Àwọn Ìgbòkègbodò àti Eré fún Àwọn Tí Ó Ní Àrùn Alzheimer

Bí ẹni tí ẹ nífẹ̀ẹ́ bá ní àrùn Alzheimer, ó ṣeé ṣe kí ẹ ti kíyèsí pé àwọn nǹkan kan máa ń parẹ́ kíákíá nígbà tí àwọn mìíràn ń dúró. Ó lè gbàgbé ìpè fóònù òwúrọ̀ yìí, ṣùgbọ́n ó ṣì lè kọ gbogbo ọ̀rọ̀ orin ìyìn kan, kí ó ká táwẹ́ẹ̀lì bí ó ti máa ń ṣe, tàbí kí ó pín káàdì láìronú. Àwọn ìgbòkègbodò rere ni a gbé lé àwọn ọgbọ́n tí ó ń wà pẹ́ wọ̀nyí. Ojú-ìwé yìí ṣàlàyé ìdí rẹ̀, lẹ́yìn náà ó fún yín ní àwọn èrò fún ìpele kọ̀ọ̀kan àti àwọn eré ọ̀fẹ́ lórí ojú-òpó yìí tí ó yẹ wọ́n.

Ṣé Alzheimer yàtọ̀ sí dementia nípa ìgbòkègbodò?

Kò yàtọ̀ púpọ̀. Dementia ni orúkọ gbogbogbò, àrùn Alzheimer sì ni ohun tí ó máa ń fa á jù: Alzheimer’s Association sọ pé ó jẹ́ 60 sí 80 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ọ̀ràn dementia. Fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ohun tí a kọ nípa àwọn ìgbòkègbodò fún dementia wúlò fún Alzheimer, pẹ̀lú àwọn èrò ìgbòkègbodò 101 wa.

Ohun tí ó wúlò láti mọ̀ ni ìtẹ̀léra àwọn àyípadà tí ó wọ́pọ̀. National Institute on Aging ṣàlàyé pé Alzheimer kọ́kọ́ ń ba àwọn apá ọpọlọ tí ó níṣe pẹ̀lú ìrántí jẹ́, lẹ́yìn náà ó ń kan èdè, ìrònú àti ìwà láàrín àwùjọ. Alzheimer’s Association sọ pé àmì ìbẹ̀rẹ̀ tí ó wọ́pọ̀ jù ni ìṣòro ríránti ìmọ̀ tuntun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ́. Gbogbo ènìyàn yàtọ̀, ọ̀pọ̀ ènìyàn sì ní ọ̀nà púpọ̀ tí ó fa á, ṣùgbọ́n àpẹẹrẹ yìí ń nípa lórí ohun tí ó sábà máa ń ṣiṣẹ́.

Irú àwọn ìgbòkègbodò wo ni ó yẹ Alzheimer jù?

Àwọn ìgbòkègbodò tí ó gbẹ́kẹ̀lé ìmọ̀ àtijọ́ tí a ti ṣe lemọ́lemọ́ sábà máa ń lọ ní dídára ju àwọn tí ó nílò kí a kọ́ nǹkan tuntun kí a sì mú un lọ́kàn.

• Ọgbọ́n tí a ti ṣe fún ìgbà pípẹ́. Alzheimer’s Association sọ pé ẹni kan lè ṣì máa tẹ àwọn orin rírọrùn tí ó kọ́ lórí dùùrù ní ọdún sẹ́yìn. Híhun aṣọ, fífi pákó pa àtẹ̀ lára, pípa káàdì pọ̀, fífún ìyẹ̀fun àti kíká aṣọ ìfọṣọ jọra.
• Àwọn orin àtijọ́ àti orin tí ó mọ̀. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣì mọ gbogbo ọ̀rọ̀ àwọn orin ìgbà èwe wọn, orin ìyìn àti orin ìgbéyàwó wọn. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò orin.
• Iṣẹ́ ojoojúmọ́ tí ó ní ète. NIA kà fífọ àwo, ṣíṣètò tábìlì oúnjẹ, yíyan ibọsẹ̀ sọ́tọ̀ àti kíká aṣọ ìfọṣọ mọ́ àwọn ìgbòkègbodò tí àwọn ènìyàn lè gbádùn. Nímọ̀lára pé a wúlò ṣe pàtàkì.
• Dídámọ̀ dípò ríránti. Fífi ìka tọ́ka sí àwòrán tí ó jọra rọrùn ju sísọ orúkọ rẹ̀ láti inú ìrántí lọ. Ìdí nìyẹn tí àwọn eré àwòrán tí gbogbo nǹkan wà ní ojú fi ń ṣiṣẹ́ dára ju àwọn ìbéèrè ìdánwò lọ.
• Àwọn ìmọ̀lára ara. Ìrísí aṣọ, òórùn, ooru, adùn àti ìró ṣì ní ìtumọ̀ pẹ́ lẹ́yìn tí ọ̀rọ̀ bá ti di ṣíṣòro. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò fún ìmọ̀lára ara.

Ohun tí kò sábà lọ dáadáa: ohunkóhun tí ó ní aago, òfin tuntun láti kọ́, ọ̀pọ̀ ìgbésẹ̀ láti rántí, tàbí àwọn ìbéèrè tí ń dán ìrántí wò, bíi “Ṣé ẹ rántí ẹni tí èyí jẹ́?” Àwọn wọ̀nyí ń gbé apá tí ó le jù nínú Alzheimer síwájú.

Àwọn ìgbòkègbodò fún Alzheimer ìpele àkọ́kọ́

Ní ìpele àkọ́kọ́, Alzheimer’s Association sọ pé ẹni kan lè ṣì máa wakọ̀, ṣiṣẹ́, kí ó sì kópa nínú àwọn ìgbòkègbodò láàrín àwùjọ, nígbà tí ó ń kíyèsí àwọn àṣìṣe ìrántí bíi gbígbàgbé ọ̀rọ̀ tí ó mọ̀ tàbí ibi tí àwọn nǹkan wà. Ọ̀nà tí ó dára jù ni ìjọ̀wọ́ṣiṣẹ́: ẹ béèrè ohun tí ó fẹ́ máa tẹ̀síwájú láti ṣe àti irú ìrànlọ́wọ́ tí ó fẹ́.

1. Ẹ máa tẹ̀síwájú nínú àwọn eré ìgbádùn tí ó ti ní. Gọ́ọ̀fù, bíríìjì, rírán aṣọ àtẹ̀lẹ̀, ẹgbẹ́ akọrin àti ẹgbẹ́ ìjọ, pẹ̀lú àtúnṣe kékeré bíi àwọn ẹgbẹ́ kékeré àti àkókò tí ó dákẹ́.
2. Ẹ ṣe àwọn eré káàdì àti eré orí pátákó tí ó mọ̀. Alzheimer’s Foundation of America kà àwọn ìbéèrè àìrọrùn, wíwá ọ̀rọ̀, eré káàdì àti eré orí pátákó fún ìpele àkọ́kọ́. Ẹ ṣeré gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kan bí kíka ààmì bá bẹ̀rẹ̀ sí í bí i nínú, tàbí kí ẹ fi ààmì sílẹ̀ pátápátá.
3. Ẹ jọ se oúnjẹ. Ẹ jẹ́ kí ó darí ọ̀nà ìsè tí ó mọ̀ ní àkọ́sórí, nígbà tí ẹ̀yin ń ka àwọn ìgbésẹ̀.
4. Ẹ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìtàn ayé. Àwọn fọ́tò, ọ̀nà ìsè àti ìtàn nínú ìwé ìrántí tí òun fúnra rẹ̀ ń darí. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ríránti ìgbà àtijọ́.
5. Ẹ jáde lọ. Ilé oúnjẹ tí ó fẹ́ràn ní wákàtí tí ó dákẹ́, ilé àfihàn (museum) fún ìbẹ̀wò kúkúrú, ìrìn ní ọgbà ìgbafẹ́.
6. Ẹ gbìyànjú àdììtú tí ó yàn. Àdììtú ọ̀rọ̀ ní ìtẹ̀ ńlá, wíwá ọ̀rọ̀ àti àdììtú àwòrán. Ẹ wo àwọn àdììtú fún dementia.

