Аҭак кьаҿ
Иҭынчу амштә режим ахы шьҭыхра, афара, ахатә гигиена, ацәара аамҭақәа аиԥшра ирҭоит, ихадоу аус ауаҩы иласра рацәоу аамҭа иақәиршәоит, аусқәеи аԥсшьареи аҩбагьы ириашоит. Уи ауаҩы иԥсҭазаара зегь инықәырԥшны иҟашәҵа, аамҭа ԥхасҭада ирҭәыракәа, аԥша ҭареи аҵысреи аамҭа ақәырҵа, амш шаҭаху аҟара аплан ԥсахла.
- Ахы шьҭыхра, афара, ахылаԥшра, ацәара иаку аамҭақәа амш агәрагара азырҭоит.
- Ихадоу аус ауаҩы иласра рацәоу аамҭа иақәшәыршәа, лассы уи ашамаҭа ауп.
- Аминуҭқәа зегь маԥхьаӡала. Аԥсшьареи аҭынч аамҭеи аплан иахәҭоуп.
- Амратә лашара, амштә ҵысра, хумԥхьа ласы иҟало ацәареи акофеи рмаҷра ахәылбыраз агәҭынчымра ацәцара иацхыраар алшоит.
- Аплан унасхәароуп, ҵасӡам. Амш уадаҩқәа рзы акгьы аԥсахра, аркьаҿра, ма аԥыхра шәалшоит.
Ари адаҟьаҿы (5 аҟәшақәа)
Иҭынчу аплан амш ибзианы идыру асахьа анаҭоит: ахы шьҭыхра, афара, аусқәа хәыҷы, аԥсшьара, иара убас ацәара аамҭақәа аиԥшра рҭоит. Уи аӡбарақәеи агәыхҭысқәеи имаҷны иҟанаҵоит, анаҩс ишԥаҟаҵатәу шәамдыруа аамҭақәа рзы аплан шәнаҭоит. Аҵаҟа иаагоу аплан ҿырԥштәуп, ҵасӡам. Уи хацыркраны шәхы иашәырхәа, анаҩс ишәзиашо ауаҩы иҭагылазаашьа иақәшәыршәа.
Избан амштә план ацхыраара ззауа?
Иҭынчу аплан ацхыраара аҭоит, избан акәзар идыру аҿырԥштәқәа рықәныҟәара еиҳа имариоуп ҿыц иҟало раасҭа. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, иԥшьоу амш иаанагоит уаҳа имаҷу аамҭа аӡбарақәа раԥхьара ахарҵәара, еиҳагьы агәырӷьара зцу аусқәа рзы аамҭа амазаара. Иара убас ишазгәанаҭо ала, ахы шьҭыхреи ацәареи рзы ииашоу аамҭа ацәара уадаҩрақәеи ахәылбыраз агәҭынчымреи рҿы ацхыраара алшоит. National Institute on Aging аӡәӡәра, аҵаҵәахра, афара есымша аамҭа кәада иҟаҵалатәуп ҳәа иазгәанаҭоит аҩны аҭынчра ахьчаларазы, Family Caregiver Alliance убас ирекомендациа аҭоит еиԥшу амштә режимқәа рыхьчара.
Иҭынчу амш аҿырԥштәы
Аамҭақәа ҿырԥштәуп. Ауаҩы ихатә ритм ишақәшәо ала амш зегь еиҳа иаԥхьа ма еиҳа ихьшәаны ишәырцар алшоит.
