Àwọn Ìgbòkègbodò Dementia Tí A Lè Tẹ̀ Jáde Lọ́fẹ̀ẹ́

Nígbà míìràn ìgbòkègbodò tí ó dára jù ni ìwé bébà àti kálàmù ní orí tábìlì ilé ìdáná. Àwọn ohun tí a lè tẹ̀ jáde kò nílò gbígba agbára, kò nílò ọ̀rọ̀ ìṣínà, kò sì nílò ojú ẹ̀rọ, ó sì rọrùn láti mú wá sí ìbẹ̀wò tàbí ẹgbẹ́. Ojú-ìwé yìí ṣàpèjúwe àwọn ìgbòkègbodò ọ̀fẹ́ tí a lè tẹ̀ jáde lórí ojú-òpó wa, bí a ṣe ń tẹ̀ wọ́n kí wọ́n lè rọrùn láti rí àti láti dì mú, àti àwọn ohun tí a lè tẹ̀ jáde tí a ṣe nílé tí ó rọrùn tí ẹbí àti àwọn òṣìṣẹ́ ìgbòkègbodò rí i pé ó wúlò.

Àwọn ìgbòkègbodò ọ̀fẹ́ wo tí a lè tẹ̀ jáde ni ẹ ní?

A ní mẹ́rin tí a lè tẹ̀ jáde lọ́fẹ̀ẹ́. Ẹ ṣí èyíkéyìí nínú àwọn ojú-ìwé eré wọ̀nyí kí ẹ sì lo bọ́tìnì Tẹ̀ láti gba ẹ̀dà tí ó rọrùn fún ẹ̀rọ ìtẹ̀wé.

Ìwádìí ọ̀rọ̀ ní lẹ́tà ńlá

Ìwádìí ọ̀rọ̀ ní ìtẹ̀ ńlá ń lo àwọn lẹ́tà ńlá, ó sì jẹ́ kí àwọn ọ̀rọ̀ máa lọ ní ìhà ìlà àti ìsàlẹ̀ nìkan, láìsí àwọn ọ̀rọ̀ tí ó tẹ̀ tàbí tí ó lọ sẹ́yìn. Ẹ jọ ṣe é: ẹnìkan á ka ọ̀rọ̀ kan láti inú àtòjọ, èkejì á wá a. Bí wíwá àwọn ọ̀rọ̀ bá di líle, ẹ gbìyànjú yíyí lẹ́tà àkọ́kọ́ ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan ká papọ̀, tàbí ẹ kàn ka àtòjọ ọ̀rọ̀ sókè kí ẹ sì sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan.

Àwọn ojú-ìwé àwọ̀ kíkùn

A lè tẹ̀ àwọn ojú-ìwé àwọ̀ kíkùn jáde fún àwọn kálàmù àwọ̀ tàbí kálàmù ìkọ̀wé àwọ̀, tàbí kí a kùn wọ́n lórí tábìlẹ́ẹ̀tì nípa títẹ àwọ̀ kan, lẹ́yìn náà apá kan àwòrán náà. Fún àwọn ojú-ìwé tí a tẹ̀ jáde, ẹ fún un ní àwọn kálàmù àwọ̀ tí ó nípọn àti àwọ̀ díẹ̀ ní àkókò kan. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà iṣẹ́ ọnà àti iṣẹ́ ọwọ́ wa fún àwọn ọ̀nà láti jẹ́ kí àwọ̀ kíkùn jẹ́ ti àgbàlagbà àti ti ìsinmi.

Àwọn káàdì ìjíròrò

Àwọn káàdì ìjíròrò so àwòrán tí ó hàn kedere pọ̀ mọ́ ìpè ṣíṣí sílẹ̀, bí “Ẹ sọ fún mi nípa…” tàbí “Kí ni ẹ kíyèsí?” A kọ wọ́n bí ìkésíni ṣíṣí sílẹ̀, kì í ṣe ìbéèrè ìdánwò. Ẹ tẹ̀ àkójọ kan, ẹ gé wọn yà, kí ẹ sì pa díẹ̀ mọ́ sínú àpò fún àwọn ìbẹ̀wò tàbí lẹ́bàá fóònù fún àwọn ìpè. Wọ́n tún ń ṣiṣẹ́ dáadáa nínú àwọn àwùjọ ìrántí.

Àwọn káàdì bíńgò àwòrán

Àwọn káàdì Bíńgò àwòrán ń lo àwòrán dípò nọ́ńbà. Ẹ tẹ̀ káàdì kan fún olùgbá eré kọ̀ọ̀kan kí ẹ sì lo olùpè orí ẹ̀rọ lórí kọ̀ǹpútà alágbèéká, tẹlifíṣọ̀n tàbí ẹ̀rọ ìgbékalẹ̀ àwòrán. A dábàá pípè títí gbogbo káàdì yóò fi kún, kí ẹnikẹ́ni má bàa kù sẹ́yìn. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ẹgbẹ́ fún ilé ìtọ́jú fún bí a ṣe ń darí àkókò kan.

Báwo ni mo ṣe lè tẹ̀ àwọn ìgbòkègbodò kí wọ́n rọrùn láti lò?

Àwọn àyípadà kékeré nínú bí ẹ ṣe ń tẹ̀ ń mú ìyàtọ̀ ńlá wá.

Ẹ jẹ́ kí ó rọrùn láti rí

• Lẹ́tà ńlá tí ó mọ́. Ẹ lo ètò ìtẹ̀ tí ó tóbi jù tí ó ṣì wọ ojú-ìwé. Ẹ yàgò fún àwọn ìrísí lẹ́tà tí ó ní ọ̀ṣọ́ tàbí ọwọ́ ìkọ̀wé.
• Ìyàtọ̀ àwọ̀ tí ó lágbára. Ìkọ̀wé dúdú lórí bébà funfun tàbí aláwọ̀ ọ̀ra-wàrà. Ẹ yàgò fún àwọ̀ eérú tí ó fúyẹ́ tàbí ẹ̀yìn aláwọ̀.
• Bébà tí kò dán ń dín ìmọ́lẹ̀ tí ń dá ojú lóró kù lábẹ́ iná tí ń tàn gan-an.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò awò ojú àti ìmọ́lẹ̀. Alzheimer’s Association sọ pé àwọn ìṣòrò ìríran àti ìgbọ́ràn lè mú kí ìbánisọ̀rọ̀ le sí i, ó sì dábàá pé kí a máa ṣàyẹ̀wò wọn déédéé. Fìtílà tí ó tàn kedere tí ó sì dọ́gba náà ń ranni lọ́wọ́.

Ẹ jẹ́ kí ó rọrùn láti dì mú

• Bébà nípọn tàbí káàdì líle ń wà ní pẹ́tẹ́ẹ́pẹ́tẹ́, ó rọrùn láti gbé, ó sì ń fara da lílò léraléra.
• Pákó ìdì bébà tàbí ìtẹ́ oúnjẹ tí kò yọ́ ń dá ojú-ìwé dúró kí ó má yọ́.
• Àwọn kálàmù àwọ̀ tí ó nípọn tàbí kálàmù ìkọ̀wé tí ó yíká rọrùn láti dì mú ju àwọn kálàmù tín-ín-rín lọ.

Ẹ jẹ́ kí a lè tún un lò

• Ẹ fi ike bo àwọn ojú-ìwé tàbí ẹ fi wọ́n sínú àpò ṣíṣe kedere. Ẹ lo àwọn àmì tí a lè nù lórí àwọn ìwádìí ọ̀rọ̀ àti káàdì bíńgò, lẹ́yìn náà ẹ nù wọ́n mọ́.
• Ẹ yan ike tí kò dán bí ìmọ́lẹ̀ tí ń dá ojú lóró bá jẹ́ ìṣòro, kí ẹ sì gé igun àwọn káàdì tí a fi ike bò pẹ̀lú scissors kí ó lè tura láti dì mú.
• Ẹ ní fọ́ldà kan fún àwọn èyí tí ó fẹ́ràn kí ẹ má bàa máa tẹ̀ ojú-ìwé kan náà ní ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan.

