Àwọn Ìṣòrò fún Àwọn Tí Ó Ní Dementia: Àwòrán Ègé àti Ìṣòrò Ọ̀rọ̀

Àwòrán ègé tí a tẹ́ sórí tábìlì oúnjẹ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìgbòkègbodò tí ó rọrùn jù láti pín. Ẹ lè jókòó papọ̀ láì nílò láti sọ̀rọ̀, àwòrán náà ń fún yín ní nǹkan láti sọ̀rọ̀ lé lórí, fífi ègé ìkẹyìn sí ipò rẹ̀ sì dùn mọ́ni. Àwọn ìṣòrò gbọ́dọ̀ yí padà bí dementia ṣe ń yí padà, ṣùgbọ́n. Ìṣòrò tí ó le jù lè sọ ọ̀sán jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ di èyí tí ó ń bínú. Ojú-ìwé yìí sọ nípa bí a ṣe ń yan àti ṣètò àwòrán ègé, ìṣòrò ọ̀rọ̀ àti ìṣòrò rírọrùn orí íńtánẹ́ẹ̀tì, àti ohun tí a ó ṣe nígbà tí wọ́n bá ń le.

Ṣé àwọn ìṣòrò dára fún àwọn tí ó ní dementia?

Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń gbádùn wọn, pàápàá àwọn tí wọ́n ti ṣe ìṣòrò tẹ́lẹ̀. Alzheimer’s Foundation of America kọ wíwá ọ̀rọ̀, eré káàdì àti eré orí pákó sí àwọn ìgbòkègbodò fún ìpele ìbẹ̀rẹ̀, NHS sì mẹ́nu ba àwọn eré àti ìṣòrò orí íńtánẹ́ẹ̀tì lórí tábìlẹ́ẹ̀tì gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan láti máa kópa.

Àwọn ìṣòrò kì í ṣe ìtọ́jú. A kò tíì fi hàn pé ìṣòrò kankan ń dín tàbí dá dementia dúró; ìtọ́sọ́nà wa lórí àwọn eré ọpọlọ àti dementia ṣàlàyé ìwádìí náà. Ìdí láti ṣe ìṣòrò ni pé ó lè jẹ́ wákàtí dídùn tí ó gbàni lọ́kàn papọ̀. Alzheimer’s Association ṣàkópọ̀ rẹ̀: ẹ dojúkọ ìgbádùn, kì í ṣe àṣeyọrí.

Báwo ni a ṣe ń yan àwòrán ègé fún ẹni tí ó ní dementia?

Ẹ lọ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ẹni náà gbádùn àti bí ìṣòrò tó kọjá ṣe lọ, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí orúkọ ìpele.

Iye ègé

Kò sí iye tí ó tọ́. Ẹni tí ó ti máa ń ṣe ìṣòrò láti ìgbà gbogbo lè ṣì gbádùn ọgọ́rùn-ún ègé díẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀, nígbà tí ẹlòmíràn ń láyọ̀ jù pẹ̀lú méjìlá. Òfin ìlò kan: bí ìṣòrò tó kọjá bá dà bí iṣẹ́, ẹ yan èyí tí ó ní nǹkan bí ìdajì àwọn ègé náà. Bí ó bá parí ní kíákíá tí ó sì fẹ́ sí i, ẹ gòkè díẹ̀.

Ìwọ̀n àti ìmọ̀lára ègé

• Àwọn ègé tí ó tóbi rọrùn láti rí, láti gbé àti láti yí.
• Àwọn ègé tí ó nípọn tí ó sì lágbára ń dúró ní ipò, wọ́n sì ń yè bí wọ́n bá ṣubú.
• Àwòrán tí kò dán ń dín ìmọ́lẹ̀ tí ń dá ojú lóró kù lábẹ́ fìtílà àti fèrèsé.
• Ẹ yàgò fún àwọn ègé kéékèèké bí ẹni náà bá lè fi nǹkan sí ẹnu, èyí tí ó lè ṣẹlẹ̀ nígbà tó pẹ́ jù nínú dementia.

