Àwọn Eré Ìrántí Jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ fún Àgbàlagbà Tí Ó Ní Dementia

Bí ẹ bá wá “àwọn eré ìrántí fún àwọn àgbàlagbà”, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tí ẹ ó rí ni a ṣe fún àwọn ènìyàn tí ó fẹ́ eré ìdárayá fún ọkàn: àwọn káàdì tí a fi pamọ́, aago ìkà sẹ́yìn, àwọn ìpele àti ààmì. Fún ẹni tí ó ní dementia, àwọn nǹkan wọ̀nyí ń sọ eré di ìdánwò ohun tí ó ti di ṣíṣòro gan-an. A lè ṣe àwọn eré kan náà ní ọ̀nà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ojú-ìwé yìí fi bí a ṣe ń ṣe é hàn, ó sì ṣe àtòjọ àwọn eré tí ó ń ṣiṣẹ́ dáadáa ní ìpele kọ̀ọ̀kan.

Kí ló dé tí àwọn eré ìrántí àtijọ́ fi ń bí àwọn tí ó ní dementia nínú?

Nítorí pé wọ́n gbẹ́kẹ̀lé dídì ìmọ̀ tuntun mú lọ́kàn, èyí tí Alzheimer, ohun tí ó máa ń fa dementia jù, sábà máa ń kọ́kọ́ kàn. Alzheimer’s Association sọ pé àmì ìbẹ̀rẹ̀ tí ó wọ́pọ̀ jù ti Alzheimer ni ìṣòro ríránti ìmọ̀ tuntun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ́. Nínú Concentration àtijọ́, ẹ ó yí káàdì méjì padà, ẹ ó rántí ibi tí wọ́n wà, kí ẹ sì lo èyí ní ìṣẹ́jú kan lẹ́yìn náà. Ìyẹn jẹ́ ìmọ̀ tuntun, tí a dì mú tí a sì rántí.

Bí ẹ bá fi aago, ààmì tàbí ìró fún ìdáhùn tí kò tọ́ kún un, ẹni náà yóò rántí ohun tí kò lè ṣe, ní iwájú ẹni tí ó nífẹ̀ẹ́. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń dákẹ́ láti fẹ́ ṣeré láìsọ.

Dídámọ̀ ohun tí ẹ lè rí jẹ́ iṣẹ́ mìíràn tí ó sì sábà máa ń rọrùn jù. Fífi ìka tọ́ka sí ife tíì kejì nígbà tí méjèèjì wà ní ojú máa ń dùn mọ́ni. Nítorí náà ọgbọ́n ni láti pa ìbára-mu mọ́ àti láti fi ìdánwò ìrántí sílẹ̀.

Báwo ni ẹ ṣe lè mú eré ìrántí jẹ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́?

Àwọn àtúnṣe wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ fún àwọn eré káàdì, eré orí pátákó àti àwọn eré lórí ojú ìbòjú.

1. Ẹ fi àwọn àwòrán sí ojú. Bíbá àwọn àwòrán tí ẹ lè rí mu ṣì jẹ́ eré gidi, tí ó sì sábà máa ń tẹ́ni lọ́rùn.
2. Ẹ lo àwọn ègé díẹ̀. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú méjì-méjì méjì tàbí mẹ́ta. Ẹ fi kún un nìkan bí ó bá dà bí ẹni pé ó rọrùn jù tí ó sì fẹ́ sí i.
3. Ẹ yan àwọn àwòrán ńlá, tí ó mọ̀ tí ó jẹ́ ti àgbàlagbà. Ife tíì, òdòdó òòrùn, ọkọ̀ ojú omi. Kì í ṣe àwọn àwòrán àwàdà, kì í sì í ṣe àwọn ìran tí ó kún jù.
4. Ẹ ṣeré gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kan. “Ẹ jẹ́ kí a wá àwọn ajá” dípò “ìgbà tìrẹ nìyí.” Ẹ máa fi ìka tọ́ka, kí ẹ sì máa ran ara yín lọ́wọ́ ní ìgbà tiyín.
5. Ẹ fi ààmì sílẹ̀. Kò sí ẹni tí ó nílò láti borí. Bí ẹnìkan bá béèrè, “a ṣe é” rírọrùn tó.
6. Ẹ má ṣe sáré pẹ̀lú aago láé. Kò sí aago, kò sì sí kíákíá láàrín àwọn ìgbà.
7. Ẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn àwòrán. “Ẹ wo ọkọ̀ ojú omi yẹn. Ṣé ẹ ti rin ọkọ̀ ojú omi rí?” Ìjíròrò náà sábà máa ń jẹ́ apá tí ó dára jù.
8. Ẹ dúró ní ìparí dídùn. Ẹ parí lẹ́yìn ìbára-mu kan, nígbà tí ó ṣì ń dùn mọ́ni.