| Аамҭа | Иҟалозеи | Аидеақәа | Амш уадаҩ аҽны |
|---|---|---|---|
| 8:00 | Ахы шьҭыхра, аӡәӡәра, аҵаҵәахра | Есымша еиԥшу аиҿкаара; амаҭәа аҵаҵәахра ишаҿу ала ирҭашьалатәуп | Ахылаԥшра имариазарц; акәаба ҿыц акәзар ауп |
| 8:45 | Ашьыжьтәи афара | Акофеи агазеҭ аԥхьара бжьы дула, ма арадио | Еицафалатәуп ҭынч, ацәажәаразы амч шәымҭан |
| 9:30 | Ихадоу аус | Амаҭәа аӡәӡәра, ача ажьра, абаҳча аҟаҵара, икьаҿу аҩнытә ҭыҵра ма аныҟәара | Икьаҿу авариант, ма шәара ишәҟаҵо шәахәаԥшлароуп |
| 10:30 | Аҭынч аамҭа | Амузыка, асахьақәа ральбом, ма аԥенџьыр аԥхьа аҭысра | Абзиабаратә ҭыԥ аҿы аԥсшьара |
| 11:00 | Аухатәи афара ацхыраара | Аусҭацәа рӡәӡәра, астол аҭашьара | Шәара шәарҵоит; дара гәык-аԥсык шәырҭоит |
| 12:00 | Афареи аҩны аиқәыршәареи | Астол ашәахәра, ахәышҭаарақәа маҷк рҵәыхра | Аусурақәа шәаԥых |
| 13:00 | Икьаҿу аԥсшьара | Ашьапы ласра, иҭынчу амузыка | Еиԥшҵәҟьа |
| 14:00 | Амҩаду ма аҵысра | Аныҟәара, аверанда аҿы аамҭа, аҵиаақәа рыӡхра, ашар ахснырра | Амра зцу аԥенџьыр аԥхьа аҭысра |
| 15:00 | Ауаажәларратә ма асахьаҭыхратә | Асасра, аҭел, асахьатә ҩ-елементк, аԥшшәы аҭара, акозмалықәа | Еицыжәлатәуп, еицафалатәуп маҷк |
| 16:30 | Аҭынчра аамҭа | Аԥенџьырхқәа рккра, алашара аҿакра, иҭынчу аус, уи иаҿырԥштәуп ашәҭқәа рӡәӡәра | Идыру амузыка, имаҷу абыржә |
| 17:30 | Ахәылбыратәи афара | Аҭара ацхыраара ма астол аҭашьара | Имариоу, идыру афатә |
| 18:30 | Ахәылбыра еицааира | Адесерт аҿы ахәыцра, акозмалықәа, абзиабаратә передача, анапа массаж | Аҭынч еицааира |
| 20:00 | Ацәара аплан | Аӡәӡәра, апижама, иҭынчу амузыка, имаҷу алашара | Зегь иркьаҿлатәуп; акомфорт раԥхьа |
Ари аҿырԥштәы Alzheimer’s Association аԥхьатәии абжьаратәии аетапқәа рзы иҟанаҵаз аплан иақәшәоит, уи ахатә гигиенеи ашьыжьтәи афареи инадыркны аусурақәа, аныҟәара, амузыка, аԥсшьара, аҭаарақәа, ахәылбыратәи афара, агәалашәарақәа, убас ацәара аҽазыҟаҵара уҳәа ирықәныҟәоит.
Ишԥашәылшо шәхатә план аиҿкаара?
Атаблица иахьамырԥшыкәа, ауаҩы иԥсҭазаара шахьчаз ала шәалага. Alzheimer’s Association аплан шәмырхиацҳан абарҭ азхьаԥшра шәнаҭоит:
- Ибзиарбо, ирцәымӷо, рыбжарақәеи ринтересқәеи.
- Амш шәахьа шахарҵәоз. Есымша еиҳа иаԥхьа ишьҭылоз, ала зныҟәыргоз ауаҩы есымша иаԥхьа дныҟәароуп. Ахәылбыра ицәо ауаҩы 8:00 амш алагара гәырӷьара инамҭар алшоит.
- Амш иреиӷьу аамҭа. Аӡәӡәра, аҭыҵрақәа, ихадоу аусқәа уа иқәшәыршәа.
- Аамҭа ԥхасҭада афара, аӡәӡәра, аҵаҵәахра рзы, акгьы аццакрада иҟаларц.
- Ииашоу ахы шьҭыхреи ацәареи рзы аамҭақәа.
Абри ахыҵхырҭа убас иаҳәоит аҩнытә усурақәа, афара, ахатә гигиена, асахьаҭыхратә усура, афизикатә ҵысра, ауаажәларратә аамҭа, адоуҳатә усура, иара убас иԥшьымыз агәыхҭысқәа (уи иаҿырԥштәуп аҩыза дибацҳан дахьааз) еилаганы аҟаҵара.
Мчыбжьык шәахәаԥш, анаҩс еиҭашәырҭаша
Есымша имариоу азгәаҭарақәа ҟашәҵала. Alzheimer’s Association иаланарҵоит шәазыхәыцларц иарбан усқәоу еиҳа ибзианы ицоз насгьы избан, аамҭақәа рацәаны иҭәыз ма имаҷыз ыҟазма, иара убас иԥшьымыз апланқәа агәырӷьара рзаанагозма ма агәҭынчымра. Иусуаз шәахьча, имусуазгьы шәаԥсах.
Иубарҭаны иҟашәҵа
Ауаҩы уажәгьы аԥхьара илшозар, адоска шкәакәа ма идуу шрифтла иҟоу акарточка амш аплан ала аҭынчра азаанаргоит. Икьаҿны иҟашәҵа: «Ашьыжьтәи афара. Сарах дицынныҟәара. Аухатәи афара. Аԥсшьара.» Шьоукы ауаа еиҳа ирзеиӷьуп иааигәа аамҭазы иҟало амдырра; Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, агәҭынчымра аанаргозар, аусқәа рхыркәшара аԥхьаӡа апланқәа шәырзалымцәажәан.
Ишԥаԥсахо аплан
Аԥсыԥ ласразы аамҭа шәаанрыжь
Аминуҭқәа зегь маԥхьаӡала. Alzheimer’s Association шазгәанаҭо ала, ауаҩы аусқәеи аԥсшьареи реиҟарара иҭахуп, лассы-лассы аԥсшьара ихәар алшоит. Ауаҩы дгәаҟуазар, деиқәыршәазар, ма дгәаазар, аус шәаԥсах ма шәаԥсшьа.
Ахәылбыра ласы шәахьча
Амра шалало аҟара уаа рацәа еиҳа агәҭынчымра рцәырҵуеит. NIA иаҳәоит амра лашаразы есымша амҩаду аҿы ма аԥенџьыр аԥхьа аамҭа ахарҵәара, есымша аҵысра амазаара еиҳарак иԥшьымыз апланқәа рда, ахәылбыраз акофеи аалкоголи рмаҷра, иара убас ахәылбыра ласы ацәара аҽацәцара. Шьоукы аҭаацәарақәа убас иргәаԥхоит амра каҳара аԥхьа аԥенџьырхқәа рккреи алашара аҿакреи. Шәахәаԥш ахәылбыраз агәҭынчымра иара убас ацәара.
Аҭахрақәа рԥсахра иашьҭанеибашьны аплангьы шәаԥсах
- Аԥхьатәи аетап: аплан еицышәырхиа. Ауаҩы ихы ала ихьчо аҩыратә график иҭахзар алшоит.
- Абжьаратәи аетап: шәара еиҳа уснагӡарас шәҟалоит. Еиҳа икьаҿу аусқәа, еиҳа аԥсшьара, убас идыру аусурақәа рацәаны; шәахәаԥш абжьаратәи аетап азы аусқәа.
- Аҵыхәтәантәи аетап: аплан акомфорт, афара, ахылаԥшра ирызкуеит, рыбжьара икьаҿу анкьа-ншьа аамҭақәа амазаароуп, иаҳҳәап амузыка ма анапа массаж; шәахәаԥш аҵыхәтәантәи аетап азы аусқәа.
Аусурақәа шәаԥсахла, арамка акәымкәа
Афара, аԥсшьара, ацәара аамҭақәа еиԥшны шәахьча, урҭ рыбжьара иҟоу аусурақәа шәаԥсахла. NIA ишазгәанаҭо ала, аусқәа гәыхҭысхарц амшқәа рҿы еиуеиԥшым аусурақәа шәҽазышәшәа. Шәара ашбжь аҽны ача шәжьыр шәылшоит, аҩаша аҽны абаҳча шәаҿазар, ахаша аҽны асахьақәа шәрыхәаԥшыр. Ҳара ҳаҟынтә 101 аус аидеақәа иара убас аҩнытә усурақәа аамҭа аҭәра иацхыраар алшоит.
Амш ишахәҭоу иамцызхар
Шьоукы амшқәа акыр план иқәныҟәаӡом. Ачмазаара, ицәгьоу ацәара, аҳақьым дибацҳара ма амш аԥсахра зегь еилеигар алшоит. Аплан шәаанрыжь, ихадоу шәахьча (афатә, ажәра, аԥсшьара, акомфорт), уаҵәы еиҭа шәҽазышәшәа. Ауаҩы акгьы мап ацәикразар, шәахәаԥш мап ахьаҳәо аамҭа. Еицыжәла иҭынчу аԥсы ласра, иаҳҳәап иҭынчу аԥсыԥ ласра, шәҩыџьагьы аҭынчра шәазаанагар алшоит.
Шәхатә план убас ихадоуп. Шәхаҭа шәзы аԥсшьарақәа шәаԥҵа, аҭаацәара ма ацхырааратә маҵзура шәраҳасаб аамҭа ахьчалара шәраҳәа. Шәахәаԥш ахылаԥшҩы ихы ахьчалара.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Избан аплан адеменциа змау ауаҩы изцхыраауа?
Иеилкаау амш иаанагоит имаҷу аӡбарақәеи агәыхҭысқәеи, уи адеменциа змау рацәа аҭынчра рнаҭоит. Alzheimer's Association ишазгәанаҭо ала, иԥшьоу амш иахарҵәо аамҭа амаҷра азырҟаҵоит уаҳа ихәарҭоу аусқәа раамҭа еиҳауп. Иара убас ауаҩы изиашогьы ихы аамҭа иашьоит.
Иарбан ҽнытә графикоу бзианы иҟоу адеменциа змау изы?
Актәи ииашоу график ыҟаӡам. Ибзиоу аплан ахы шьҭыхра, афара, ацәара аамҭақәа аиԥшра ирҭоит, ахылаԥшреи ихадоу аусқәеи ауаҩы иласра еиӷьу аамҭа иақәнаршәоит, амралашареи аԥсшьареи аамҭа рзаанахуеит. Уи ауаҩы иԥсҭазаара шахьчаз ала еиҿкаатәуп.
Иалшоума адеменциа змау амш аҽны ацәара?
Икьаҿу аԥсшьара ацхыраара алшоит, лассы ашамаҭа уасхәа ашьҭахь. National Institute on Aging ахәылбыра ласы ацәара аҽацәцара аҽазышәца ҳәа иаланарҵоит, избан акәзар агәаҟра ма иуадаҩу ацәара ахәылбыраз агәҭынчымра аррацәоит. Ацәара уадаҩра дуузар, аҳақьым шәиацәажәа.
Аплан ишану аҟаҵара мап ацәиркразар уаҳа ишԥаҟаҵатәу?
Уажәазы иаанрыжь, анаҩс ма даҽакала шәҽазышәшәа. Мап акра иаанагар алшоит ауаҩы дшаԥсхьаз, дычмазаӷыз, ихьуазар, ма дшазхиам. Аплан амш арласра ауп изыҟоу, убри аҟынтә амч ала акгьы шәымҵасаркын.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance