डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसाठी सौम्य दैनंदिन दिनचर्या

सौम्य दिनचर्या दिवसाला ओळखीचा आकार देते: उठणे, जेवण, थोडा उपक्रम, विश्रांती आणि झोप, साधारण त्याच वेळी. त्यामुळे निर्णय आणि अचानक येणाऱ्या गोष्टी कमी होतात, आणि पुढे काय करायचे असा प्रश्न पडणाऱ्या क्षणांसाठी आपल्याकडे एक योजना असते. खालील दिनचर्या नमुना आहे, नियम नव्हे. ती सुरुवातीचा बिंदू म्हणून वापरा आणि मग आपण ज्यांची काळजी घेता त्या व्यक्तीभोवती तिला आकार द्या.

दैनंदिन दिनचर्या का उपयोगी ठरते?

स्थिर दिनचर्या उपयोगी ठरते कारण ओळखीचे क्रम नव्या क्रमांपेक्षा पाळायला सोपे असतात. Alzheimer’s Association म्हणते की ठरवलेल्या दिवसात काय करायचे हे ठरवण्यात कमी वेळ जातो आणि आनंददायी उपक्रमांसाठी जास्त वेळ मिळतो, आणि उठण्याच्या व झोपण्याच्या नियमित वेळा झोपेच्या अडचणी आणि संध्याकाळच्या अस्वस्थतेत मदत करू शकतात असेही नमूद करते. National Institute on Aging शांत घराचा भाग म्हणून रोज आंघोळ, कपडे घालणे आणि जेवण एकाच वेळी करण्याचे सुचवते, आणि Family Caregiver Alliance हीदेखील तीच दिनचर्या ठेवण्याची शिफारस करते.

एक नमुना सौम्य दिवस

वेळा फक्त उदाहरणे आहेत. व्यक्तीच्या स्वतःच्या लयीशी जुळवण्यासाठी संपूर्ण दिवस आधी किंवा नंतर सरकवा.

हा नमुना Alzheimer’s Association च्या सुरुवातीच्या आणि मधल्या टप्प्यांसाठीच्या स्वतःच्या नमुना योजनेच्या आकाराचे अनुसरण करतो, जी स्वतःची निगा आणि न्याहारीपासून कामे, फेरफटके, संगीत, विश्रांती आणि भेटी, मग रात्रीचे जेवण, जुन्या आठवणी आणि झोपेची तयारी इथपर्यंत जाते.

आपली स्वतःची दिनचर्या कशी बनवावी?

तक्त्यापासून नव्हे, तर व्यक्ती नेहमी कशी जगली आहे त्यापासून सुरुवात करा. Alzheimer’s Association योजना आखण्यापूर्वी या गोष्टींचा विचार करण्याचे सुचवते:

• त्यांच्या आवडीनिवडी, बलस्थाने आणि रुची.
• पूर्वी त्या आपला दिवस कसा घालवत. पहाटे उठणाऱ्या आणि नेहमी कुत्र्याला फिरवणाऱ्या व्यक्तीने तरीही लवकरच फिरावे. रात्री जागणाऱ्या व्यक्तीला कदाचित सकाळी 8 ची सुरुवात कधीच आवडणार नाही.
• त्यांची सर्वात चांगली वेळ. आंघोळ, बाहेर जाणे आणि मुख्य उपक्रम तिथे ठेवा.
• जेवण, आंघोळ आणि कपडे घालण्यासाठी पुरेसा वेळ, म्हणजे कशाचीही घाई होणार नाही.
• उठण्याच्या आणि झोपण्याच्या नियमित वेळा.

हाच स्रोत घरगुती कामे, जेवण, स्वतःची निगा, सर्जनशील उपक्रम, शारीरिक हालचाल, सामाजिक वेळ, आध्यात्मिक उपक्रम आणि अचानक घडणारे क्षण, जसे की एखादा मित्र भेटायला येणे, यांचे मिश्रण ठेवण्याचे सुचवतो.

एक आठवडा करून पाहा, मग बदल करा

रोज एक साधी नोंद ठेवा. Alzheimer’s Association विचारायला सुचवते की कोणते उपक्रम सर्वोत्तम चालले आणि का, काही वेळा खूप काही चालू होते की करण्यासारखे खूप कमी होते, आणि अचानक ठरवलेल्या योजना आनंददायी होत्या की काळजीत टाकणाऱ्या. जे चालते ते ठेवा आणि जे चालत नाही ते बदला.

ती दिसेल अशी ठेवा

व्यक्तीला अजून वाचता येत असेल, तर दिवसाच्या योजनेचे व्हाइटबोर्ड किंवा मोठ्या अक्षरातील कार्ड आश्वासक वाटू शकते. ते छोटे ठेवा: “न्याहारी. सारासोबत फेरफटका. जेवण. विश्रांती.” काही जणांना खूप आधी माहीत नसले तर बरे वाटते; Family Caregiver Alliance सुचवते की योजनांमुळे काळजी वाटत असेल तर त्या घडण्याच्या थोडे आधीपर्यंत त्यांची चर्चा करू नये.

दिनचर्या कशी जुळवावी

श्वास घ्यायला जागा सोडा

प्रत्येक मिनिट भरू नका. Alzheimer’s Association भर देते की व्यक्तीला उपक्रम आणि विश्रांती यांचा समतोल हवा आणि त्यांना जास्त वेळा विश्रांती लागू शकते. त्यांना कंटाळा आला, लक्ष लागत नाही किंवा चिडचिड होत आहे असे वाटले तर उपक्रम बदला किंवा विश्रांती घ्या.

दुपारचा उत्तरार्ध जपा

उजेड कमी होऊ लागतो तशी अनेकांची अस्वस्थता वाढते. NIA रोज सूर्यप्रकाशासाठी बाहेर किंवा खिडकीजवळ वेळ घालवणे, फार नियोजन न करता रोज हालचाल करणे, दिवसाच्या उत्तरार्धात कॅफिन आणि दारू टाळणे, आणि दिवसाच्या उत्तरार्धात लांब झोप टाळण्यास प्रोत्साहन देणे सुचवते. काही कुटुंबांना संध्याकाळ होण्यापूर्वी पडदे लावणे आणि दिवे लावणेही उपयोगी वाटते. संध्याकाळची अस्वस्थता आणि झोप पाहा.

गरजा बदलतात तशी ती बदला

• सुरुवातीचा टप्पा: दिनचर्या एकत्र ठरवा. व्यक्तीला कदाचित स्वतः सांभाळता येईल असे लिहिलेले वेळापत्रक हवे असेल.
• मधला टप्पा: आपण जास्त पुढाकार घेता. छोटे उपक्रम, जास्त विश्रांती आणि भरपूर ओळखीची कामे; मधल्या टप्प्यातील उपक्रम पाहा.
• नंतरचा टप्पा: दिनचर्या आराम, जेवण आणि निगा यांभोवती असते, मध्ये संगीत किंवा हातांचा मसाज असे छोटे इंद्रियांचे क्षण; नंतरच्या टप्प्यातील उपक्रम पाहा.

उपक्रम बदला, चौकट नव्हे

जेवण, विश्रांती आणि झोप स्थिर ठेवा, आणि मधले उपक्रम आलटून पालटून घ्या. NIA गोडी टिकवण्यासाठी वेगवेगळ्या दिवशी वेगवेगळे उपक्रम करून पाहण्याचे सुचवते. आपण सोमवारी बेकिंग, मंगळवारी बागकाम आणि बुधवारी फोटो पाहणे करू शकता. आमच्या 101 उपक्रमांच्या कल्पना आणि घरगुती कामे या जागा भरू शकतात.

दिवस मनासारखा गेला नाही तर

काही दिवस कोणत्याही योजनेनुसार जाणार नाहीत. आजारपण, वाईट रात्र, डॉक्टरांची भेट किंवा हवामानातला बदल सर्व काही विस्कटू शकतो. योजना सोडून द्या, मूलभूत गोष्टी (अन्न, पाणी, विश्रांती, आराम) जपा आणि उद्या पुन्हा प्रयत्न करा. व्यक्तीने एखाद्या गोष्टीला नकार दिला तर ते नाही म्हणतात तेव्हा पाहा. शांत श्वास सारखा एकत्र हळू श्वास घेण्याचा थांबा आपल्या दोघांना पुन्हा स्थिर व्हायला मदत करू शकतो.

आपली स्वतःची दिनचर्याही महत्त्वाची आहे. स्वतःसाठी विश्रांती ठेवा, आणि नियमित सुट्टीसाठी कुटुंबाला किंवा विश्रांती सेवेला (respite service) विचारा. काळजी घेणाऱ्याची स्वतःची काळजी पाहा.