Аҭак кьаҿ
Альцгеимер змоу ауаҩы изы бзиоу аусқәа зегь раасҭа акырӡа иаанхо иршьаҭоуп: раԥхьатәи абаҩхатәрақәа, ажәытә ашәақәа, есымшатәи аусқәа, анкьалатәи адыррақәа. Алагамҭаз акартқәа, аҭахәмаррақәа, афатә ҟаҵара, адәылҵрақәа лассы-лассы ихьчоит. Абжьаратәи аетап аҟны аиҵыхәра, аилкаара, ашәаҳәара, афотоальбомқәа, амариа сахьатә хәмаррақәа рҿаԥшыра ҟалоит. Ахәра аҵыхәтәаны амузыка, адкьысра, аҩызцәара зегь раасҭа ихәарҭоуп. Иахьа ауаҩы шыҟоу шәазнеи.
- Альцгеимер адеменциа ахыҵхырҭақәа рахьтә зегь раасҭа ихардоуп, убри аҟнытә адеменциа рзы аусқәа арагьы ихарҷгоит.
- Аҿыц дыррақәа раԥхьа ицәгьоуп, аха раԥхьаӡа иҵабыргхоз абаҩхатәрақәеи ашәақәеи акыр иаанхоит. Урҭ шәыршьаҭа.
- Аетапқәа еиԥхьашәоит, амш бзиақәеи уадаҩқәеи шыҟоу ҵасхоит. Иахьа ауаҩы иҟаиҵар илшо, игәы изырхьуа шьаҭас иаалышәх.
- Асаҳаҭ, ахыԥхьаӡара, аҵара змам ахәмаррақәа алышәх, асахьақәа убартә иааныжьны.
- Ахәаԥшра, ак амазара, ма еицаатәара заҵәыгьы алахәра ҳәа иԥхьаӡоуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
- Аусқәа раан Альцгеимер адеменциа иаҿурԥшуазар еиԥшымзаара ду имоума?
- Иарбан ҟазшьа змоу усқәоу Альцгеимер изы зегь раасҭа еиҳа ибзиоу?
- Альцгеимер араԥхьатәи аетап аҟны аусқәа
- Альцгеимер абжьаратәи аетап аҟны аусқәа
- Альцгеимер аҵыхәтәантәи аетап аҟны аусқәа
- Иарбан хәмаррақәоу Альцгеимер змоу ауаҩы изы иаԥсоу?
- Иарбан усзаалакгьы еиҳа имарианы иҟаҵара шыҟало
Шәара бзиа шәырбо ауаҩы Альцгеимер ихьӡ зху ачымазара змоузар, шьоукы ахәҭақәа лассы ирхашҭуагьы, егьырҭ шыхьчо шәарбозар ҟалоит. Урҭ ецырҩашьтәи аҭелҭынчара ирхашҭзар ҟалоит, аха адиншәа аҳәаақәа зегь хыршарада ихьчоит, ахылпаҵәра еснагь ишыҟарҵоз иеиҵырхәоит, ма акартқәа хшыҩда ирылаҩоит. Бзиоу аусқәа урҭ иаанхо абаҩхатәрақәа ирышьаҭоуп. Ари адаҟьа избан уи шыҟоу еилнаркаауеит, анаҩс аетапқәа рзы аидеиақәеи ари асаит аҟны иҟоу уи иахәҭоу ихарҷгоу ахәмаррақәеи шәырнаҭоит.
Аусқәа раан Альцгеимер адеменциа иаҿурԥшуазар еиԥшымзаара ду имоума?
Даара еиԥшымзаара ҟам. Адеменциа зегьызку термин ауп, Альцгеимер ачымазара уи ахыҵхырҭақәа рахьтә зегь раасҭа ихардоуп: Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, уи адеменциа 60-80 процент аҟынӡа иаҵанакуеит. Адеменциа змоу рзы аусқәа ртәы иҩу зегь Альцгеимер изыгь ихарҷгоит, ҳ-101 аусқәа раидеиақәа налаҵаны.
