Адеменциа зцу ауаа рзы абаҳча аусқәеи анҭыҵ аҟазаареи

Ауаа рацәа рзы абаҳча — зегь раасҭа еицырдыруа ҭыԥқәа иреиуоуп. Адгьыл аҵаҵара, аӡы аҭара, ашәҭқәа ралхра раԥхьатәи аамҭақәа раахыс ирҵаз усуп, анҭыҵ аҟазаарагьы аҳауа ҿыци, амреи, аԥсаатәқәа рашәеи аанахәоит. National Institute on Aging аҵиаақәа рыхылаԥшра, ашәҭқәеи акәацқәеи рашәара, насгьы аҵиаақәа шырҳауа ахцәажәара Альцгеимер имчылоу ауаа ргәаԥхаша аусқәа рахь иаҵанакуеит. Ари адаҟьа иаҳнарбоит ишԥаҟаҵаша, абаҳча аусқәа еиҳа имарианы шәхы иашәырхәарц азы ишԥаҟашәҵаша, насгьы аԥхарра, амра, ацәыӡра аамҭазы ашәарҭадара ишԥахьчаша.

Иарбан баҳчатәи анҭыҵтәи усқәоу бзианы аус зуа?

Зегь раасҭа ибзиоу аусқәа — имариоу, еицырдыруа, угыланы ма утәаны унапы злакрҭоу роуп. Ауаҩы уаанӡа бзиа ирбоз иақәыршәаны шәалшәх.

Абаҳчаҿы

1. Аӡы аҭара. Ихәыҷу, имариоу аӡыҭага ма аӡы шьҭаҵагала аконтеинерқәа раӡыҭара. Аӡы аҭара ихацыркьоуи инҵәои ииашоуп, уи аҿы агха аҟаҵара цәгьоуп.
2. Аконтеинерқәа рҿы ахылҵшьҭрақәа рашәара. Alzheimer’s Foundation of America абжьигоит ахылҵшьҭрақәа хәыҷы-хәыҷла рашәареи урҭ шырҳауа ахәаԥшра. Абаба, амаҭәа ма амрагылара ахылҵшьҭрақәа еиҳагьы имариоуп рнапаҿы агара.
3. Ашәҭқәа рԥшӡара. Иаҵәахьоу ашәҭқәа рхыхьтәи ахәҭа анапала алахра марианы, еиҭа-еиҭа изыҟаҵаша усуп. Абаҩ змам аҵиаақәа шәалшәх.
4. Акәацқәеи аҵиаақәеи реизгара. Атоматқәа хәыҷқәа, афасоль, аҵиаақәа реизгара имариоуп, насгьы ргәаҳәара бзиоуп. Аҩнышҟа шәрырга, ачабзиара аамҭазы шәхы иашәырхәа.
5. Амҩадақәа ршәыҳәареи рнапала рыкьыреи. Арозмарин, анана, алаванда бзианы еилкаауа, гәырӷьаратә шәыҳәа рымоуп. Агәыл иаҵәа шәнапақәа рыбжьара ирхәан, иашәҭ.
6. Амҩа ма атерраса ацқьара. Ауаҩы ишьапы бзианы игылазар, иласу арыцқьагала иҟоу аҭыԥқәа рацқьара.
7. Аԥсаатәқәа рфатәҭырҭа ахарҭәаара. Анаҩс еицтәаны ахәаԥшра, дзусҭада иааз.

Аҩныҵҟа, анҭыҵ ацара анеилмыршо

• Ахәаҽаҿы аҵиаақәа рбаҳча — ареиҳан, апетрушка ма аџьынџьыш.
• Акаԥшы зху астол аҿы аконтеинерқәа рашәара. AFA абжьигоит адгьыл акәаша аҿы аҭаӡақәа рхы иархәарц, адгьыл ихәыҷу астаканқәа рыла ииаргаларц.
• Ашәҭқәа рсиа аԥҵара — аҩны иҟоу ма амагазин аҟынтә иааргаз ашәҭқәа рыла.
• Иӡҭакыу ашәҭқәа — анаҩс акартақәа ирыҿырҵар ҟалоит. Еиҳаны аинформациа шәахәаԥш аҟазара аҟынтә.
• Алаванда ма ароза зну апакетқәа раԥҵара — AFA еиҭа агәаанагара аанарԥшуеит абаҳча ашәыҳәа аҩныҵҟа ааныхаразы.

Анҭыҵ аҩашареи ахылаԥшреи

• Икьасоу аҩашара — апарк аҿы ма абаҳчаҿы, лассы-лассы аҭынчра ахьыҟоу, шәанеитәар ҟало аҭыԥқәа рацәаны.
• Анҭыҵ атәара — атеррасаҿы ма аҭаӡаҿы аԥсаатәқәа рашәа азыӡырҩра, аԥша хьшвашәаша ахаҭакра. Ари иара убас зегь зхынтә инаӡоу усуп.
• Ауаажәларратә баҳча ахь ацара аамҭа ҭынч азы. NHS азгәанаҭоит шьоукы аҭыԥқәа рҿы сенсортә баҳчақәа шыҟоу, ршәыҳәа, рформақәа, аӡиақәа рацәоуп.
• Аӡиаҿы аԥсаатәқәа рфатә аҭара ма рыхәаԥшра, аӡы аԥшаҳәа аҟынтә ашәарҭадара аҭыԥ ахь аацәцарала.

Ишԥаҳалшо абаҳча еиҳа имарианы ахархәара?

Абаҳча ауаҩы иахь еиҳа иаашәмырԥшы, егьырҭ реиԥш акәымкәа.

• Иҳараку адгьылҵақәа ма аконтеинерқәа шәхәда аҩаӡараҿы иҟоу шәымцәашәакәа, шәхы шәмырҵәкәа аус адулара илнаршоит.
• Астол иқәырҵо аконтеинерқәа аколиаска зхы иазырхәо ма итәаны аус зуа рзы еиӷьуп.
• Иҭбаау, иҟьаку амҩақәа, ахаҳәқәеи ашлангақәеи зну амаӡамкәа, дакаҳартә ашәарҭара еиҵархоит.
• Анапы ҭаҵага зку аҭыԥқәеи агамаҭқәеи амҩа иаваршәны, аҭынчра аамҭазы иҟоуп.
• Иԥсабаратәу, ипаргәаҭоу анапҵа зцу амаҭәарқәа рнапаҿы иӷәӷәаны агара имариоуп. Асекаторқәа, аҳәақәа, аҵыхәа ҵырқәа зцу зегьы шәрыцәца.
• Агара зку, акаҳан зцу аҭыԥ, уа ауаҩы ихы дақәиҭны даҩашар алшоит, шәара ива шәыҟазаарынӡа.

Иарбан ҵиаақәоу шәрыцәцаша?

Иалшәх анапала акьыразы ишәарҭам, ргәаҳәартәгьы ишәарҭам аҵиаақәа. AFA абжьигоит ацәа ҿызмырхуа аҵиаақәа рхархәара, аллергиа азы агәаҭара, насгьы адгьыл фатәык аҳасабала ирымфартә ацклара. NIA аҩныҵҟатәи ашәарҭадара аҿы иаанагоит ашәарҭа зцу аҵиаақәа раргара ма рхылхра.

• Абаҩ зцу арозақәа, акактусқәа, ацәа ҿызхуа аҵиаақәа шәрыцәца.
• Шәгәы ҭынчым аҵиаақәа зегьы рашәара аԥхьа ашәарҭадаратә центр ма аҭыԥантәи абаҳчатә центр аҿы шәрызҵаа.
• Иеицырдыруа, бзиа ирбо аҵиаақәа гәырӷьара аадырпшыр алшоит. AFA аҿырԥштәқәа ирыԥхьаӡоит арозақәеи ашлангакактси. Аха абаҩ змам шәалшәх.
• Адгьыл ахьчо ахимикатқәа, апестицидқәа, адгьыл ҵырқәа ахьеилаҵо аҭыԥқәа иахьырмырхарц азы акаҳан ҵашәыршәа.

Аԥхарреи амреи аамҭазы ишԥаҳалшо ашәарҭадара ахьчара?

Анҭыҵ шәанҟоу аамҭа аҳауа иақәыршәаны иазгәашәҭ. NIA еилнаркаауеит ихыбу ауаа аԥхарра иахҟьо ачымазарақәа рахь еиҳа ишәарҭоу, избанзар ацәеижь атемпература аԥсахрақәа марианы иаҿагылаӡом, насгьы шьоукы ахәшәқәа аԥхарра ахьчара иаԥырхагоит.

• Шеимаз ма хәылбзыхь анҭыҵ шәындәыл. Амш агәҭаны анҭыҵ аҟазаара шәацәца. Атемпература мацара акәымкәа, аԥхарра аиндексгьы шәахәаԥш.
• Аӡы лассы-лассы иашәҭала. Ауаҩы дхашәоуп ҳәа шәазымԥшын. Аԥхарра аамҭазы арыжьи акофеини шәрыцәца.
• Ииашоу амаҭәа шәшәырҵа. Иласу, иҭбаау амаҭәа, ахылпа ҭбаа, амра иацәызыхьчо аҳаракырақәа.
• Амра иацәызыхьчо ахәша шәхы иашәырхәа. NIA абжьигоит SPF 15 ма еиҳагьы иҳаракны ахархәара, амш аҩныҵҟа еиҭах шәхы иашәырхәа.
• Агамаҭ шәалшәх. Астол аҵла аҵаҟа ма аџьармыкь аҵаҟа иқәыргыл.
• Имрацәакәа шәаангыла. Анҭыҵ аамҭа кьаҿык акырӡа агхаӡам, еиҳарак аԥхарра аамҭазы.
• Ашәарҭара ацынҵарақәа шәрыцкла. NIA иазгәанаҭоит ахыхьбара, ахы еилаҩара, ахы уаара ма агәҩнара аԥхарратә чымазара ацынҵарақәаны ишыҟоу. Адеменциа зцу ауаҩы иҽеимкәа дшыҟоу шәимыҳәар ҟалоит, убри аҟынтә иԥшышәеи иҟазшьеи шәрыцкла. Аҩнышҟа шәахынҳә, аӡи ахьшвашәаша маҭәеи рыла шәҽырхьшвашәа, лассы иҽеимхар аҳаким шәаԥхьа. Аԥхарратә удар, ахы еилаҳауа, ацәа ҿаҟәҵәҵәоит, амҩаҳәоуп — ари шәарҭароуп: 112 ахь шәаҭел.

Аҵаа аамҭагьы хадароуп. Аӡын анҭыҵ аамҭа кьаҿны иҟашәҵа, анапақәеи ашьапықәеи ԥхарны, ҵаада ишыҟоу шәацкла.

Анҭыҵ ҳаныҟоу ауаҩы ицәыӡра ишԥаҳалшо ацәцара?

Ауаҩы анҭыҵ дшыҟоу еснагь дшәыцыз. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, адеменциа зцу ауаа 10-ҩык рахьтә 6-ҩык зны ма убри еиҳаны рцәыӡра аԥсабара амоуп. Ари аетап арбанзаалак аҿы ҟалар алшоит.

NIA ацәыӡреи аӡра аҿагылареи ирызку абжьгарақәа рҿы иазгәанаҭоит:

• Ауаҩы ихьӡ, иҭыԥ, шәтелефон аномер зну адокумент ма амаҵур дицны ишыҟоу шәацкла, ма имаҭәаҿы иҩы.
• Ауаҩы ифотоҭыхымҭа ҿыц ма авидео шәнапаҿы ишыҟоу шәацкла.
• Шәагәылацәа шәрылацәажәа, ауаҩы дцәыӡыр шылшо шәрыҳәа.
• Аҩны агара ҭбаа лахьаҵа, акаҳангьы ҵашәыршәа.
• Зны дцәыӡхьаз ауаҩы хылаԥшрада дшәмыжьын.

Alzheimer’s Association иара убас иабжьнагоит шәарҭадара зцу аҭыԥқәа раԥҵара, насгьы агәҭынчымра аамҭазы аҩашарақәа рпланра. Агара зку аҭынч баҳчаҿы аҩашара ахәылбзыхьтәи агәҭынчымра аамҭазы бзиоуп. Шәахәаԥш ҳгид ахәылбзыхьтәи агәҭынчымра азы.

Ауаҩы дцәыӡхар, Alzheimer’s Association абжьигоит аҭыԥ иаарласны аԥшаара, насгьы 15 минуҭ рыла дымбазар, 112 аномер ахь аҵәцара. Аполициа ирзеиҭашәҳәа ауаҩы адеменциа дшыцу.

Аҭагылазаашьақәа аныԥсахло абаҳча аусқәа ишԥаҳалшо раԥсахра?

Шьоукы шәара шәусура ахәаԥшра бзиа ирбоит. NIA азгәанаҭоит ауаҩы даргәырӷьозар, игәаԥхарала дхәаԥшуа дшыҟоу аанрыжьра бзиоуп ҳәа.

Анбаҳалшо аҩнышҟа ахынҳәра?

Ауаҩы дшаԥшаахьоу, дшоухаз, дшхьшваз ма дшыгәҭынчым шәбар, аҩнышҟа шәахынҳә. Гәырӷьарала ицо жә-минуҭк, агәҭынчымрала инҵәо аҽны зегьы аасҭа еиӷьуп. Аамҭа лассы аангылара — бзиоу алҵшоуп.

Абаҳча аекранаҿы аҩнышҟа аагара

Ақәа ануа аамҭазы, Sort Together абаҳчатә корзина амоуп асахьақәа реиҩшаразы, ахьеиқәыршәоу Conversation Cards абаҳча аҭоурыхқәа ирызнеиуа азҵаарақәа аҵанакуеит. Аԥхарра аҟынтә шәаахынҳәны шәаԥшаахьоузар, Calm Breathing еицышәзеиҩшо ҭынч аԥсыԥ лагара шәиҭоит. Анапала акьыра, ашәыҳәа, абжьы ирызку еиҳаны аидеақәа рзы шәахәаԥш ҳсенсортә усқәа ргид.