Ахылаԥшҩы ихы ахылаԥшра: аԥсшьара, адгылара, агәаԥжәара

Шәара адеменциа змоу ауаҩы шәихылаԥшуазар, иҟалап ари атекст уахынла, шәаԥкааны, шәнамыгӡацыз аусқәа рацәа ахьшәмоу шәаԥхьалозар. Уи кантәи аус ауп. Шәхаҭа шәхы ахылаԥшра — ари аԥсҭазаара агәахәара ма аусқәа зегьы шәхыркәшазар шәзырҭо сауӷаӡам. Уи аус анаҩсгьы ацыҵара зылнаршо ак ауп.

Ари адаҟьа иаанарԥшуеит аԥкаара адыргақәа, ииашаҵәҟьоу аԥсшьара аиура, адгылара аԥшаара, иара убас иахьа шәазызҵаар шәылшо ЕАА рҿы иҟоу ахәыда телефон цәаҳәақәа.

Ахылаԥшҩы иԥкаара адыргақәа арбанқәоу?

Аԥкаара лассы хьшәашәала иааиуеит, убри аҟынтә шәхаҭа адыргақәа шәдыруазар шәыцхраауеит. National Institute on Aging (NIA) ахылаԥшҩы истресс адыргақәа иреиуоуп ҳәа иаанарԥшуеит:

• шәԥкааны, шәгәҭынчымны ма шәгәы каҳаны шәыҟоушәа ахьшәбо;
• лассы шәгәаҟра ма шәчҳара амамзаара;
• шәхала шәыҟоушәа ма аӡәгьы шәыцәымҩаԥысуашәа ахаҵара;
• ацәара шәацәыцәгьахар, ма ацәа шәазхомзар;
• шәгәы каҳаны, агәыҳалкаара шәмоушәа шәыҟазар, ма уаанӡа шәгәы зырҭынчуаз ахәҭақәа шәрымызхьамԥшуазар;
• лассы ахыхь ахьаа, аԥсҭазааратә ахьаақәа ма егьырҭ агәабзиаратә уадаҩрақәа;
• аспортивтә күшарақәа ма шәхаҭа афатә бзиа аҟаҵара аамҭа амамзаара;
• аӡсара ма шәхаҭа агигиена ахылаԥшра амҩаԥгара;
• арыжә ма ахәшәқәа, аҳаким ииҭаз ахәшәқәагьы уахь иаҵанакуа, ииамҭоу ахархәара.

Alzheimer’s Association иацнаҵоит абас еиԥш иҟоу адыргақәа: ачымазара азин амырҭара, ауаҩы иахь агәаҟра («иара даҽазны дхаҳәҵәоуп»), аԥеиԥш иазку агәҭынчымра, агәазыҳәара аԥхасҭахара, агәабзиара аԥкаара. Убри аҟынтә, абас еиԥш иҟоу адыргақәа лассы шәырԥылозар, шәҳаким шәиацәажәарц шәабжьанаргоит.

NIA инаҭо абжьгара — шәгәы зегьы каҳанӡа шәмыԥшылан ҳәа ауп. Адыргақәа еиҳа ииашаны шәгәаҭала, шәхы ацхыраара шәалага.

Хәба минуҭк рыҩныҵҟа иахьа исҟаҵар сылшозеи?

Аԥсшьара маҷқәагьы аҵак ду рымоуп. Урҭ аԥкаара зегьы ԥырхӡом, аха шәзы цәгьоу аҽны ԥхынзаара ахысра шәылнаршоит.

• Анҭыҵ шәахыҵ. Ауаҩы ишәарҭам аҭагылазаашьаҿы дшыҟоу, аҩны аԥхьа шәтәа ма аԥошьҭа аҭаагартаҟынӡа шәнеи.
• Маҷ-маҷ шәыԥсы шәыжәла. Ауадаҩ ҵаара шәаҭакынӡа, мчыбжьыла маҷ-маҷ шәыԥсы шәыжәла. Шәара шәылԥшыло ауаҩгьы шәацны Calm Breathing шәахысыр шәылшоит.
• Аӡы шәжә, акгьы шәфа. Шәхаҭа афатә шәаӡәыршәар мариоуп.
• Аҩыза заҵәы шәыԥошьҭа ашәҟәы шәнашьҭ. Акгьы шәаҳәарц азы акәӡам, шәаимадазарц азы заҵәык.
• Шәхаҭа хьӡы бзиала шәацәажәа. NIA иҟанаҵаз шәхаҭа шәхы ахылаԥшразы абжьгара абас еиԥш иҟоу ажәақәа абжьанагоит: «Исылшо зегьы ҟасҵоит», «Саргьы сыиашаӡам, уи убас иҟоуп», «Ҳара ҭынч еицыҳцыз аамҭақәа сгәырӷьалоит».