Аԥсахрақәа рриатә риашара адырра даара ихәарҭоуп. National Institute on Aging еиҭанагоит, Альцгеимер раԥхьа агәалашәара ахәҭақәа ихьчо, анаҩс абызшәа, ахшыҩ, ауаажәларратә ҟазшьақәа ирыҵалоит. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, раԥхьатәи асимптомқәа рахьтә зегь раасҭа ихардоу аҿыц дыррақәа ргәалашәара ауадаҩра ауп. Зегьы еиԥшым, рацәаҩныкгьы еилаԥсоу ахыҵхырҭақәа рымоуп, аха ари асистема аус зуа аилкаара иацхраауеит.
Иарбан ҟазшьа змоу усқәоу Альцгеимер изы зегь раасҭа еиҳа ибзиоу?
Ажәытә, бзианы иҵоу адыррақәа ирышьаҭоу аусқәа еиҳа имарианы имҩаԥысуеит, аҿыц дыррақәа рҵареи рхынкылареи зҭаху аасҭа.
- Раԥхьаӡа иҵабыргхоз абаҩхатәрақәа. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит, ауаҩы акыр шықәса раԥхьа пианинола иҵаз имариоу ашәақәа аҳәара дахьчозар ҟалоит. Ахылпаҵәрақәа реиҵыхәра, аҵыҵра, амашьына иаку акартқәа рылаҩра, ача аҭаҵәара, аԥархь арыцқьара еиԥшуп.
- Ажәытә шәақәеи есымшатәи амузикеи. Рацәаҩнык рҿараантәи ашәақәа, адиншәақәа, ма рчара иаҳәоз ашәақәа зегь рҳәаақәа ихьчоит. Шәахәапш амузикатә усқәа.
- Ахықәкы змоу есымшатәи аусқәа. NIA аԥшьқәа рӡәӡәара, астол арккаара, ацуқәа реилкаара, ахылпаҵәрақәа реиҵыхәра ауаа ргәаԥхо аусқәа ҳәа инаҵанакуеит. Ахәарҭа амазара дууп.
- Агәалашәара аасҭа аилкаара. Иеиԥшу асахьа аҳәара аасҭа анапала уахь аарԥшра еиҳа имариоуп. Убри аҟнытә зегь убартә иҟоу асахьатә хәмаррақәа атестқәа раасҭа еиҳа ибзиоуп.
- Адыррақәа (асенсор). Аҵара, аԥшшәи, аԥхарра, ахәра, абжьы ажәақәа уадаҩхангьы акыр аамҭа рыҵакра ихьчоит. Шәахәапш адырратә усқәа.
Иуадаҩхо: асаҳаҭ зцу зегьы, аҿыц ҵасқәа, рацәа аетапқәа ргәалашәара, ма агәалашәара згәаҭо азҵаарақәа, убас «Угәалашәома ари дарбан?» реиԥш иҟоу. Урҭ Альцгеимер ауадаҩрақәа зегь раԥхьа иргылоит.
Альцгеимер араԥхьатәи аетап аҟны аусқәа
Араԥхьатәи аетап аҟны Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, ауаҩы амашьына анаԥхьеи, аус ауреи, ауаажәларратә усқәа рлахәреи дахьчозар ҟалоит, аха адыррақәа рхашҭра, ажәақәеи амаҭәарқәеи ртәы агәалашәара уадаҩхозар ҟалоит. Зегь раасҭа бзиоу ҩызаратә еимадароуп: иарбан усқәоу рҿаԥшыра зҭаху, иарбан цхыраароу зҭаху шәазҵаа.
- Иҟоу агәаԥхарақәа рыхьчара. Гольф, бридж, аҵыҵра, ахор, адинтә гәыԥқәа, маҷк аԥсахрақәа ҟаҵаны: еиҳа ихәыҷу агәыԥқәа, еиҳа иҭынчу аамҭа.
- Есымшатәи акартқәеи аҭахәмаррақәеи. Alzheimer’s Foundation of America араԥхьатәи аетап азы авикторинақәа, ажәақәа рыԥшаара, акарттә хәмаррақәа, аҭахәмаррақәа ирыланархәоит. Ахыԥхьаӡара ахшыҩ аԥырхагахозар, командала шәахәмар, ма ахыԥхьаӡара шәаԥых.
- Еицыфатәҟаҵара. Дара хшыҩла ирдыруа афатә ҟарҵааит, шәара аетапқәа рԥхьара шәрыцхраа.
- Аԥсҭазааратә ҭоурых апроект алагара. Афотоқәа, арецептқәа, аҭоурыхқәа дара зхаҭа ирышьаҭоу альбом аҟны. Шәахәапш агәалашәаратә усқәа.
- Адәылҵрақәа. Бзиа ирбо аресторан ҭынч аамҭазы, амузеи кьаҿны аҭаара, апарк аҟны аҩыра.
- Дара ирылхыз апазлқәа. Дуу шьрифттә кроссвордқәа, ажәақәа рыԥшаара, апазлқәа. Шәахәапш адеменциа зцу рзы апазлқәа.
Еиҳа аидеиақәа: араԥхьатәи аетап азы аусқәа.
Альцгеимер абжьаратәи аетап аҟны аусқәа
Alzheimer’s Association абжьаратәи аетап зегь раасҭа идууп ҳәа иаҳәоит, уи акыр шықәса иҟазар ҟалоит. Ажәақәа еилаԥсоит, аԥырхага лассы иҟалоит, ауаҩы еиҳа ахъилара иҭахуп. Alzheimer’s Foundation of America иацнаҵоит, рацәаҩнык аусқәа ралагареи рынагӡареи рзы ацхыраара рыҭахуп. Шәара шәроль зегь аҽырхиара, еилркаара аасҭа аарԥшра, ауадаҩрақәа шәнапахьы раагара ауп.
- Аиҵыхәра, аилкаара, аԥшаара. Ахылпаҵәрақәа, ацуқәа, аԥшьқәа, аԥшшәқәа рыла амаҭәарқәа. Еицҟаҵоу ииашоу аусқәа.
- Ашәаҳәареи амузика иацны аҵысреи. Анапаҿакра, аҩны ашәаҳәара ма акәашара. Шәара шәхаҭа ашәа аҳәара шәалагеит, дара шәацлаларц.
- Афотоальбомқәа рахәаԥшра. Ишәырбо шәаҳәа, аҭоурыхқәа рахь шәрыԥхьо: «Шаҟа машьина бзиоу. Саҳәа уи атәы.» Иарбан хьӡык рҳәозар, убри шәаԥхьашәа.
- Имариоу асахьатә хәмаррақәа. Ԥшьба ма фба таил змоу, асахьақәа убартә иааныжьу Picture pairs, ма ҩба-хԥа алыхра змоу Find the same.
- Есымшатәи аҳәамҭақәа рыҵыхәтәа арккаара. «Аҵәа есымша…» Раԥхьаӡа иҵаз аҳәамҭақәа лассы ирхашҭӡом. Шәаҽазышәшәа Finish the saying, аҵыхәтәа заҵәык аҟны унапа анакьысрала уаҳәар узылшо.
- Аҵиаақәа рӡы аҭаҵәареи рыхъилареи. Аҩнытә аҵиаақәа ма абаҳча хәыҷы, ихәыҷу адәықьла.
- Аҭаацәаратә фотоқәа рыла еиԥшу хәмарра аҟаҵара. Photo pairs шәара шәдеваисла иалышәхыз асахьақәа рхархәоит, урҭ уаҟынтә анҭыҵ башагьы имҩаԥысӡом.
Еиҳа аидеиақәа: абжьаратәи аетап азы аусқәа.
Альцгеимер аҵыхәтәантәи аетап аҟны аусқәа
Аҵыхәтәантәи аетап аҟны Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, ауаа ргола иҟоу аԥсабара аҭак аҭареи ацәажәара мҩаԥгареи рылшом, аха ажәақәа ма ажәаҳәақәа лассы-лассы ирҳәоит. Уажәы аус ҳәа иԥхьаӡоу аҭынчреи агәакьреи роуп, ауаҩы дызхьчо аҭыԥ ахь иаагоу.
- Бзиа ирбо амузыка шәаҳәа ҭынч, ателевизор бжьыда.
- Анапақәа рымасаж ҟашәҵа ргәаԥхо аԥшшәи зцу алосьонла.
- Хьаа змам амаҭәарқәа рымазаразы шәырҭа: ԥхатәи аҩнаҭа, ахьаа ҭышәнтә, имариоу ахаҳә.
- Бжьыдула шәаԥхьа аԥсаломқәа, ажәеинраалақәа, ма есымшатәи аҭоурых. Аҵакра аасҭа аритм еиҳа ихәарҭоуп.
- Адәахьы шәаатәа агәылшьап аҵаҟа, ма аԥсаатәқәа рахәаԥшразы аԥенџьыр иаварцә.
- Дуу сахьак еицышәахәапш. Апланшет аекран иаку амра ашәҭ ма аҩнытә ла, шәара ишәырбо шәаҳәо.
Еиҳа аидеиақәа: аҵыхәтәантәи аетап азы аусқәа.
Иарбан хәмаррақәоу Альцгеимер змоу ауаҩы изы иаԥсоу?
Агха ҟамло ахәмаррақәа алышәх. Ари асаит аҟны иҟоу ахәмаррақәа зегь харҷгоуп, браузерла аус руеит, асаҳаҭда, хыԥхьаӡарада, аҭаҩрадагьы.
| Ахәмарра | Иҟашәҵо | Лассы-лассы иаԥсоуп |
|---|---|---|
| Picture pairs | Дуу асахьақәа реиԥшра; урҭ убартә иаанхоит | Араԥхьатәии абжьаратәии аетапқәа |
| Find the same | Хыхь иҟоу иеиԥшу асахьа шәақәыӷәӷәа | Абжьаратәии аҵыхәтәантәии аетапқәа, ацхыраарала |
| Finish the saying | Есымшатәи аҳәамҭа аҵыхәтәантәи ажәа алышәх, ма шәаарԥш | Араԥхьатәии абжьаратәии аетапқәа |
| Picture puzzle | Асахьа ҟазаарынӡа 4 ма 9 хәҭак рҭыԥ шәаԥсах | Араԥхьатәии абжьаратәии аетапқәа |
| Conversation cards | Асахьеи ацәажәаразы ааԥхьареи | Есы-етап, даҽаӡәи дцәажәозар |
| Photo pairs | Шәара шәхаҭа шәфотоқәа рыла иҟаҵоу еиԥшу хәмарра | Араԥхьатәии абжьаратәии аетапқәа |
| Coloring | Аԥшшәи шәақәыӷәӷәа, анаҩс асахьа ахәҭа; ма икьыԥхьтәуп | Есы-етап, ацхыраарала |
Еицаатәара, шаҟа ацхыраара шәырҭаша, анбаанымкылаша азы шәаԥхьа адеменциа змоу ауаҩы ицны ахәмарра шымҩаԥысуа. «Агәалашәаратә хәмаррақәа» шәызхшыҩузар, шәахәапш адеменциа змоу аиҳабацәа рзы агәалашәаратә хәмаррақәа.
Иарбан усзаалакгьы еиҳа имарианы иҟаҵара шыҟало
NIA абжьгарақәа маҷк ҵасқәа рахь иаауеит: ауаҩы илшо иақәшәо аус алышәх, ралагара шәрыцхраа, аԥырхага шәахәаԥш, агәырӷьара роурц шәаҽазышәшәа, ргәаԥхозар башагьы рхәаԥшыртә шәааныжь.
- Урҭ ргәы зегь раасҭа бзиахо амш аамҭа алышәх, аамҭагьы кьаҿны ишыҟоу шәааныжь.
- Зегь раԥхьа шәырхиа, уажәгьы шәалагартә.
- Шәааԥхьа, ҵас шәырмыҭан. «Шәара исцхраартә шәылшома?» еиҳа ибзиоуп, «Аус аамҭа ааит» аасҭа.
- Раԥхьатәи ашьаҿа шәхаҭа шәҟашәҵа, дара шәацлаларц.
- Аамҭакала заҵәык ашьаҿеи заҵәык алыхреи шәырҭа.
- Дара ишрылшо еиԥш иҟаларц шәааныжь. Ииашамкәа иеиҵыхәу ахылпаҵәрақәагьы бзиоуп.
- Игәырӷьо иаанкыла. Аамҭа цаанӡа аанкылара гхаӡам, бзиоу алҵшоуп. Мап рҳәозар, шәахәапш адеменциа змоу ауаҩы мап аниҳәо.
Alzheimer’s Association имарианы иаҳәоит: агәырӷьара шьаҭас иаалышәх, аихьӡарақәа раасҭа.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбан усқәоу Альцгеимер змоу ауаҩы изы бзиоу?
Имарианы иҟаҵоу есымшатәи аусқәа: ахылпаҵәрақәа реиҵыхәра, астол арккаара, еицыфатәҟаҵара, амузикеи ашәаҳәареи, афотоқәа рахәаԥшра, адәылҵра, абаҳча аҟны аусура, аҩнытә ԥстәқәа рахь адкьысра. Имариоу асахьатә хәмаррақәа, амариа пазлқәа, ацәажәаратә картқәагьы рацәаҩнык ирыцхраауеит. Ауаҩы еснагь игәаԥхоз алышәх, иварцәгьы иҟашәҵа.
Ахәмаррақәа Альцгеимер змоу ауаа рзы бзиоума?
Ахәмаррақәа еицырцыхәтәоу аамҭа ахьӡаразы бзиоуп, ауаҩы игәаԥхозар. Акагь ахәмарра Альцгеимер ихәшәхоит, иаанкылоит ҳәа ишам дыруеит, убри аҟнытә агәырӷьаразы ахәмаррақәа алышәх: дуу асахьақәа, маҷк алыхрақәа, асаҳаҭда, хыԥхьаӡарада, амҵаршәа бжьыда.
Адеменциеи Альцгеимери рзы аусқәа реиԥшымзаара шыҟоу уи?
Зегь раасҭа мап. Альцгеимер адеменциа ахыҵхырҭақәа рахьтә зегь раасҭа ихардоуп, убри аҟнытә аусқәагьы еиԥшуп. Альцгеимер аҟны ихадоу аҿыц гәалашәарақәа раԥхьа ишыцәгьоу адырра ауп, убри аҟнытә ажәытә баҩхатәрақәеи, ашәақәеи, аҵасқәеи ирышьаҭоу аусқәа еиҳа имариоит.
Аҵыхәтәантәи аетап аҟны Альцгеимер змоу ауаҩы иарбан усқәоу игәаԥхо?
Бзиа ирбо амузыка, анапақәа рымасаж лас, хьаа змам амаҭәарқәа рымазара, аԥхьара азыӡырҩра, адәахьы аӡбатәара, згәы рзыроу ауаҩы изва аҟазара. Икьаҿны, ҭынч иҟашәҵа, урҭ рхаҿи рцәеижьи шәрыхәаԥш, ргәаԥхара шәабарц.
Шьҭа Альцгеимер змоу ауаҩы аус даласырхәар сшәар сылшо?
«Аус ҳаҟаҵоит» ҳәа шәамҳәан, ацхыраара шәаҳәа, зегь раԥхьа шәырхианы, шәхаҭа иалаго, дара шәацлаларц. Урҭ ргәы бзиахо аамҭа алыхра даара ихәарҭоуп. Мап рҳәозар, анаҩс шәаҽазышәшәа, ма еиҳа имариоу авариант рзаалышәх.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- What Is Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association
- Stages of Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America