Àwòrán náà

• Àwọn kókó àgbàlagbà. Ọgbà, ilé ìdáná, ọkọ̀ àtijọ́, ẹranko oko, ìlú etí òkun, eré ìdárayá tí ó fẹ́ràn. Kì í ṣe àwòrán ọmọdé tàbí ohunkóhun tí ó dà bí ohun ìṣeré ọmọdé.
• Àwọn agbègbè àwọ̀ tí ó yàtọ̀. Ilé ìkó ọkà pupa, ọkọ̀ ojú omi búlúù àti oko aláwọ̀ ewé rọrùn ju ojú ọ̀run tí ó kún ìdajì ìṣòrò náà lọ.
• Tí ó mọ̀ wọ́n tí ó sì jẹ́ ti ara ẹni. Àwòrán ibi tí ó gbé tàbí ohun tí ó fẹ́ràn láti ṣe ń fún yín ní ọ̀pọ̀ nǹkan láti sọ̀rọ̀ lé lórí. Àwọn ilé ìtẹ̀wé kan lè yí fọ́tò ẹbí padà sí àwòrán ègé.

Báwo ni a ṣe ń ṣe ìṣòrò papọ̀?

Ẹ ṣètò rẹ̀ kí ẹni náà lè dé apá dídùn lẹsẹkẹsẹ.

1. Ẹ yan ibi tí ó dára. Ìmọ́lẹ̀ tí ó dára, àga tí ó ní ibi ìgbé apá, àti tábìlì tàbí àtẹ tí ìṣòrò náà lè wà.
2. Ẹ gbé ìdérí àpótí sókè níbi tí ẹ̀yin méjèèjì ti lè rí i.
3. Ẹ yí àwọn ègé sókè kí ẹ tó bẹ̀rẹ̀.
4. Ẹ yan àwọn etí fúnra yín, tàbí kí ẹ ṣe ààlà àkọ́kọ́ kí ẹ sì fi àárín sílẹ̀ fún un.
5. Ẹ pín àwọn ègé gẹ́gẹ́ bí àwọ̀ sínú àwọn àtẹ tàbí àwo díẹ̀ tí kò jìn.
6. Ẹ fún un ní ègé kan ní àkókò kan bí òkìtì náà bá pọ̀ jù. “Mo rò pé èyí jẹ́ apá ilé ìkó ọkà.”
7. Ẹ sọ̀rọ̀ nípa àwòrán náà, kì í ṣe ìlọsíwájú. “Ìyẹn dà bí ọkọ̀ ojú omi tí bàbá mi ní.”
8. Ẹ fi í sílẹ̀. Ẹ padà sórí rẹ̀ láàrín ọjọ́ púpọ̀. Kò sí ìkánjú.
9. Ẹ dúró ní àkókò tí ó dára, lẹ́yìn tí ègé kan bá wọlé, nígbà tí ó ṣì dùn.

National Institute on Aging gbà nímọ̀ràn ríran ẹni náà lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀, wíwo ìbínú àti jíjẹ́ kí ó kàn máa wò bí ó bá gbádùn rẹ̀ jù. Wíwò yín bí ẹ ṣe ń fi àwọn ègé sí ipò àti títọ́ka ibi tí ọ̀kan lè lọ ṣì jẹ́ kíkópa.

Àwọn ìṣòrò rírọrùn orí íńtánẹ́ẹ̀tì

Ìṣòrò orí tábìlẹ́ẹ̀tì ní àwọn àǹfààní gidi kan: kò sí ègé tí ó sọnù, àwọn àwòrán ńlá tí ó kún ojú ẹ̀rọ, kò sì sí tábìlì láti dà nù.

Ìṣòrò àwòrán ọ̀fẹ́ wa ge àwòrán sí ègé 4 tàbí 9. Ẹ tẹ ègé méjì láti paarọ wọn títí àwòrán náà yóò fi pé. Gbogbo àwòrán náà ń wà lójú ẹ̀rọ gẹ́gẹ́ bí atọ́nà, kò sí aago, ẹ sì lè dúró nígbàkúùgbà. Ègé mẹ́rin bá ọ̀pọ̀ ènìyàn mu ní ìpele àárín pẹ̀lú ẹnìkan lẹ́gbẹ̀ẹ́ wọn.

Fún eré àwòrán tí ó rọrùn jù, ẹ gbìyànjú Wá èyí tí ó jọra, níbi tí ẹ ti ń tẹ àwòrán tí ó bá èyí tí ó wà lókè mu, tàbí Ẹ jọ tòlẹ́sẹẹsẹ, níbi tí àwọn àwòrán ti ń lọ sínú apẹ̀rẹ̀ bí ilé ìdáná tàbí ọgbà.

Àwọn ìṣòrò ọ̀rọ̀: wíwá ọ̀rọ̀ àti ìṣòrò ọ̀rọ̀ tí a ń kọ

Àwọn ìṣòrò ọ̀rọ̀ bá àwọn tí wọ́n ti máa ń gbádùn wọn mu, nígbà púpọ̀ ní ìgbà tí dementia kò tíì jinlẹ̀.

• Wíwá ọ̀rọ̀ ní lẹ́tà ńlá. Ìwádìí ọ̀rọ̀ ọ̀fẹ́ wa ń lo lẹ́tà ńlá àti ọ̀rọ̀ díẹ̀, tí ń lọ ní ìhà ìlà àti ìsàlẹ̀, kò lọ ní ọ̀nà tí ó tẹ̀ tàbí sẹ́yìn. Ẹ ṣe é lórí ẹ̀rọ tàbí ẹ tẹ̀ ẹ́ jáde.
• Ẹ ka àtòjọ náà sókè. Ẹnìkan á ka ọ̀rọ̀ kan, èkejì á wá a. Yíyí lẹ́tà àkọ́kọ́ nìkan ká kò burú.
• Àwọn ìṣòrò ọ̀rọ̀ ní lẹ́tà ńlá láti inú àwọn ìwé ìṣòrò lè ṣiṣẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀. Ẹ ka àwọn àmọ̀nà sókè, ẹ pín kálàmù, kí ẹ sì jọ kọ àwọn ìdáhùn. Àwọn ìṣòrò rírọrùn tí ó ní kókó dára ju àwọn tí ó ní ìdìmú lọ.
• Ẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀rọ̀ náà. “Ọgbà” lè yọrí sí ìṣẹ́jú mẹ́wàá nípa tòmátì.

Fún àwọn ìgbòkègbodò bébà míìràn àti bí a ṣe ń tẹ̀ wọ́n kí wọ́n rọrùn láti rí àti láti dì mú, ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò dementia ọ̀fẹ́ tí a lè tẹ̀ jáde.

Àwọn ìṣòrò wo ni ó bá ìpele kọ̀ọ̀kan mu?

Àwọn ìpele ń dàpọ̀, ọjọ́ rere àti ọjọ́ líle sì jẹ́ ohun àdánidá.

Ìgbà wo ni ó yẹ kí a jẹ́ kí ìṣòrò rọrùn sí i, tàbí kí a dúró?

Ẹ máa wo ìmí ẹ̀dùn, fífi àwọn ègé sílẹ̀, “mi ò lè” tí a tún sọ léraléra tàbí ojú ìdààmú. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ àmì láti yí nǹkan padà, kì í ṣe láti tẹ̀síwájú.

• Ẹ jẹ́ kí ó kéré. Ègé díẹ̀, tàbí kí ẹ fi àwọn ègé ìkẹyìn díẹ̀ sílẹ̀ fún un.
• Ẹ ṣe púpọ̀ nínú rẹ̀ fúnra yín kí ẹ sì pè é láti ran yín lọ́wọ́ pẹ̀lú àwọn apá tí ó rọrùn.
• Ẹ yí padà sí nǹkan tí ó wà nítòsí: yíyàn àwọn ègé gẹ́gẹ́ bí àwọ̀, ìṣòrò orí íńtánẹ́ẹ̀tì ègé 4, tàbí àwọ̀ kíkùn.
• Ẹ dúró. Ẹ fi í sí apá kan kí ẹ sì mu ife tíì. Ẹ lè padà ní ọjọ́ mìíràn, tàbí kí ẹ má padà rárá.

Bí àwọn ìṣòrò bá bẹ̀rẹ̀ sí dà bí ìránnilétí ohun tí ó le, kò burú láti jẹ́ kí wọ́n lọ. Ọ̀pọ̀ ọ̀nà mìíràn wà láti lo àkókò dídùn papọ̀; èrò ìgbòkègbodò 101 wa jẹ́ ibi tí ó dára láti wò.