National Institute on Aging fúnni ní ẹ̀mí kan náà gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ràn gbogbogbò: ẹ mú ìgbòkègbodò bá ohun tí ẹni náà lè ṣe mu, ẹ ṣọ́ra fún ìbínú, kí ẹ sì rí i dájú pé ó nímọ̀lára pé òun ṣe é.

Àwọn eré ìrántí àti ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ láti gbìyànjú

Àwọn méjì-méjì àwòrán (ìbára-mu pẹ̀lú àwọn àwòrán tí ó wà ní ojú)

Àwọn méjì-méjì àwòrán jẹ́ eré ìbára-mu pẹ̀lú àwọn àwòrán ńlá àti àwọn ègé 4 sí 12. Àwọn àwòrán lè wà ní ojú, nítorí náà ó jẹ́ nípa wíwá àwọn ìbejì, kì í ṣe ríránti ibi tí wọ́n wà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ègé mẹ́rin. Fún ẹni tí ó wà ní ìpele àkọ́kọ́ tí ó fẹ́ ìpèníjà díẹ̀ sí i, ẹ lè yí padà sí Àwọn àwòrán tí a fi pamọ́ (Hidden pictures), ṣùgbọ́n ẹ padà sí fífi àwọn àwòrán hàn ní kété tí kò bá dùn mọ́ mọ́.

Wá èyí tí ó jọra

Wá èyí tí ó jọra fi àwòrán kan hàn lókè àti àṣàyàn méjì sí mẹ́rin nísàlẹ̀. Ẹ tẹ èyí tí ó bá a mu. Ó jẹ́ eré ìbára-mu tí ó rọrùn jù lórí ojú-òpó yìí, ó sì yẹ àwọn tí wọ́n rí i pé àwòrán tí ó kún gbogbo ojú ń gbà wọ́n lọ́kàn jù, pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ní àwọn ìpele ìkẹyìn pẹ̀lú ẹnìkan lẹ́gbẹ̀ẹ́ wọn.

Àwọn méjì-méjì fọ́tò (eré ìrántí fọ́tò ẹbí)

Àwọn méjì-méjì fọ́tò ń sọ àwọn fọ́tò tí ẹ yàn di eré ìbára-mu: ajá, ọgbà, ilé ní etí adágún. Àwọn ojú àti ibi tí ó mọ̀ sábà máa ń mú ìjíròrò jáde ju àwòrán ìṣòwò èyíkéyìí lọ. Àwọn fọ́tò náà dúró nínú ẹ̀rọ aṣàwákiri yín, a kì í sì í gbé wọn sórí íńtánẹ́ẹ̀tì.

Ẹ jọ tòlẹ́sẹẹsẹ

Ẹ jọ tòlẹ́sẹẹsẹ ń béèrè pé kí ẹ fi àwòrán kọ̀ọ̀kan sínú agbọ̀n tí ó wà, bíi ibi ìdáná tàbí ọgbà. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ ń lo ìmọ̀ àtijọ́ nípa bí ayé ṣe ń ṣiṣẹ́, kì í ṣe ìrántí àìpẹ́.

Kó àwòrán jọ

Kó àwòrán jọ ń gé àwòrán sí ègé 4 tàbí 9. Ẹ tẹ ègé méjì láti pààrọ̀ wọn títí àwòrán yóò fi pé. Àwòrán pípé wà lójú ìbòjú gẹ́gẹ́ bí atọ́nà.