Àwọn èrò mìíràn: àwọn ìgbòkègbodò ìpele àkọ́kọ́.

Àwọn ìgbòkègbodò fún Alzheimer ìpele àárín

Alzheimer’s Association ṣàpèjúwe ìpele àárín gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó sábà máa ń gùn jù, ó sì sọ pé ó lè wà fún ọ̀pọ̀ ọdún. Àwọn ọ̀rọ̀ máa ń dàrú, ìbínú máa ń yára dé, ẹni náà sì nílò ìtọ́jú púpọ̀ sí i. Alzheimer’s Foundation of America fi kún un pé ọ̀pọ̀ ènìyàn nílò ìrànlọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ tàbí láti tẹ̀síwájú nínú àwọn ìgbòkègbodò. Ipa yín yí padà sí ṣíṣètò nǹkan, fífi hàn dípò ṣíṣàlàyé, àti gbígba àwọn apá tí ó le.

1. Ẹ ká aṣọ, ẹ yàn nǹkan sọ́tọ̀, ẹ sì ṣe àfiwé. Táwẹ́ẹ̀lì, ibọsẹ̀, ṣíbí àti àwo, bọ́tìnì ní ìbámu pẹ̀lú àwọ̀. Iṣẹ́ gidi tí a ṣe lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wa.
2. Ẹ kọrin, ẹ sì rìn pẹ̀lú orin. Ẹ pàtẹ́wọ́, ẹ yíra tàbí ẹ jó nínú ibi ìdáná. Ẹ bẹ̀rẹ̀ orin fúnra yín, kí ẹ sì jẹ́ kí ó dara pọ̀.
3. Ẹ wo àwọn ìwé fọ́tò. Ẹ ṣàpèjúwe ohun tí ẹ rí, kí ẹ sì pè é láti sọ ìtàn: “Ọkọ̀ wo nìyí. Ẹ sọ fún mi nípa rẹ̀.” Ẹ tẹ̀lé àwọn orúkọ tí ó bá ń lò.
4. Ẹ ṣe àwọn eré àwòrán rírọrùn. Àwọn méjì-méjì àwòrán pẹ̀lú àwọn àwòrán mẹ́rin sí mẹ́fà tí a fi sílẹ̀ ní ojú, tàbí Wá èyí tí ó jọra pẹ̀lú àṣàyàn méjì tàbí mẹ́ta.
5. Ẹ parí àwọn òwe tí ó mọ̀. Ẹ bẹ̀rẹ̀ òwe tí ó mọ̀, kí ẹ sì jẹ́ kí ó parí rẹ̀. Àwọn òwe tí a kọ́ tipẹ́tipẹ́ sábà máa ń wá ní rọ̀rùn. Ẹ gbìyànjú Parí òwe náà, níbi tí ẹ ti lè fi òpin èyíkéyìí hàn pẹ̀lú ìtẹ̀ kan.
6. Ẹ bomi rin àwọn ewéko, kí ẹ sì tọ́jú wọn. Àwọn ìkòkò inú ilé tàbí ibùsùn tí a gbé sókè, pẹ̀lú agbada omi kékeré.
7. Ẹ ṣe eré ìbára-mu láti inú àwọn fọ́tò ẹbí. Àwọn méjì-méjì fọ́tò ń lo àwọn àwòrán tí ẹ yàn lórí ẹ̀rọ yín, wọn kì í sì í kúrò níbẹ̀.

Àwọn èrò mìíràn: àwọn ìgbòkègbodò ìpele àárín.

Àwọn ìgbòkègbodò fún Alzheimer ìpele ìkẹyìn

Ní ìpele ìkẹyìn, Alzheimer’s Association sọ pé àwọn ènìyàn pàdánù agbára láti dáhùn sí àyíká wọn àti láti bá ni sọ̀rọ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n lè ṣì sọ àwọn ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn. Ìgbòkègbodò báyìí túmọ̀ sí ìtùnú àti ìsopọ̀, tí a gbé wá sí ibi tí ẹni náà ti ń sinmi.

1. Ẹ gbé orin tí ó fẹ́ràn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, láìsí tẹlifíṣọ̀n tí ó ń díje.
2. Ẹ fi ọwọ́ pa ọwọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìpara tí ó ní òórùn tí ó fẹ́ràn.
3. Ẹ fún un ní àwọn nǹkan rírọ̀ láti dì mú: ibora gbígbóná, aṣọ rírọ̀, òkúta dídán.
4. Ẹ ka ìwé sókè: àwọn Sáàmù, ewì tàbí ìtàn tí ó mọ̀. Ìró rẹ̀ ṣe pàtàkì ju ìtumọ̀ rẹ̀ lọ.
5. Ẹ jókòó ní ìta lábẹ́ ìgbòòrùn tàbí lẹ́gbẹ̀ẹ́ fèrèsé níbi tí àwọn ẹyẹ wà láti wò.
6. Ẹ jọ wo àwòrán ńlá kan. Òdòdó òòrùn tàbí ajá tí ó kún ojú ìbòjú tábìlẹ́ẹ̀tì, nígbà tí ẹ̀yin ń sọ ohun tí ẹ rí.

Àwọn èrò mìíràn: àwọn ìgbòkègbodò ìpele ìkẹyìn.

Àwọn eré wo ni ó ṣiṣẹ́ fún ẹni tí ó ní Alzheimer?

Ẹ yan àwọn eré tí kò sí ohun tí a lè kùnà nínú wọn. Gbogbo eré lórí ojú-òpó yìí jẹ́ ọ̀fẹ́, ó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹ̀rọ aṣàwákiri, kò sì ní aago, ààmì tàbí ìforúkọsílẹ̀.

Fún bí a ṣe ń jókòó papọ̀, ìwọ̀n ìrànlọ́wọ́ àti ìgbà tí a ó dúró, ẹ ka bí a ṣe lè ṣe eré pẹ̀lú ẹni tí ó ní dementia. Bí ẹ bá ń ronú nípa “àwọn eré ìrántí”, ẹ wo àwọn eré ìrántí fún àwọn àgbàlagbà tí ó ní dementia.

Bí a ṣe lè mú kí ìgbòkègbodò èyíkéyìí rọrùn

Ìmọ̀ràn NIA wá sí àwọn àṣà díẹ̀: ẹ mú ìgbòkègbodò bá ohun tí ẹni náà lè ṣe mu, ẹ ràn án lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀, ẹ ṣọ́ra fún ìbínú, ẹ rí i dájú pé ó nímọ̀lára pé òun ṣe é, kí ẹ sì jẹ́ kí ó kàn máa wò bí èyí bá ni ohun tí ó gbádùn.

• Ẹ yan àkókò ọjọ́ tí ó wà ní ipò rẹ̀ tí ó dára jù, kí ẹ sì jẹ́ kí àkókò kọ̀ọ̀kan kúrú.
• Ẹ gbé ohun gbogbo kalẹ̀ ná kí ẹ lè bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
• Ẹ pè é, ẹ má kọ́ ọ. “Ṣé ẹ lè ràn mí lọ́wọ́?” dára ju “Àkókò ìgbòkègbodò nìyí” lọ.
• Ẹ ṣe ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ fúnra yín kí ẹ sì jẹ́ kí ó dara pọ̀.
• Ẹ fún un ní ìgbésẹ̀ kan àti àṣàyàn kan lẹ́ẹ̀kan.
• Ẹ jẹ́ kí ó ṣe é ní ọ̀nà tirẹ̀. Àwọn táwẹ́ẹ̀lì tí kò dọ́gba kò burú.
• Ẹ dúró nígbà tí ó ṣì ń dùn mọ́ni. Ìparí ní kùtùkùtù jẹ́ àbájáde rere, kì í ṣe ìkùnà. Bí ó bá kọ̀, ẹ wo nígbà tí ẹni tí ó ní dementia bá sọ pé rárá.

Alzheimer’s Association sọ ọ́ ní ṣókí: ẹ kọ ojú sí ìgbádùn, kì í ṣe àṣeyọrí.