Аҭак кьаҿ
Асенсортә уснагӡатәқәа хә-цәарамҭак хархәара рырҭоит: анапала акьысра, аԥшӡа, агәаҵәа, абжьы, абара. Иаҳҳәап, анапы пасатәи амсахьра, апарча хәмаррақәа ркалыс, ашәҭбаҳча иалхыз ахәшәқәа рыԥшӡа, аԥсабара абжьқәа, ма аԥенџьыр аҟынтә аԥсаатәқәа рахәаԥшра. Урҭ зегь раԥхьаӡа аамҭақәа зегь рзы иақәнагоит, хаҭала аҵыхәтәантәи аҩаӡарақәа рҿы. Раԥхьа иргыланы игәашәҭла ахаҵкра, ааллергиақәа, ацәа апроблемақәа, иара убас аԥшӡақәа рзы ачувствительносҭ. Ак акәынӡа ирыднашәгала, узыхълачҳәо ауаҩы даргәамҵуа иакәзар, иаҟәыҵла.
- Асенсортә уснагӡатәқәа рҿы ииашоу аҭакқәа аҭахым, убри аҟынтә урҭ аамҭа зегьы ирҭагӡоит, уи аҿватә аҟны мамзаргьы аҭакәашә аҿы иҟазаргьы.
- Иҭынчу аҩны ак-акла ацәарамҭақәа шәрықәгәыӷла, ауаҩы икьысра шәалагаанӡа шәазҵаа ма шәазыразу шәҳәа.
- Ихәыҷу амаҭәарқәеи фатәы еиԥш иҩацырхәо, аха фатәымкәа иҟоу шәацәахьча, избанзар ауаа урҭ рҿа иҭарҵар ауеит.
- Алосионқәа, аԥшӡақәа ма афатәқәа шәхархәаанӡа ааллергиақәа, ацәа ахьаақәа, аԥсыԥ лагара апроблемақәа иргәашәҭла.
- Ароматотерапиа адеменциа асимптоматика иацхраауеит ҳәа ишаҳаҭуа иҵабыргоу ашьақәырӷәӷәарақәа ыҟаӡам; аԥшӡақәа шәхы иашәырхәа заҵәык агәырӷьаразы, иаҭахузар.
Ари адаҟьаҿы (6 аҟәшақәа)
Асенсортә уснагӡатәқәа хә-цәарамҭак хархәара рырҭоит: анапала акьысра, аԥшӡа, агәаҵәа, абжьы, абара. Урҭ рзы агәалашәара, акәац ашьҭашәарыцара ма ииашоу аҭакқәа аҭахым, убри аҟынтә урҭ аамҭа зегьы иақәнагоит. Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рҿы урҭ хаҭала ихадоуп. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аҩаӡараҿы адуней раԥхьаӡа ацәарамҭақәа рыла ишдырбо, шәара шәхылаԥшра шәарҳәыр шәылшоит анапала акьысра, абжьы, абара, агәаҵәа, аԥшӡа рыла. Маҷк ашәарҭадаратә гәаҭарақәа арҭ ауснагӡатәқәа зегьы рзы ирҭынчу аԥсшьара иахьырхоит.
Иарбанқәоу асенсортә уснагӡатәқәа адеменциа змау ауаа рзы?
Асенсортә уснагӡатәқәа — цәарамҭак заҵәык иазкыу имариоу ахәмаррақәоуп, иаҳҳәап, апарча акьысра, ахәшәқәа рыԥшӡа аҳәра ма ақәа абжьы аӡырҩра. NHS иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ауснагӡатәқәа еиҳарак ацәарамҭақәа ишазкызароу, иара убас иарҳәоит амузика, анапала икьысра алшо амаҭәарқәа, анапы амсахьра. Alzheimer’s Foundation of America иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аҩаӡара змау ауаа агәыргәыӷразы акы гәацӀа икны иаамҭазарц аҭахра ӷәӷәа рмазар шылшо.
Асенсортә идеақәа, цәарамҭацыԥхьаӡа
Анапала акьысра
- Анапы амсахьра. Шәнапқәа рҿы маҷк алосион ырҳәны, анапқәа рҟынтә анапмацәқәа рҟынӡа пасатәи аҟаҵара ҟашәҵа. National Institute on Aging иазгәанаҭоит аԥшӡа змам алосион ала амсахьра агәыҭынчра шазнахуа.
- Апарчақәа ркалыс. Ахышә, авельвет, афлис, аатлас, аццышә реиԥш идуу апарча кәацқәа, урҭ рыкьысра, реилаҳәара, урҭ ырзацәажәара.
- Иԥхоу адәыӷь. Азинра аамҭазы анапқәа рзы иԥхоу, илаԥсоу апарча. Раԥхьа шәхаҭа шәнапы аҿы атемпература иргәашәҭла.
- Уснагӡатә фартук ма ашьамхқәа ирхыҵәаху аҩычоу. Иӷәӷәаны ихыҵәаху идуу амаҵарқәа, амолниақәа, алентақәа, апарча кәацқәа.
- Еилаҳәареи ырҵарреи. Ицқьоу адәыӷьхәыҷқәа ма асалфеткақәа ркалыс, урҭ реилаҳәара, реиқәыргылара, ҿыц реилаҳәара.
- ГәацӀа икыр алшо акы иҟазаара. Афлисоу ҩычоу, агәылҩыч ма аԥстәы еиԥш иҟоу ахәмарра ҭынч, ԥстәы хәмарра еиԥш акәымкәа.
Аԥшӡа
- Ачыс ҿыцқәа. Анан, арозмарин, абазилик ма алаванда абӷьқәа шәнапмацәқәа рыбжьара ирхәашәны, ирыднашәгала.
- Аҩнаҭа аԥшӡақәа. Акафе аҟаҵара, ача ԥхарӡра, акорица ма аԥенџьыр аҟны апельсин ацәа ахгара.
- Ашәҭқәа. Абаҳча аҟынтә ма аԥсабара аҟынтә ҿыц игаз ашәҭқәа маҷк рызнашәгала.
- Иецырбо амаҭәар. Еснагь ихы иаирхәо асапын ма алосион, ацәа ишаҿагыло иахәаԥшны.
Агәаҵәа
- Бзиа ибоу агәаҵәа. Бзиа ибоу акы ихәыҷу амаҵар: аҵәа пюре, апудинг ма амороженое, ишәарҭадамкәа ихы иаирхәар алшо аҩаӡараҿы.
- Ача ҟаҵараҿы ацхыраара. Еицышәҵо аамҭазы аҵәақәа ма акрем маҷк ргәаҵәа арыцҳара.
- Асезонтә хаақәа. Аԥхын — аҳабыз, аҵх — иԥхоу асидр, ишәарҭадамыз атемператураҿы.
Абжьы
- Бзиа ирбо амузика. Ецырбо ашәақәа ипасатәу абжьыла; шәахәаԥш амузикатә уснагӡатәқәа.
- Аԥсабара абжьқәа. Ақәа, адолԥырҩ ма аԥсаатәқәа рбжьы. NIA иазгәанаҭоит амузика, ишкәакьоу абжьы, аԥсабаратә бжьқәа шьҭа шьҭа ауаа шырҭынчуа.
- Шәара шәбжьы. Бжьыдула аԥхьара, ашәа аҳәара ма лакә ҭаҳәара.
- Имариоу аинструментқәа. Анапы абарабан, ашакер ма асаркьал амузика шәцхәмарразы.
Абара
- Аԥенџьыр ахәаԥшра. Аԥенџьыр аҿаԥхьа аԥсаатә ҭырҭәа, ахәыҷқәа рыҩныҟа амҩахьыцара, ма асы акаԥсара.
- Ааквариум ма пасатәи авидео. Абжьы ӷәӷәа аламкәа ипасатәу аиҭаҵра.
- Идуу асахьақәа. Ицқьоу асахьа ак-акла, аблақәа рҩаӡараҿы икны.
- Аԥшти асахьеи. Ииашоу апарча кәацқәа, ашәҭқәа ма аԥштәы салфеткақәа рырцәара, ма ҳгәыԥ аԥштәырҭақәа рҟынтә имариоу асахьақәа.
- Адәахьы. NHS иазгәанаҭоит аԥшӡа змоу аҵиаақәеи, апарчақәеи, аӡи змоу асенсортә баҳчақәа. Шәахәаԥш адәахьтәи абахчатәи уснагӡатәқәа.
Асенсортә акаропка шьақәыргылатәу шәеиԥш
- Атема шәалх, ауаҩы иԥсҭазаара иадҳәалоу: амшын аҿықә, абаҳча, аҩнаҭа, анапҟазаратә ҩны, аӡахҵәара.
- Фба ма фба идуу, ишәарҭадау амаҭәарқәа шәалх, иаҳҳәап, аӡыхь аԥслымӡ ҭакәа, амҿтәы маҵар, аԥсырԥа хыҵәаху ашарф, иҩашьоу алаванда змоу ахәыҷы калыс, ма имариоу амҿтәы брусок.
- Амаҭәарцыԥхьаӡа игәашәҭла ихәыҷу ахәҭақәа, иԥсуа аҿаԥхьақәа, ихҵәо ахаҳәқәа, иеилаҳауа зегьы.
- Амаҭәар ак-акла иҭышәхла. Ирыднашәгала, уи еиҭашәҳәала, ауаҩы икьысра шәаша.
- Анаҩс акаропка еиқәыршәа, уи еснагь хаҭала иҟазарц, анаҩстәи аамҭазы ахәҭақәа ҿыц игәаҭарц азы.
Раԥхьа шәарҭадара
Асенсортә уснагӡатәқәа ырҭынчуеит, аха маҷк ашәарҭарақәа ыҟоуп. Адеменциа змау шьоукы фатәым амаҭәарқәа фатәуп ҳәа ирыԥхьаӡар алшоит, анаҩс афатә асымҭара уадаҩхар алшоит; NIA иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аҩаӡараҿы асымҭара апроблемақәа ахаҵкра ашәарҭара шхарҵо.
| Ашәарҭара | Иҟаҵатәу |
|---|---|
| Ахаҵкра | Изсымҭало идуу амаҭәарқәа заҵәык шәхы иашәырхәала. Акаропкаҿы ихәыҷу амаҵарқәа, абисерқәа, аманетқәа, ахәмаррақәа шәанымҵын. Амедицинатә гәыԥ ишәарҭадауп ҳәа ирҳәаз афатәқәа заҵәык шәырҭала. |
| Фатәы еиԥш иҩацырхәо амаҭәарқәа | NIA иазгәанаҭоит алосионқәа, асапынқәа, ашампуньқәа, адухиқәа, фатәы еиԥш иҩацырхәар алшо зегьы рыркра, иара убас ипластмассатәу аҵәақәа ахгара. Асенсортә маҭәарқәа хархәара рыҭара ашьҭахь иргәашәҭны иҭашәҵала. |
| Ааллергиақәа | Шәалагаанӡа акакав, алатекс, аццышә, аҵиаақәа ма апарфиумериа рзы ааллергиақәа иргәашәҭла. |
| Иӷәӷәоу аԥшӡақәа | Иӷәӷәоу адухиқәеи аефиртә даӷбақәеи шәацәахьча, хаҭала астма ма егьырҭ аԥсыԥ лагара апроблемақәа раан. Иҭынчу, аԥсабаратә ԥшӡақәа еиҳа ишәарҭадам. |
| Ацәа | Амсахьра шәалагаанӡа ацәа ахьаақәа, еилаҳауа ма аԥсырԥақәа иргәашәҭла. Ӷәӷәанымкәа шәақәыӷәӷәала, ауаҩы дгәаҵазар уи аҟәыҵла. |
| Атемпература | Иԥхоу адәыӷьқәеи ажәқәеи раԥхьа шәхаҭа шәнапы аҿы шәырба. |
| Иҳау ма ашәарҭара змоу амаҭәарқәа | Ихыԥхьаӡоу ахәҭақәа, асаркьал ма ашәарҭара змоу амаҭәарқәа шәхарнымхәан. |
Ароматотерапиа ацхраауама?
Амҩақәа зегьы рҿы аԥкаарақәа маҷуп. Cochrane адеменциа ароматотерапиа агәаҭара 13 ҭҵаарақәа ирызнеит, 708 ауаа уахь иалахәын, урҭ зегьы ахылаԥшратә ҩнаҭақәа рҿы акәын, аха иҵабыргоу ашьақәырӷәӷәара аԥшаара ауамхеит. Аҭҵаарақәа хәыҷын, алҵшәақәа еиԥшымызт, анаҩстәи агәаҭарақәа маҷын. Ауаҩы бзиа ибоу, ирҭынчу аԥшӡа, иаҳҳәап, абаҳча алаванда иазгәаҭар, уи бзиоуп. Уи ахәшәтәра акәым.
Асенсортә уснагӡатә шырзымҩаԥгатәу
- Иҭынчу аамҭа шәалх нас телехәаԥшра шәаҿыхла.
- Ԥхьаҟа шәааигәахала, рыхьӡ шәҳәала, шәнапала шәакьысра шәалагаанӡа шәазҵаа ма шәазыразу шәҳәа: «Алосион сман. Шәнапқәа шәысымсахьыр шәҭахыума?»
- Ак акәынӡа ирыднашәгала, аӡәы ицәарамҭақәа еилаҳамызт ҳәа.
- Шәахәаԥш аҭак. Иԥсыҽыз ахаҿы, ирҭынчу анапқәа ма аҩашьра бзиоу дыргақәоуп. Анапы ахгара, ахаҿы акәацра ма агәыбӷанра аҟәыҵра иаҵанакуеит.
- Икьаҿзаат. Хә-минуҭк иҭынчу аамҭа бзиаӡоу сессиоуп.
Еицыҟаҵоу ҭынч аԥсыԥ лагара, иаҳҳәап иҭынчу аԥсыԥ лагара, ахыркәшаразы бзиоуп. Егьырҭ аҿватә идеақәа рзы, шәахәаԥш аҵыхәтәантәи аҩаӡара ауснагӡатәқәа, ахәылбзыхьтәи агәҭынчымразы шәахәаԥш ахәылбзыхьтәи агәҭынчымра.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбан сенсортә уснагӡатәқәоу ибзиоу адеменциа змау ауаҩы изы?
Имариоу аидеиақәа рахь иаҵанакуеит алосион ала анапы пасатәи амсахьра, ырҭынчу апарчақәа ркьысра, ачыс ҿыцқәа ма акафе аԥшӡа аҳәра, бзиа избоу амузика ма аԥсабара абжьқәа раӡырҩра, аԥсаатәқәа ма ааквариум аҩныҵҟа иҟоу аԥсыӡқәа рахәаԥшра, иара убас ашәарҭадара змоу афатә хаақәа ргәаҵәа арыцҳара. Ак акәынӡа ирыднашәгала, ауаҩы дшаҿагыло гәашәҭла.
Ишәарҭадаума асенсортә усқәа арҭ рҿа амаҭәарқәа иҭазҵо ауаа рзы?
Ишәарҭадамзаргьы алшоит, шәазааԥштны. Изсымҭало адуцәақәа заҵәык шәхы иашәырхәала, ихәыҷу ма иеилаҳауа амаҭәарқәа шәацәахьча, анаҩс алосионқәа, асапынқәа, аԥшӡа змоу амаҭәарқәа рыхьчара шәаҿагыла, избанзар урҭ фатәы еиԥш иҩацырхәар ҟалоит. Ауаҩы дышәцәамҵын.
Ароматотерапиа адеменциа ацхраауама?
Cochrane агәаҭара ишьақәнарӷәӷәеит ароматотерапиа адеменциа змау ауаа ирыцхраауеит ҳәа иҵабыргоу ашьақәырӷәӷәарақәа шшыҟам, аҭҵаарақәа маҷын, еиԥшымызт. Ауаҩы бзиа ибоу, ирҭынчу аԥшӡа илаз иазгәаҭар уи бзиоуп, аха иӷәӷәоу аефиртә даӷбақәа шәацәахьча, хаҭала аԥсыԥ лагара апроблемақәа ма ааллергиақәа раан.
Иарбан уснагӡатә фартук ма бизиборд фартук зыху?
Уи апарча акәуп, фартукуп ма ашьамхқәа ирхыҵәаху аҩычоуп, уахь иӷәӷәаны ихыҵәахуп ахәмарратә акәацқәа: идуу амаҵарқәа, амолниақәа, алентақәа, апалацқәа. Уи анапқәа рзы аус аԥшаара иацхраауеит. Иӷәӷәоу ма ихҵәар алшо зегьы еснагь игәашәҭла.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
- Aromatherapy for dementia · Cochrane
- Activities for dementia · NHS
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America