Àwọn káàdì gidi lórí tábìlì

Ẹ kò nílò ojú ìbòjú. Ẹ yọ àwọn méjì-méjì tí ó jọra jáde láti inú àpò káàdì méjì tàbí láti inú àpò káàdì àwòrán. Ẹ tò wọ́n sí ojú ní ẹsẹ̀ méjì, kí ẹ sì jọ wá àwọn méjì-méjì. Lẹ́yìn náà, ẹ yàn án sọ́tọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú àwọ̀ tàbí irú. Alzheimer’s Foundation of America kà àwọn eré káàdì àti eré orí pátákó mọ́ àwọn ìgbòkègbodò fún ìpele àkọ́kọ́.

Àwọn eré ìrántí wo ni ó yẹ ìpele kọ̀ọ̀kan?

Àwọn ìpele jẹ́ àwọn orúkọ tí kò le. Ẹ tẹ̀lé ohun tí ẹni náà ń gbádùn lónìí.

Ṣé àwọn eré ìrántí ń ran dementia lọ́wọ́?

A kò tíì fi hàn pé eré ìrántí kankan ń tọ́jú, dín ìlọsíwájú kù tàbí dá dementia dúró. Ìṣàyẹ̀wò Cochrane kan lórí ìkẹ́kọ̀ọ́ ọpọlọ lórí kọ̀ǹpútà fún àwọn tí ó ní àìlera ìrònú díẹ̀ rí i pé ẹ̀rí kéré jù láti sọ bóyá ó ń dènà dementia. Ìtọ́sọ́nà wa lórí àwọn eré ọpọlọ àti dementia ṣàlàyé ohun tí àwọn ìwádìí fi hàn àti èyí tí wọn kò fi hàn.

Èyí kì í ṣe ìdí láti fi àwọn eré sílẹ̀. Alzheimer’s Association gbani nímọ̀ràn láti kọ ojú sí ìgbádùn, kì í ṣe àṣeyọrí. Ìṣẹ́jú mẹ́wàá ti bíbá àwọn àwòrán mu àti sísọ̀rọ̀ nípa wọn lè jẹ́ apá tí ó dára nítòótọ́ nínú ọjọ́.

Kí ni nípa àwọn eré ìrántí fún àwọn àgbàlagbà tí kò ní dementia?

Bí àgbàlagbà tí kò ní ìṣòro ìrántí bá ń gbádùn àwọn àdììtú tí ó ní aago, àwọn ààmì àti àwọn ìpele tí ó le jù, kò sí ohun tí ó burú nínú rẹ̀. Ẹ kàn má gbẹ́kẹ̀lé e láti dáàbò bo dementia; a kò tíì fi hàn pé eré kankan ń ṣe bẹ́ẹ̀. Àwọn ẹ̀yà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ tí ó wà lókè tún ń ṣiṣẹ́ dáadáa nígbà tí àwọn ìran ń ṣeré papọ̀: òbí àgbà tí ó ní dementia àti ọmọ-ọmọ kékeré lè bá àwọn àwòrán mu gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kan, láìsí pé a ń dán èyíkéyìí wò.

Ìgbà wo ni ó yẹ kí ẹ dúró tàbí yí eré padà?

Mímí ẹ̀dùn, ṣíṣí tábìlẹ́ẹ̀tì kúrò, sísọ “mi ò lè ṣe èyí” tàbí dídàbí ẹni tí ó ń ṣàníyàn jẹ́ àmì láti mú un rọrùn tàbí láti dúró. Ẹ gbìyànjú àwọn ègé díẹ̀, ẹ yí àwọn àwòrán sí ojú, ẹ yí padà sí Wá èyí tí ó jọra, tàbí ẹ kàn wo àwọn àwòrán, kí ẹ sì sọ̀rọ̀. Bí kò bá fẹ́ ṣeré rárá, ìyẹn dára pẹ̀lú. Ìtọ́sọ́nà wa lórí bí a ṣe ń ṣeré papọ̀ ní ìsọfúnni púpọ̀ sí i lórí ìyára àti ìrànlọ́wọ́.