Иарбанзеи аамҭалатәи аԥсшьара, ишԥасылшо уи аиура?

Аамҭалатәи аԥсшьара (respite care) — ари шәара шәылԥшыло ауаҩы изы аамҭа кьаҿлатәи ахылаԥшра ауп, шәара шәаԥсшьарц азы. NIA аамҭалатәи аԥсшьара иазку адаҟьа иаҳәоит уи сааҭқәак инаркны мчыбжьықәак рҟынӡа ицоит, ҩны, ахәышәтәырҭаҿ ма абыргцәа рзы амшлатәи ацентрқәа рҿы имҩаԥысуеит ҳәа.

Alzheimer’s Association ахкы хадақәа аанарԥшуеит:

Дарбан ахә зхуа? NIA ишрыҳәо ала, аҭаацәа, аҩызцәа ма аволонтерцәа рҟынтә аԥсшьара ахәыдазар алшоит. Апрофессионалтә маҵзурақәа сааҭла ма мшыла ахә рымоуп. Ахоспис ацхыраара зауа ауаҩы изы, Medicare хә-мшы рҟынӡа инеиҵыху аԥсшьара ахарџьқәа рацәа ирхуеит ахәышәтәырҭаҿ ма апрофессионалтә хылаԥшратә ҭыԥаҿы. Medicaid ацхыраара аҭар алшоит. Ахацәа ргәабзиарахьчаратә страховкақәа реиҳара аԥсшьара ахә рыхуам, аха аамҭа дулатәи ахылаԥшра астраховкақәа ӡәырҩы ирыхуеит.

Абжьгара: Alzheimer’s Association абжьанагоит аамҭалатәи аԥсшьара амаҵзурақәа ашәарҭадара аамҭазы шәрыԥшаала ҳәа, цәгьоу аҭагылазаашьа шәаԥылыр иазыхиазарц.

Сҭыԥ иазааигәаны ацхыраара ишԥасылшо сԥшаар?

ЕАА рҿы иҟоу ахәыда маҵзурақәа шәҭыԥантәи ацхыраара шәазырԥшыр рылшоит.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Ари ателефон цәаҳәа ахәыдоуп, маӡалатәуп, шықәсык 365 мшы, сааҭла аус ауеит, 200 инарзынаԥшуа абызшәақәала ацхыраара шәнаҭоит абызшәадырҩцәа ма аиҭагаҩцәа рыбзоурала. Арелеитә маҵзуразы 711 шәаси. Шәара шәацәажәар шәылшоит аҭагылазаашьа аԥсахрақәа, ахылаԥшҩы истресс, аамҭалатәи аԥсшьара авариантқәа, аҭыԥантәи апрограммақәа уҳәа убас егьырҭ, иара убас аконсультант иҟны инеиҵыху аицәажәара шәаҳәар шәылшоит. Аусуцәа аҳакимратә бжьгарақәа рыҭом.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Administration for Community Living аҳәынҭқарратә маҵзура Eldercare Locator абыргцәеи рҭаацәеи рзы амаҵзурақәа шәрыдҳәалоит. Шәара шәалшоит шәазызҵаар, ашәҟәы шәнашьҭыр, онлаин-чатла ма е-почтала аусуцәа шәрацәажәар, ма ҭыԥла шәыԥшаар. Уи шәҭыԥантәи Area Agency on Aging шәахьнамырхыр алшоит.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH аԥсшьара аԥшаага аштатқәа рыла аԥсшьара амаҵзурақәа шәыԥшаарц шәыцхраауеит, уаанӡа State Respite Coalition ма Lifespan Respite программа шәахьнамырхыр алшоит шәштат аҿы иҟазар. ARCH азгәанаҭоит амаҵзурақәа ишамгәаҭо, убри аҟынтә урҭ рхылаԥшреи рԥышәеи шәхаҭа шәгәаҭала.

Ишԥасылшоит адгыларатә гәыԥ аԥшаара?

Helpline шәазҵаа ма шәазааигәоу агәыԥқәа онлаин шәрыԥшаала. Alzheimer’s Association ахылаԥшҩцәеи адеменциа змоу ауааи рзы адгыларатә гәыԥқәа напхгара рнаҭоит, хаҭалагьы онлаинлагьы, иҵабыргу анапхгаҩцәа рыла. Аҭыԥқәа рацәаҿы хаҭалатәи агәыԥқәагьы иҟоуп, ҿырԥштәыс, абыргцәа рыхылаԥшҩцәа рзы ма еиҳа иқәыԥшу, алагамҭаҿы иҟоу Альцгеимер ачымазара змоу ауаа рзы. Иара убас ALZConnected ахәыда онлаин-илазаара амаҵзура нанагӡоит, уа ахылаԥшҩцәа абжьгарақәа еимырдоит.

Адгыларатә гәыԥқәа аӡәгьы шәыдмырԥшышакәа шәгәы аҭынчра, уаҟа иҟаз ауаа рҟынтә апрактикатә бжьгарақәа раҳара, шәзаҵәы шәыҟам ҳәа ахаҵара ҭыԥны иҟалар рылшоит. Актәи агәыԥ шәгәы амцар, даҽа гәыԥк шәаԥшаала.

Ишԥасылшоит аҭаацәеи аҩызцәеи ацхыраара рыҳәара?

Ииашаны шәрыҳәала. Рацәаҩны ауаа ацхыраара рҭахуп, аха иарбан ус ала шәыцхрааша рзымдырӡоит. NIA абжьанагоит:

• Ауснагӡатәқәа рсиа шәмаз, аӡәырҩы инадыгӡар рылшо, уа ауаа шәырҭа ргәы иахәо алхра.
• Маҷла шәалага, аҳәара шәзы цәгьазар.
• Ауснагӡара ауаҩы иакәзарц иаҭала. Афатә ҟаҵара бзиа избо абиашьа аԥшьаша мшы аҽны афатә ааигоит. Ашәҟәқәа рҿы аԥышәа змоу агәыла адокументқәа рҿы шәицхраауеит.
• Ашәҟәы ма е-почта шәнашьҭ, хаҭала аицәажәара шәзы уадаҩзар.
• Аҭак шәазыхиала, аӡәы ацхыраара шәиҭарц шәиҳәар: «Иҭабуп шәазҵааразы. Абас шәысыцхраар шәылшоит».
• Амапкрақәагьы шәазыхиазарц шәылшоит, урҭ шәхаҭа шәҿаԥхьа шәымгалан.

Даҽа хәыцрақәак: аӡәы шәиҳәа мчыбжьык аҽны шәара шәылԥшыло ауаҩы дицтәарц, маҷк данҭыҵигаларц, ма шәахь деин еицыхәмаруа аамҭа имҩаԥигарц. Ҳара ҳ-еицыхәмарразы абжьгара асасцәа шәрымырдара мариоуп.

Саргьы акәысҵозар, убасҟан иҟасҵашазеи?

Уажәшьҭа имариоу агәазыҳәаратә план шәҟаҵала. NIA абжьанагоит аҭаацәа ма аҩызцәа шәрацәажәан дарбан шәҭыԥ згхаша алхра, иара убас ашәҟәқәа рҿы иҟаҵала аномер цәгьақәа, ахәшәқәа, аҭагылазаашьа иацхраауа абжьгарақәа, ауаҩы бзиа избо ахәмаррақәа. Alzheimer’s Association иара убас абжьанагоит ауаҩы имаҵзура аҳакимратә контактқәеи ахәшәқәа рсиеи ииашоу аҭыԥаҿы шәырхьчала ҳәа.

Анбан акәу апрофессионалтә ма иаарласны ацхыраара саҳәаша?

Астресс адыргақәа лассы шәырԥылозар, агәкаҳара шәмоушәа шәыҟазар, ма аҭагылазаашьа шәзычҳаӡомзар, шәҳаким шәиацәажәа. Шәара шәхылаԥшҩуп ҳәа шәҳаким иеиҳәала. NIA азгәанаҭоит аконсультантцәеи асоциалтә усуцәеи агәҭынчымреи апланқәа рыҟаҵареи рҿы шәыцхраар рылшоит ҳәа, иара убас Medicare, Medicaid, ахацәа рстраховкақәа ахшыҩтә гәабзиара ахарџьқәа шәырхуеит.

Шәара акризис шәаҭагылазар ма шәхаҭа шәҽаԥхасҭах шәҭахузар, 988 аномер ахь шәаси ма атекст шәнашьҭ 988 Suicide & Crisis Lifeline аҿы шәадҳәаларц, ари ахәыдоуп, 24/7 аус ауеит. Аӡәы иԥсҭазаара ишәарҭадара аҭагылазар, 112 шәаси.

Еицымҩаԥырго ахәмаррақәа аԥсшьара суҭар рылшома?

Зны-зны. Шәара шәҩыџьагьы бзиа ишәбо аҭынч чысра шәарагьы шәара шәылԥшыло ауаҩгьы аҽны аамҭа бзианы ишәырхысра алшоит: ажәытә ашәақәа раҳаара, афотосахьақәа рхылаԥшра, ма Conversation Cards еиԥш иҟоу аиаша ҭак зҭахым ахәмарра. Ауаҩы акомпаниа бзиа ибозар, абыргцәа рцентр аҿы Picture Bingo агәыԥтә сессиа сааҭк аԥсшьара шәнаҭар алшоит. Аидеақәа шәырхәаԥш ахылаԥшратә ҭыԥқәа рзы ачысрақәа аҿы.