Obererezhioù sensorial evit tud gant demañs

Obererezhioù sensorial a implij ar pemp sentad: tañva, c’hwezh, blaz, son ha gwel. N’o deus ket cheñchamant eus ar memor, ne gavont ket ar pazennoù ha n’eus respont reizh ebet ennañ, setu ez int mat e pep stad. Ar pezh a bouez brasañ eo diwezhatoc’h. Dre ar Alzheimer’s Association e welomp e stad diwezhat ar bed a vez kemeret dreist-holl dre ar sentadoù, ha ma c’hallit diskouez ho kenderc’hel dre dañva, son, gwel, blaz ha c’hwezh. Un nebeud gwiriadennoù diogelroez a laka an obererezhioù-mañ da vezañ lorc’hus evit an holl.

Petra eo an obererezhioù sensorial evit an demañs?

Obererezhioù sensorial eo traoù simpl en-dro d’ur sentad dre unan, evel tañva ar stoff, c’hwezhiañ leuziadennoù pe selaouiñ ar glav. Lâret a ra an NHS e vez ret alies kreizennaat an obererezhioù stad diwezhat war ar sentadoù, ha meneg a reer ennañ ar sonerezh, an traoù da dañva ha da zalc’hiñ, hag ar masaj an daouarn. Dre Alzheimer’s Foundation of America e teu da vezañ notennet e c’hall ar re a zo en stad diwezhat bezañ en ur gefiañs kreñv da zerc’hel un dra tost d’ar c’horf evit kaout confort.

Ideoù sensorial, sentad dre sentad

Tañva

• Masaj an daouarn. Tomañ ur sav kreion etre ho daouarn ha stlejañ mall eus an arn-dorn betek blegennoù ar bizied. An National Institute on Aging a verk masaj gant kreion hep c’hwezh evit ar confort.
• Gorbell stoff. Karrezennoù bras a veloù, korduroy, fleece, satin ha gwlan da stlejañ, plegañ ha komz diwar-benn.
• Lien tomm. Ur sachad lien tomm, dourek, evit an daouarn un devezh yen. Testit an tomder war ho arn-dorn da gentañ.
• Krec’hell pe blankedenn obererezh. Botoù bras, skeudennoù, ribenn ha plegadennoù gwiniz warno, startik bastet.
• Plegañ ha lakaat en-unvan. Ur sachad lien glan pe liveri da blegañ, stokañ ha plegañ en-dro.
• Un dra mell da zerc’hel. Ur blankedenn fleece, ur c’houssin pe ur loen mell evel-just, proponet dre fazi, n’eo ket evel ur c’hoari.

C’hwezh

• Leuziadennoù frest. Frotit mentez, rosmarin, basilik pe lavanndr etre ho biz hag hastit anezho tro-dro.
• C’hwezhioù ar gegin. Kafe o vrouenn, bara o rostañ, kanell pe ur c’houlzhenn o vezañ diskoulmet e-tro.
• Bleunioù. Degasit un nebeud bleunioù frest eus al liorzh pe eus ar marc’hadour.
• Ul lestr anaoudek. Ar sav pe ar c’helc’h a implijent atav, ma c’hall o c’hroc’hen degemer anezho.

Blaz

• Ur blaz karet. Ur gerrig stlenn eus un dra a garont, evel sos aval, pouding pe kreizhig, en ur stummad a c’hallont degemer a-surentez.
• Skoazell evit ar pobadur. Tastaouiñ frouezh pe ur sed glasad tra ma’z eus pobadur ganeoc’h.
• Dibennoù al lodenn. Frouezh amzer-hañv e-pad an hañv, sidr tomm e-pad an hanv-yest, servijet en un tomder diogel.

Son

• Sonerezh karet. Kanaouennoù anaoudek gant ur vouezh vuan; gwelet obererezhioù sonerezh.
• Sonioù natur. Glav, morioù pe ganerezh evned. Notennet a ra an NIA e sikour an hirvoudoù, ar son gwenn ha sonioù natur tennañ kalz tud.
• Ho vouezh. Lenn a-uhel, gwrizienniñ pe kontañ un istor.
• Instrumantoù simpl. Ur c’hrom-zarn, ur shaker pe ur gloc’h evit son a-gevret gant ar sonerezh.

Gwel

• Sellet dre ar prenestr. Un tredanell loen a-ziavaez ar prenestr, flaziennoù o tistreiñ d’ar gêr, pe erc’h o kouezhañ.
• Ur pesk-tank pe ur video mall. Gwiskerezh mall hep son uhel.
• Skeudennoù bras. Ur skeudenn splann ur wech, daliet a-live al lagad.
• Liwioù ha patromoù. Lakaat e rummoù tamm stoff liwiek, bleunioù pe lienoù liwiek, pe ur bajenn livañ simpl eus liwioù.
• En-dro. An NHS a ginnig liorzhoù sensorial gant plant c’hwezhus, gwiadoù ha dourioù. Gwelet obererezhioù liorzh ha labour-douar.

Penaos grouiñ ur boest sensorial

1. Dibabit ur sujed a sikour buhez an den: ar mor, al liorzh, ar gegin, al labourva, ar gwiadañ.
2. Dibabit pemp pe c’hwec’h tra bras ha diogel, evel ur voger vras, ur spatulenn koad, ur galoun vuan, ur sachad lavanndr sec’h serret, pe ur bloc’h koad lisk.
3. Gwiriit pep tra evit pezhioù bihan, boulc’hioù lemm, kerdin a zivout ha tra a c’hall torriñ.
4. Dougit ur tra dre unan. Roit-han d’an den, deskrivit anezhañ hag ankouaguzit an den da enklask.
5. Lakait ar boest da vont en-dro goude evit ma chomo dibar, ha gwiriit an traoù adarre a-raok an devezh war-lerc’h.

Diogelroez da gentañ

Obererezhioù sensorial a zo mell, met un nebeud riskoù a bouez. Un nebeud tud gant demañs a gemer traoù nann-boued evit boued, ha gouest e vez ar glujañ dreist an amzer; lâret a ra an NIA e kaout ar glujañ e-pad ar stad diwezhat a gresk ar riskoù tagadenn.

Ha skoazell a ra an aromaterapiezh?

Dre ziouer, ne ra ket kalz. Ur sellad Cochrane diwar-benn an aromaterapiezh evit an demañs en deus gwelet 13 studi gant 708 den, pep hini en tiez-kenkoulz, hag n’en deus kavet ebet a bruderezh kredus eus ar vuiañ. Ar studioù a oa bihan, ar disoc’h a oa diheñvel ha kemennet e oa gwall aloubet ar riskoù. Ma plij d’an den ur c’hwezh yenañ, evel lavanndr eus al liorzh, mat eo rannañ anezhi. N’eo ket un triñkad.

Penaos proponiñ un obererezh sensorial

• Dibabit ur mare sioul ha diffoddit an TV.
• Tostait a-raok, lavarit an anv ha goulennit pe kemennit a-raok merzout: « Am eus kreion. Fellout a ra deoc’h ma rinn ur masaj d’ho daouarn? »
• Proponit unan dre unan evit na vefe ket re.
• Gwelit an respont. Ur fas dostoc’h, daouarn dibouezh pe ur fri a zo arwezioù mat. Tennañ kuit, lakaat ur fri a-dreuz pe bezañ dinerzh a lavar paouezañ.
• Chomit berr. Pemp munud sioul a zo ur sesion mat.

Un nebeud anaskadenn a-unvan evel an analadenn sioul a c’hall bezañ ur fin dre fazi. Evit muioc’h a ideoù a-dal ar gwele, gwelit obererezhioù stad diwezhat, ha evit an enkrez tro an abardaez, gwelit dinerzhded an deiz diwezhat.