کنید و دربارهٔ اینکه او را به کجا می‌برد صحبت کنید. فعالیت‌های موسیقی را ببینید.
- فیلم‌های خانگی یا برنامه‌های تلویزیونی دهه‌های مورد علاقه‌اش را ببینید.
- یک غذای دوران کودکی را بپزید و بگذارید بوها گفت‌وگو را هدایت کنند.
- به نقشهٔ شهر زادگاهش نگاه کنید و خیابان‌های آشنا را دنبال کنید.
- کاتالوگ‌ها یا مجله‌های قدیمی را در دست بگیرید و دربارهٔ قیمت‌ها، مدها و ماشین‌ها صحبت کنید.
- داستان‌هایش را با اجازهٔ او روی تلفن برای خانواده ضبط کنید.
- در تماس‌ها شریک شوید. در یک تماس تصویری یک عکس را بالا بگیرید؛ تماس تلفنی و تصویری را ببینید.
- هنگام دیدار یک عکس یا شیء بیاورید. به دیدار یک تمرکز آسان می‌دهد؛ دیدار را ببینید.
اگر خاطره‌ای دردناک باشد چه؟
بعضی خاطرهها غم، پشیمانی یا ترس می‌آورند. اگر فرد ناراحت شد، متوقف شوید، دلداری‌اش بدهید و آرام موضوع یا فعالیت را عوض کنید. دربارهٔ آنچه اتفاق افتاده بحث نکنید. اتحاد مراقبان خانوادگی توصیه می‌کند سعی نکنید فرد را قانع کنید که اشتباه می‌کند و پیشنهاد می‌کند به احساس‌هایی که نشان می‌دهد پاسخ دهید، که واقعی‌اند. اگر دربارهٔ کسی که درگذشته طوری صحبت کرد که انگار زنده است، به احساس پاسخ دهید: «دلت برایش تنگ شده. از او برایم بگو.»
پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
یک مرور کاکرین دربارهٔ خاطرهگویی، که 22 کارآزمایی و 1,972 نفر را در بر می‌گرفت، نتیجه گرفت که اثرها ناهمسان، کوچک و وابسته به محیط و قالب بودند. هیچ شواهدی از آسیب به افراد مبتلا به دمانس پیدا نکرد. ما خاطرهگویی را پیشنهاد می‌کنیم چون میتواند وقتی گرم و پرمعنا با هم بسازد، نه به عنوان یک درمان. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ گفتوگوی آسان، نکته‌های ارتباط را ببینید.
پرسش‌های رایج
خاطرهگویی برای افراد مبتلا به دمانس چیست؟
خاطرهگویی شریک شدن در خاطرهها و تجربههای گذشته است، اغلب با کمک عکس، اشیا، موسیقی یا ویدیو. میتواند دونفره یا گروهی باشد. هدف یک گفتوگوی دلپذیر و پرمعناست، نه آزمودن اینکه فرد چه چیزی را به یاد میآورد.
چرا نباید بپرسم «یادت هست؟»
پرسشهایی که حافظه را میآزمایند، وقتی جواب نمیآید میتوانند فرد را شرمنده یا مضطرب کنند. مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا پرسیدن اینکه آیا کسی چیزی یا کسی را به یاد دارد در میان کارهایی میآورد که باید از آنها پرهیز کرد. به جایش دربارهٔ آنچه میبینید نظر بدهید و بگذارید فرد هرچه دوست دارد اضافه کند.
در جعبهٔ خاطره چه بگذارم؟
اشیای ایمن و محکمی را انتخاب کنید که به زندگی فرد مربوطاند: وسایل کار، وسایل سرگرمی، یک شال مورد علاقه، کارتپستال، کارت دستور آشپزی، یادگاریهای ورزشی یا کپی عکسها. از اشیای تیز، چیزهای کوچکی که قابل بلعیدناند و اصلهای جایگزینناپذیر پرهیز کنید.
اگر واقعیت‌ها را اشتباه بگوید چه؟
بگذارید بگذرد. اگر مادرتان بگوید عکس خواهرش است در حالی که پسرخاله‌اش است، اشکالی ندارد. اصلاح کردن یک لحظهٔ گرم را به آزمون تبدیل می‌کند. داستانی را که تعریف می‌کند دنبال کنید و با هم از آن لذت ببرید.
منبع‌ها
ما به سازمان‌ها و مطالعه‌هایی که این صفحه به آنها تکیه دارد پیوند می‌دهیم. هر کدام هنگام به‌روزرسانی صفحه بررسی شده است.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS