સંભાળ રાખનારની પોતાની સંભાળ: આરામ, ટેકો અને થાકનાં ચિહ્નો

જો આપ ડિમેન્શિયા સાથે જીવતી વ્યક્તિની સંભાળ રાખતા હો, તો આપ કદાચ આ મોડે, થાકેલા અને ન કરેલાં કામોની યાદી સાથે વાંચી રહ્યા છો. તે સામાન્ય છે. પોતાની સંભાળ રાખવી એ વૈભવ નથી કે બધું પૂરું કર્યા પછીનું ઇનામ નથી. એ જ આપને આગળ ચાલુ રાખે છે.

આ પાનું થાકનાં ચેતવણી ચિહ્નો, સાચો વિરામ કેવી રીતે મેળવવો, ટેકો ક્યાં મળે, અને અમેરિકાની કેટલીક મફત હેલ્પલાઇન આવરે છે જેને આપ આજે જ ફોન કરી શકો. જો આપ અમેરિકામાં ન હો, તો આને ઉદાહરણ ગણો અને આપના વિસ્તારની સ્થાનિક અલ્ઝાઇમર કે ડિમેન્શિયા સંસ્થાઓ, હૉસ્પિટલો અને સામાજિક સેવાઓને આવી જ મદદ વિશે પૂછો.

સંભાળ રાખનારના થાકનાં ચિહ્નો કયાં છે?

થાક ઘણી વાર ધીમે ધીમે ઘૂસી આવે છે, તેથી પોતાનાં ચેતવણી ચિહ્નો જાણવાં મદદરૂપ છે. National Institute on Aging (NIA) સંભાળ રાખનારના તણાવનાં ચિહ્નો ગણાવે છે, જેમાં આનો સમાવેશ થાય છે:

• બહુ થાક, દબાણ કે ચિંતા લાગવી;
• સહેલાઈથી ગુસ્સો કે અધીરાઈ આવવી;
• એકલતા લાગવી કે બીજાથી કપાઈ ગયા જેવું લાગવું;
• ઊંઘવામાં તકલીફ, કે પૂરતી ઊંઘ ન મળવી;
• ઉદાસ કે નિરાશ લાગવું, કે જે ગમતું હતું તેમાં રસ ગુમાવવો;
• વારંવાર માથાનો દુખાવો, દુખાવા કે બીજી શારીરિક સમસ્યાઓ;
• કસરત કરવાનો કે પોતાના માટે સ્વસ્થ ખોરાક બનાવવાનો સમય ન મળવો;
• નહાવાનું કે બીજી અંગત સંભાળ છોડી દેવી;
• દારૂ કે દવાઓનો દુરુપયોગ, ડૉક્ટરે આપેલી દવાઓ સહિત.

Alzheimer’s Association રોગનો ઇનકાર, વ્યક્તિ પર ગુસ્સો (“તે તો બસ જીદ કરે છે”), ભવિષ્ય અંગે ચિંતા, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં તકલીફ, અને આરોગ્યની સમસ્યાઓ અસર કરવી જેવાં ચિહ્નો ઉમેરે છે. તે સલાહ આપે છે કે જો આપને આવાં ચિહ્નો નિયમિત થતાં હોય, તો આપના ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.

NIA ની સલાહ છે કે પૂરેપૂરા દબાઈ જાઓ ત્યાં સુધી રાહ ન જુઓ. ચિહ્નો વહેલા ઓળખો અને તેના પર પગલું ભરો.

આજે, પાંચ મિનિટમાં હું શું કરી શકું?

નાના વિરામ પણ ગણાય. આમાંનું કંઈ થાક દૂર કરતું નથી, પણ તે એક અઘરી બપોરમાં આપને પાર ઉતારી શકે.

• બહાર નીકળો. વ્યક્તિ સલામત અને શાંત હોય ત્યારે ઓટલે બેસો કે ટપાલપેટી સુધી ચાલો.
• ધીમા શ્વાસ લો. અઘરા સવાલનો જવાબ આપતાં પહેલાં થોડા ધીમા શ્વાસ. આપ જેમની સંભાળ રાખો છો તેમની સાથે શાંત શ્વાસનો વિરામ પણ વહેંચી શકો.
• થોડું પાણી પીઓ અને કંઈક ખાઓ. પોતાનાં ભોજન ભૂલી જવું સહેલું છે.
• એક મિત્રને સંદેશો કરો. કશું માગવા નહીં, ફક્ત જોડાવા માટે.
• પોતાને કંઈક માયાળુ કહો. NIA ની પોતાની સંભાળ રાખવા અંગેની માર્ગદર્શિકા “હું મારાથી બનતું બધું કરી રહ્યો/રહી છું,” “હું સંપૂર્ણ નથી, અને તે ઠીક છે,” અને “જ્યારે આપણે શાંતિથી સાથે હોઈશું તે ક્ષણોનો હું આનંદ લઈશ” જેવાં વાક્યો સૂચવે છે.

આરામ માટેની સંભાળ (respite care) શું છે, અને તે કેવી રીતે મેળવવી?

આરામ માટેની સંભાળ એ આપ જેમની સંભાળ રાખો છો તેમના માટે ટૂંકા ગાળાની સંભાળ છે, જેથી આપ આરામ કરી શકો. NIA નું આરામ સંભાળ અંગેનું પાનું સમજાવે છે કે તે થોડા કલાકોથી કેટલાંક અઠવાડિયાં સુધી ચાલી શકે અને ઘરે, આરોગ્ય સંભાળ સુવિધામાં કે પુખ્ત દિવસ સંભાળ કેન્દ્રમાં થઈ શકે.

Alzheimer’s Association સામાન્ય પ્રકારો વર્ણવે છે:

ખર્ચ કોણ ચૂકવે? NIA મુજબ, પરિવાર, મિત્રો કે સ્વયંસેવકો તરફથી મળતી આરામ સંભાળનો કોઈ ખર્ચ ન પણ હોય. વ્યાવસાયિક સેવાઓ કલાક કે દિવસ પ્રમાણે ફી લે છે. અમેરિકામાં હૉસ્પિસ સંભાળ મેળવતી વ્યક્તિ માટે Medicare હૉસ્પિટલ કે કુશળ નર્સિંગ સુવિધામાં સળંગ પાંચ દિવસ સુધીની આરામ સંભાળનો મોટા ભાગનો ખર્ચ ચૂકવે છે. Medicaid મદદ કરી શકે. મોટા ભાગનો ખાનગી આરોગ્ય વીમો આરામ સંભાળને આવરી લેતો નથી, જોકે લાંબા ગાળાની સંભાળના કેટલાક વીમા પ્લાન લે છે. આ અમેરિકાના નિયમો છે; બીજા દેશોમાં નિયમો અલગ હોય છે, તેથી આપના વીમા કે સ્થાનિક સેવાઓને પૂછો.

સૂચન: Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે કટોકટી ન હોય ત્યારે આરામ સંભાળ આપનારાઓને અજમાવી જુઓ, જેથી આપને અચાનક મદદ જોઈએ ત્યારે તેઓ તૈયાર હોય.

મારા નજીક મદદ ક્યાં મળે?

અમેરિકામાં કેટલીક મફત સેવાઓ આપને સ્થાનિક મદદ તરફ દોરી શકે. આ અહીં અમેરિકાના ઉદાહરણ તરીકે આપી છે; બીજા દેશોમાં સ્થાનિક અલ્ઝાઇમર કે ડિમેન્શિયા સંસ્થા, હૉસ્પિટલનું મેમરી ક્લિનિક કે સામાજિક સેવા વિભાગ આવી જ મદદ આપી શકે.

• Alzheimer’s Association 24/7 હેલ્પલાઇન: 1-800-272-3900. હેલ્પલાઇન મફત અને ગોપનીય છે, વર્ષના દરેક દિવસે ચોવીસ કલાક ચાલે છે, અને દ્વિભાષી કર્મચારીઓ કે દુભાષિયાઓ દ્વારા 200થી વધુ ભાષાઓમાં મદદ મળે છે. રિલે સેવા માટે 711 ડાયલ કરો. આપ વર્તનમાં ફેરફાર, સંભાળ રાખનારના તણાવ, આરામ સંભાળના વિકલ્પો, સ્થાનિક કાર્યક્રમો અને વધુ વિશે વાત કરી શકો, અને કૅર કન્સલ્ટન્ટ સાથે લાંબી વાતચીત માટે કહી શકો. કર્મચારીઓ તબીબી સલાહ આપતા નથી.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, Administration for Community Living ની જાહેર સેવા, આપને વૃદ્ધ લોકો અને તેમના પરિવારો માટેની સેવાઓ સાથે જોડે છે. આપ પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓને ફોન, ટેક્સ્ટ, ઑનલાઇન ચૅટ કે ઇમેઇલ કરી શકો, અથવા સ્થળ પ્રમાણે શોધી શકો. તે આપને આપની સ્થાનિક Area Agency on Aging સુધી પહોંચાડી શકે.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator આપને રાજ્ય પ્રમાણે આરામ સંભાળ આપનારાઓ શોધવામાં મદદ કરે છે, અને જો આપના રાજ્યમાં હોય તો પહેલાં આપના State Respite Coalition કે Lifespan Respite કાર્યક્રમનો સંપર્ક કરવાનું સૂચવે છે. ARCH નોંધે છે કે તે આપનારાઓની ચકાસણી કરતું નથી, તેથી તેમનો અનુભવ અને પૃષ્ઠભૂમિ આપે જાતે તપાસવી.

સહાય જૂથ કેવી રીતે શોધું?

હેલ્પલાઇનને પૂછો અથવા આપના નજીકનાં જૂથો ઑનલાઇન શોધો. Alzheimer’s Association સંભાળ રાખનારાઓ અને ડિમેન્શિયા સાથે જીવતા લોકો માટે, રૂબરૂ અને ઑનલાઇન, પ્રશિક્ષિત સંચાલકોની આગેવાનીમાં સહાય જૂથો ચલાવે છે. ઘણાં સ્થળો ખાસ જૂથો પણ આપે છે, જેમ કે પુખ્ત વયના સંભાળ રાખનારાઓ માટે કે નાની ઉંમરે શરૂ થયેલા કે શરૂઆતના તબક્કાના અલ્ઝાઇમર સાથે જીવતા લોકો માટે. તે ALZConnected પણ ચલાવે છે, એક મફત ઑનલાઇન સમુદાય જ્યાં સંભાળ રાખનારાઓ સલાહ વહેંચે છે.

સહાય જૂથો ચુકાદા વગર મન હળવું કરવાની, જેઓ એ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થયા છે તેમની પાસેથી વ્યવહારુ સૂચનો મેળવવાની, અને ઓછું એકલું અનુભવવાની જગ્યા બની શકે. જો પહેલું જૂથ અનુકૂળ ન આવે, તો બીજું અજમાવો.

પરિવાર અને મિત્રોને મદદ માટે કેવી રીતે કહું?

ચોક્કસ બનો. ઘણા લોકો મદદ કરવા ઇચ્છે છે પણ શું આપવું તે જાણતા નથી. NIA સૂચવે છે:

• યાદી રાખો એવાં કામોની જે બીજા સંભાળી શકે, અને લોકોને પસંદ કરવા દો.
• નાની શરૂઆત કરો જો માગવું અઘરું લાગતું હોય.
• કામને વ્યક્તિ સાથે મેળવો. જે પિતરાઈને રાંધવાનું ગમે છે તે ગુરુવારે રાત્રિભોજન લાવે. જે પાડોશી ફૉર્મમાં સારા છે તે કાગળકામમાં મદદ કરે.
• સંદેશો કે ઇમેઇલ કરો જો રૂબરૂ માગવું અસહજ લાગે.
• જવાબનો મહાવરો કરો જ્યારે કોઈ મદદ આપે: “પૂછવા બદલ આભાર. આપ આટલું કરી શકો.”
• થોડી ના સાંભળવાની તૈયારી રાખો અને તેને અંગત ન લો.

બીજા વિચારો: કોઈને અઠવાડિયામાં એક બપોર વ્યક્તિ સાથે બેસવા કહો, તેમને ટૂંકી લટાર પર લઈ જવા કહો, અથવા મળવા આવીને સાથે કોઈ રમત રમવા કહો. અમારી સાથે રમવાની માર્ગદર્શિકા મુલાકાતીઓ સાથે વહેંચવી સહેલી છે.

જો મને કંઈ થઈ જાય તો?

હમણાં એક સાદી બૅકઅપ યોજના બનાવો. NIA સૂચવે છે કે પરિવાર કે નજીકના મિત્રો સાથે નક્કી કરો કે કોણ વચ્ચે આવશે, અને કટોકટીના નંબરો, દવાઓ, જે વર્તન ટિપ્સ કામ કરે છે તે, અને મનપસંદ પ્રવૃત્તિઓ સાથેની એક નોંધપોથી રાખો. Alzheimer’s Association વ્યક્તિના તબીબી સંપર્કો અને દવાઓની તાજી યાદી સહેલાઈથી મળે તેમ રાખવાની ભલામણ પણ કરે છે.

વ્યાવસાયિક કે તાત્કાલિક મદદ ક્યારે લેવી?

જો તણાવનાં ચિહ્નો નિયમિત હોય, આપ ઉદાસ અનુભવતા હો, કે સંભાળવામાં સંઘર્ષ કરતા હો, તો આપના ડૉક્ટર સાથે વાત કરો. ડૉક્ટરને કહો કે આપ સંભાળ રાખનાર છો. NIA નોંધે છે કે કાઉન્સેલર અને સામાજિક કાર્યકરો અઘરી લાગણીઓ અને આયોજનમાં મદદ કરી શકે, અને અમેરિકામાં Medicare, Medicaid અને કેટલાક ખાનગી વીમા માનસિક આરોગ્યના કેટલાક ખર્ચ આવરી શકે.

જો આપને સંકટ જેવું લાગે કે પોતાને નુકસાન પહોંચાડવાના વિચારો આવે, તો અમેરિકામાં 988 Suicide & Crisis Lifeline સુધી પહોંચવા 988 પર ફોન કે ટેક્સ્ટ કરો, જે મફત છે અને 24/7 ઉપલબ્ધ છે. અમેરિકાની બહાર હો, તો આપના દેશની સંકટ-સહાય સેવા કે આપના વિસ્તારના કટોકટી નંબર (ભારતમાં 112) પર સંપર્ક કરો. જો કોઈ તાત્કાલિક જોખમમાં હોય, તો આપના વિસ્તારના કટોકટી નંબર પર ફોન કરો (અમેરિકામાં 911).

શું સહિયારી પ્રવૃત્તિઓ મને પણ વિરામ આપી શકે?

ક્યારેક. આપ બંનેને ગમતી શાંત પ્રવૃત્તિ દિવસનો હળવો ભાગ બની શકે, આપના માટે પણ અને આપ જેમની સંભાળ રાખો છો તેમના માટે પણ: જૂનાં ગીતો સાંભળવાં, ફોટા જોવા, કે વાતચીતના કાર્ડ જેવી રમત જેમાં કોઈ સાચો જવાબ જોઈતો નથી. જો વ્યક્તિને સાથ ગમતો હોય, તો વરિષ્ઠ કેન્દ્ર કે પુખ્ત દિવસ કાર્યક્રમમાં તસવીર બિંગો સાથેનું જૂથ સત્ર આપને એક કલાકનો આરામ આપી શકે. વિચારો માટે કૅર હોમ જૂથો માટે પ્રવૃત્તિઓ જુઓ.