Ẹ jẹ́ kí ó rọrùn

• Iṣẹ́ kan lórí ojú-ìwé kan. Ìwádìí ọ̀rọ̀ kan tàbí àwòrán kan, kì í ṣe ọ̀pọ̀ ìgbòkègbodò tí a há papọ̀.
• Ààyè funfun tí ó pọ̀. Ojú-ìwé tí ó kún lè dà bí èyí tí ó pọ̀ jù.
• Láìsí ìtọ́ni láti kà, bí ó bá ṣeé ṣe. Ẹ fi ohun tí ó yẹ kí ẹni náà ṣe hàn án dípò.
• Ẹ gé ìwé náà kéré. Bí gbogbo ojú-ìwé bá pọ̀ jù, ẹ gé e sí ìdajì tàbí ẹ tẹ̀ ẹ́ kí apá kan nìkan hàn.

Àwọn ohun míìràn tí ó wúlò tí a lè tẹ̀ jáde tí ẹ lè ṣe nílé

Kì í ṣe gbogbo ohun tí a lè tẹ̀ jáde tí ó wúlò ni eré. Wọ́n rọrùn láti ṣe pẹ̀lú ètò ìkọ̀wé àti ẹ̀rọ ìtẹ̀wé.

Ojú-ìwé ìtàn ìgbésí ayé

Ìwé kan ṣoṣo “nípa mi” pẹ̀lú fọ́tò, orúkọ tí ẹni náà fẹ́ kí a máa pè é, ibi tí ó dàgbà sí, iṣẹ́ rẹ̀, ẹbí, oúnjẹ tí ó fẹ́ràn, orin àti àwọn nǹkan tí ó ń tù ú nínú tàbí tí ń bí i nínú. Dementia Australia dábàá ìwé ìrántí pẹ̀lú àwọn àlàyé nípa ìgbésí ayé ẹni náà, àwọn ohun tí ó fẹ́ràn àti àwọn ènìyàn pàtàkì, láti ran àwọn àlejò àti olùtọ́jú lọ́wọ́ àti láti bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò.

Ó wúlò pàápàá ní ilé ìwòsàn àti àwọn ibi ìtọ́jú tuntun. NIA gbà nímọ̀ràn fífún àwọn òṣìṣẹ́ ilé ìwòsàn ní ìwé ìsọfúnni ti ara ẹni tí ó ní ìlànà ojoojúmọ́ ẹni náà, orúkọ tí ó fẹ́, ohun tí ó fẹ́ràn àti tí kò fẹ́ràn, àwọn ohun tí ó lè mú un bínú, àti àwọn àmì ìrora tí kì í ṣe ọ̀rọ̀.

Àtòjọ ìgbòkègbodò ojoojúmọ́

Àtòjọ ńlá, rírọrùn fún ọjọ́ náà pẹ̀lú àwọn àkókò, ọ̀rọ̀ díẹ̀ àti àwòrán kékeré fún apá kọ̀ọ̀kan: oúnjẹ òwúrọ̀, rírìn, oúnjẹ ọ̀sán, ìsinmi, orin, oúnjẹ alẹ́. Ètò ìtọ́jú ojoojúmọ́ ti Alzheimer’s Association dábàá ṣíṣètò yí àwọn àkókò ọjọ́ tí ó dára jù fún ẹni náà ká, pẹ̀lú àkókò jíjí àti sísùn déédéé àti ìwọ́ntúnwọ́nsì ìgbòkègbodò àti ìsinmi. Ẹ fi sí ìwọ̀n ojú, bóyá lórí fìríìjì, kí ẹ sì jẹ́ kí ó rọ̀. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà ìlànà ojoojúmọ́ wa fún ìsọfúnni sí i.

Àwọn àkọlé àwòrán fún àwọn yàrá àti àpótí

NIA dábàá lílo àwọn àmì aláwọ̀ dídán tàbí àwọn àwòrán rírọrùn láti fi àkọlé sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀, yàrá ìsùn àti ilé ìdáná. Èrò kan náà ń ṣiṣẹ́ fún àwọn àpótí àti àwọn kọ̀bọ̀: àwòrán ìbọsẹ̀ lórí àpótí ìbọsẹ̀, ife lórí kọ̀bọ̀ ife. Ẹ tẹ̀ ẹ́, ẹ fi ike bò ó, kí ẹ sì fi tẹ́ẹ̀pù lẹ̀ wọ́n.

Àkójọ yíyàn

Ẹ tẹ̀ àwọn àwòrán láti ìsọ̀rí rírọrùn méjì, bí èso àti òdòdó tàbí irinṣẹ́ àti àwọn nǹkan ilé ìdáná, sórí káàdì líle. Ẹ gé wọn yà kí ẹ sì jọ tò wọ́n sínú apẹ̀rẹ̀ méjì. Ẹ̀dà orí ẹ̀rọ èyí ni Ẹ jọ tòlẹ́sẹẹsẹ.

Ojú-ìwé ọ̀rọ̀ orin

Ẹ tẹ̀ ọ̀rọ̀ àwọn orin díẹ̀ tí ó fẹ́ràn ní lẹ́tà ńlá gan-an fún orin kíkọ papọ̀. Kódà àwọn tí kò ka ìwé púpọ̀ mọ́ lè gbádùn dídì ojú-ìwé náà mú.

Ojú-ìwé fọ́tò ẹbí

Ojú-ìwé kan ṣoṣo pẹ̀lú fọ́tò ẹbí ńlá mẹ́rin sí mẹ́fà, pẹ̀lú orúkọ àkọ́kọ́ ní ìsàlẹ̀ ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ó lè wà lórí tábìlì kí ẹnikẹ́ni lè gbé e sọ̀rọ̀ lé e lórí. Àwọn àkọlé ń ran àwọn àlejò àti òṣìṣẹ́ lọ́wọ́ láti darapọ̀ mọ́ ìjíròrò, ẹnikẹ́ni kò sì ní láti béèrè “Ta ni èyí?”

Káàdì ìlànà oúnjẹ

Ẹ tẹ̀ ìlànà oúnjẹ ẹbí tí ó fẹ́ràn ní lẹ́tà ńlá. Ẹ lò ó láti jọ sè oúnjẹ, tàbí láti sọ̀rọ̀ nípa àwọn oúnjẹ àtijọ́.

Báwo ni mo ṣe lè fún ẹni ní ohun tí a tẹ̀ jáde láì dà bí iṣẹ́ àṣetiléwá?

Ẹ gbé e kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun láti pín, kì í ṣe ìdánwò.

• Ẹ jókòó kí ẹ sì bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ fúnra yín. “Mo ń ṣe ìwádìí ọ̀rọ̀ yìí. Ṣé ẹ fẹ́ ràn mí lọ́wọ́ láti wá ‘ọgbà’?”
• Ẹ jọ ṣiṣẹ́ papọ̀. Ẹ máa gba ìgbà, tàbí kí ẹnìkan wá kí èkejì sì yí ká.
• Ẹ má sàmì sí i bí ó tọ́ tàbí kò tọ́ láé. Ìtọ́sọ́nà àwọn ìgbòkègbodò nílé ti Alzheimer’s Association gbà nímọ̀ràn pé kí a dojúkọ ìlànà, kì í ṣe àbájáde, àti ìgbádùn dípò àṣeyọrí.
• Ẹ fi àwọn ojú-ìwé sílẹ̀. Ìtọ́sọ́nà kan náà dábàá fífi àwọn ìwé àkójọ, àwo fọ́tò tàbí ìwé ìròyìn àtijọ́ sí àwọn ibi tí ó rọrùn láti dé. Àwọn káàdì àti ojú-ìwé fọ́tò tí a tẹ̀ jáde lè wà lórí tábìlì ẹ̀gbẹ́ ní ọ̀nà kan náà.
• Ẹ dúró nígbàkúùgbà tí ẹ bá fẹ́. Ìdajì ojú-ìwé àwọ̀ kíkùn jẹ́ ọ̀sán dídára. Bẹ́ẹ̀ náà ni fífi ojú-ìwé náà sílẹ̀ àti mímu ife tíì.

Ibi tí a ti lè rí púpọ̀ sí i

Ẹ ṣàwárí gbogbo àwọn eré àti ohun tí a lè tẹ̀ jáde wa, tàbí ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò fún gbogbo ìpele fún àwọn èrò sí i, pẹ̀lú àti láìsí bébà.