Аҭак кьаҿ
Амузика — адеменциа змау ауаҩы шәара ицны шәзыҟало зегь раасҭа имариоу усқәа ируакуп. Уи иқәыԥшра, идин, иҭаацәара ирхылҵуа ашәақәа рыла хаҭалатәи аплейлист еиқәыршәа, рекламада, аҿыцтәи абжьықәа ада иаҳәа, шәашәа, шәнапқәа шәаба, еиқәшәало шәҵәца ма цас иазыӡырыр шәылшоит. Аамҭа иақәшәо аҭынч ма агәырӷьара зҵоу амузика алышәх, абжьы лас иҟашәҵа, ашәа ауаҩы дргәамҵыр уи шәаанкыла.
- Хаҭалатәи амузика зегь раасҭа еиӷьуп: иқәыԥшраан бзиа ирбоз астильқәа, иара убас рдин, ркультура, рҭаацәаратә ныҳәақәа рмузика.
- Иаҳәажәо амузика ак заҵәык иазыӡыршәыр, рекламада, ателевизор шәамыркызар еиӷьуп.
- Ашәаҳәара, анапабара, аҵәцара, ма азыӡырра заҵәыкгьы — ари зегь даара бзиахоит.
- Агәы ҭынчыртә аҭынч музыка шәхы иашәырхәа, агәырӷьара азы агәышьҭыхлатәи, ауаҩы ихымҩаԥгарагьы шәахәаԥшла.
- Амузикатә сеансқәа рганахьала ҭҵаарақәа маҷуп; ҳара амузика хәышәтәраны акәымкәа, игуапароу еицырзеиҭаратә уск аҳасабала иаҳҳәоит.
Ари адаҟьаҿы (6 аҟәшақәа)
Амузика — адеменциа змау ауаҩы ицны шәзыҟало зегь раасҭа имариоу усқәа ируакуп. Уи акгьы аҭахра амам: ииашоу аҭакқәа, ма шьҭахь аус аԥҵара аҭахӡам. Ирдыруа ашәа аччара, ашьапы анапабара, ма ажәақәа кьаҿқәа рыхьӡҳәара аанарԥшыр алшоит, ацәажәара уадаҩу амш агьы. Шәара ишәҭаху ари ауаҩы иақәшәо амузикеи, уи иазыӡырҭә аҭынч амшеи заҵәык ауп.
Изеиԥшроу амузикатә усқәоу адеменциа змау ауаа рзы ибзиоу?
Азыӡырра, ашәаҳәара, анапабара, аҵәцара, амузика ахцәажәара зегь бзианы аус ауеит. National Institute on Aging амузика арҳәара, амузикеи асахьаҭыхҩи рганахьала ацәажәара, еицырдыруа ашәақәа рыла ашәаҳәара ма акәашара, аконцертқәа рахь ма амузикатә программақәа рахь ацара абжьанагоит. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит анапабара ма акәашара еиԥш иҟоу аҽаҭыхрақәа агәырӷьара шацҵо, ажәақәа уадаҩхалакгьы амузика аимадара аԥҵаразы бзиоу амҩаны ишҟало.
Шаҟа бзианы шәырхиар шәылшозеи хаҭалатәи аплейлист?
Зегь раасҭа ихәарҭоу уск — ари ауаҩы изы ҵакы змоу амузикатә плейлист аԥҵара ауп. NHS иара убас хаҭалатәи ҵакы змоу амузика азгәанаҭоит. Абантәи шәара имариоу амҩа шәԥшаар шәылшоит.
Рира шәалага
- Рқәыԥшра амшқәа. Дара рқәыԥшраан арадио аҟны, акәашарақәа рҿы, акиноқәа рҿы излацәажәоз шәхәыц.
- Аныҳәа дуқәа. Рчара, раԥхьатәи акәашара, рҭаацәаратә аныҟәарақәа рзы бзиа ирбоз альбомарҭа.
- Адинтәи акультуратәи ҭагылазаашьа. Адинтә шәақәа, адинтә музика, ма раԥхьатәи рбызшәала иҟоу ашәақәа.
- Аусуреи аррауреи. Амарштә оркестрқәа, аусуратә шәақәа, ма арра аамҭа иадҳәалоу амузика.
- Аҭаацәа еиқәырхаз. Ршьоура, рхәыҷқәа, рҩызцәа иргәалашәо, еснагь ирҳәоз ма ззыӡырҩоз шәразҵаа.
Ашәақәа рыда, ажанрқәагьы шәрыхәыц
Иахьынтәи шәалагаша шәзымдыруазар, абарҭ рҟынтә шәааиԥмырҟьаӡакәа хәыҷык шәазыӡыршәыр, рреакциа шәахәаԥш: биг-бенди свинги, ду-уоп, моторни соули, раԥхьатәи рок-н-ролл, кантрии вестерни, блуграсс, адинтә шәақәеи агимнақәеи, Бродвеитәи ашоуқәа рашәақәа, аджазтә стандартқәа, латинатәи амузика (болеро ма мариачи), полка, ажәлартәи аклассикатәи музика. Аччара ма анапабара зырҿио аанкыла; ргәы зырхызра аашәмыркын.
Арҳәара марианы иҟашәҵа
- Рекламада. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит ареклама ахьеибаркуа шылшо. Иҭагалоу амузика, CD-дискқәа, пластинкақәа ма реклама змам асервис шәхы иашәырхәа.
- Имариоу ак дивайс. Акнопка ду зку аколонка, ма ихиоу аплейлист, даргьы иарбанзаалак ауаҩы иласны иарҳәарц азы.
- Ҩ-сиак кьаҿык. Агәыҭынчразы аҭынч сиа, агәырӷьара азы агәышьҭыхлатәи сиа.
- Ианышәҵа. Ауаҩы ихьӡи «бзиа ирбо амузика» ҳәа адивайс аҿы ианышәҵа, аҭаацәеи ахылаԥшцәеи иахьахәо иарҳәарц азы.
15 музикатә уснагӡратә
- Еицышәазыӡырыр. Егьырҭ аусқәа шәаҟәыҵны еицны шәтәа. Азыӡырра заҵәык иахәо уснагӡрауп.
- Ашәа еицыжәҳәа. Шәара шәхаҭа ашәаҳәара шәалага. Абжьы маҷла ахьӡҳәарагьы даара бзиоуп.
- Анапабара ма аритм ашьҭашәара. Ашьапы ма астол шәаса, ма ахәыҷы барабан ма шеикер шәхы иашәырхәа.
- Аҭынч кәашара. Шәнапқәа еибакыны акыҭын аҿы шәҵәца, ма шәтәаны шәнапқәа еиқәшәало шәырҵәца.
- Ахҭарԥақәа рыла акәашара. Амузика иақәыршәаны ласоу ахҭарԥақәа шәырҵәца, шәтәаны ма шәгыланы.
- Амузика ахцәажәара. Шәааԥхьа, шәрымыршәшәан: «Ари акәашара ҭыԥ иеиԥшуп. Акәашарақәа шәызлацәажәа». «Ари ашәа шәгәалашома?» ҳәа ахаан шәрызмырҵааит.
- Альбом зегь арҳәара. Бзиа ирбоз апластинка анҵамҭа алагамҭа инаркны аҵыхәтәанинӡа арҳәара, акаҳуа шәҭыцызтә.
- Альбом асахьақәа рахәаԥшра. Ажәытә пластинкақәа рсахьақәа амодеи, амашьынақәеи, ахаҿқәеи рыхцәажәаразы даара бзиоуп.
- Мюзикл ахәаԥшра. Рқәыԥшра аамҭа иатәу амюзикл ма аконцерт ахәаԥшра ахәылбжы бзиа аԥнаҵоит. Аԥсшьаразы аанкыларақәа ҟашәҵа.
- Ирдыруа аинструмент арҳәара. Пианист ма гитарист иакәыз ауаҩы имариоу ахәмарра иахәар ҟалоит. Анаҩс, хәыҷык анотақәа еицыжәҳәаргьы иазыхоит.
- Аусураан амузика арҳәара. Амаҭәа агәылцара ма астол ахиара аамҭазы бзиа ирбо ашәақәа шәырҳәа.
- Шьыжьтәи ашәа. Аеснагьтә шьыжь агәырӷьаратә шәа заҵәыкла шәалагала.
- Адинтә шәақәа рыҳәара. Рдин иатәу амузика арҳәара, еицны ашәаҳәара.
- Ашәаҳәаратә гәыԥ аҿы аҽалархәра. NHS ишҳәо ала, ашәаҳәаратә гәыԥқәа агәҭынчреи агәышьҭыхрази бзиоуп. Шәраигәара адеменциа змау рзы ихәарҭоу ахорқәа шәразҵаа.
- Аԥсы зхоу амузика ахәаԥшра. Аҭыԥантәи аконцерт кьаҿқәа ма амҩаду аҿы иҟоу аоркестр. Аҭыҵырҭа азааигәа шәтәа, ишәҭахыу аамҭазы шәца.
Ирдыруа ажәақәа рыла имариоу ахәмарразы, finish the saying шәҽазышәшәа, уаҟа аҵыхәтәа еснагь аарԥшра алшоит.
Аамҭа иақәшәо амузика алыхша
Alzheimer’s Association абжьанагоит шәара ишәҭаху агәаҳәара аԥҵаразы амузика ахархәара: аҭынч атмосферазы аҭынч музика, агәышьҭыхразы ауаҩы иқәыԥшра аамҭа иатәу агәырӷьаратә шәа.
| Аамҭа | Шәҽазышәшәа | Абжьагара |
|---|---|---|
| Ашьыжь аҿыхра | Ирдыруа, агәырӷьаратә шәа | Ацыхәтәантәи еснагь иҟоу ашәа ахьӡҳәара имариоу дырганы иҟалоит |
| Аҩны аусурақәа | Бзиа ирбо агәышьҭыхлатәи шәақәа | Амузика аусура аҩыза ҟанаҵар алшоит |
| Афараан | Ласоу аинструменталтә музика | Афара иаԥырхагамхарц азы абжьы маҷ иҟашәҵа |
| Агәылбжы алагамҭазы | Бзианы иарлашоу аҭыԥ аҿы аҭынчи ирдыруеи амузика | Шәахәаԥш late-day restlessness |
| Ацәара аамҭазы | Имырласӡо, ласоу амузика | Абжьи алашеи еицны шәырласла |
| Аҵыхәтәантәи аетап | Зегь раасҭа бзиа ирбо ашәақәа, даара лас иҟаҵаны | Азааигәа шәтәа, инапы шәымазаала |
Ибзиоу аԥышәа аиуразы абжьагарақәа
- Егьырҭ абжьқәа шәырҵәах. Alzheimer’s Association абжьанагоит амузика заҵәык иаҳәартә еиԥш аԥенџьырқәеи ашәқәеи рыркра, ателевизор аҿыхра.
- Абжьы лас иҟашәҵа. Амузика бжьы ду аламкәа, игуапароуп. Ауаҩы азыӡырратә аппарат ихы иаирхәозар, уи аҿакузар бзианы аус ауазар шәахәаԥш; шәахәаԥш hearing.
- Агәкаҳара зырҿио ашәақәа шәырцәахьча. Шьоукы ашәақәа агәаалра, аибашьра, ма аԥсыҽра ргәаланаршәоит. Ашәа ргәы иахәамзар, шәырҭынч, ашәа шәаԥсах.
- Дара иалырхла. Алшара ыҟазар, ауаҩы амузика далырхла, «мап» аниҳәагьы уи шәақәшаҳаҭха.
- Иарбан аамҭазгьы аанкылара шәылшоит. Ху минуҭк амузикагьы ԥышәа бзиоуп. Аҿыхрагьы, ҭынч аҭагылазаашьагьы убас бзиоуп.
Иарбан хықәкқәоу иаҳҳәо аҭҵаарақәа амузикеи адеменциеи рганахьала?
Ашьақәырӷәӷәарақәа маҷуп. 2025 Cochrane review агәыԥқәа рҿы еиҿкаау 30 музикатә ҭҵаара ирыхәаԥшит. Урҭ асеансқәа егьырҭ ахылаԥшра еиԥш иҟоу аҭагылазаашьа иаҿурԥшуаз адепрессиатә дыргақәа маҷк ирԥсыҽуаз ҟалап ҳәа иазгәанаҭеит, аха агәҭынчымра, агәабзиара, ма ахәыцреи агәалашәареи рҿы иарбанзаалак аҵак ду шамам, асеансқәа ранҵәа ашьҭахьгьы акгьы шанымхаз аанарԥшит.
Ҳара амузика ахархәара аҳәара ахьаҳҭо хәышәтәраны акәымкәа, игуапароу, уадаҩра змам еицырзеиҭаратә уск аҳасабала ауп. Агәыԥтә ҭагылазаашьақәа рзы, шәахәаԥш care home group activities; афотосахьақәеи аҭоурыхқәеи инарыцны амузика ахархәаразы, шәахәаԥш reminiscence activities.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Адеменциа змау ауаҩы изы зегь раасҭа ибзиоу зеиԥш амузикоузеи?
Ауаҩы раԥхьа инаркны бзиа ирбо, иеицырдыруа амузика — лассы рқәыԥшраан, рдин, ркультура, рҭаацәаратә ныҳәақәа рмузика. Алшара ыҟазар, дара иалырхла. Ргәы иахәо збан ауаҩы ихаҿи ицәеижьи шәрыхәаԥшла, ргәы зырҭысра иашаӡо зегьы аанкыла.
Анаушникқәа шәхы иашәырхәалароума?
Шьоукы анаушникқәа бзиа ирбоит бжьы бзианы иахылаԥшуа азы, егьырҭ рзы уи иԥсыжәҵәыкхоит ма рхы еимырдоит. Раԥхьа аколонка шәҽазышәшәа, шәара еицны шәазыӡырҭә еиԥш. Анаушникқәа шәхы иашәырхәозар, абжьы лас иҟашәҵа, азааигәара шәыҟазаала.
Амузика агәҭынчымра ма агәаалра иацхраар алшома?
Аҭынчи ирдыруеи амузика аҭынч атмосфера аԥҵара иацхраар алшоит, Alzheimer's Association амузика шәара ишәҭаху аҭагылазаашьа аԥҵара иахәаԥшуеит. Ус шакәугьы, ари еснагь аус ауам. Ауаҩы дгәҭынчымзар, ихьуа, дамлаз, абжьқәа, ма дшаԥшаахыз шәахәаԥш.
Адеменциа аҵыхәтәантәи аетап аҿы амузика бзиа ирбар алшома?
Ауаа рацәа илшоит. Alzheimer's Association ишҳәо ала, аҵыхәтәантәи аетап аҟны иҟоу ауаҩы иара убас анапабара ма ихәыҷраантәи ашәа ахьӡҳәара илшоит. Азааигәа шәтәа, амузика лас иҟашәҵа, инапы шәымазар ма еиқәшәало шәҵәца.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Does music-based therapy help people with dementia? · Cochrane
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS