Ètò Ojoojúmọ́ Jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ fún Ẹni Tí Ó Ní Dementia

Ètò jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ máa ń fún ọjọ́ ní ìrísí tí ó mọ̀: jíjí, oúnjẹ, ìgbòkègbodò díẹ̀, ìsinmi àti lílọ sùn ní àkókò kan náà ní ìwọ̀n. Ó dín ìpinnu àti ìyàlẹ́nu kù, ó sì fún yín ní ètò fún àwọn ìgbà tí ẹ̀yin ìbá máa ronú ohun tí ẹ ó ṣe tẹ̀lé. Ètò tí ó wà nísàlẹ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ, kì í ṣe òfin. Ẹ lò ó gẹ́gẹ́ bí ibi ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà ẹ ṣe é bá ẹni tí ẹ ń tọ́jú mu.

Kí ló dé tí ètò ojoojúmọ́ fi ń ṣe ìrànlọ́wọ́?

Ètò tí ó dúró ń ṣe ìrànlọ́wọ́ nítorí pé àwọn àpẹẹrẹ tí ó mọ̀ rọrùn láti tẹ̀lé ju àwọn tuntun lọ. Alzheimer’s Association sọ pé ọjọ́ tí a ti ṣètò túmọ̀ sí àkókò kéré tí a fi ń pinnu ohun tí a ó ṣe àti àkókò púpọ̀ fún àwọn ìgbòkègbodò aládùn, ó sì tún sọ pé àwọn àkókò déédéé fún jíjí àti lílọ sùn lè ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ìṣòro oorun àti àìsinmi ìrọ̀lẹ́. National Institute on Aging dámọ̀ràn wíwẹ̀, wíwọṣọ àti jíjẹun ní àkókò kan náà lójoojúmọ́ gẹ́gẹ́ bí apá kan ilé tí ó parọ́rọ́, Family Caregiver Alliance sì tún ń gba ní ìmọ̀ràn láti máa tọ́jú àwọn àṣà kan náà.

Àpẹẹrẹ ọjọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kan

Àwọn àkókò wọ̀nyí jẹ́ àpẹẹrẹ nìkan. Ẹ sún gbogbo ọjọ́ síwájú tàbí sẹ́yìn kí ó bá ìlù ẹni náà mu.

Àpẹẹrẹ yìí tẹ̀lé ìrísí ètò àpẹẹrẹ ti Alzheimer’s Association fúnra rẹ̀ fún ìpele àkọ́kọ́ àti àárín, tí ó ń lọ láti ìtọ́jú ara àti oúnjẹ òwúrọ̀ dé àwọn iṣẹ́ ilé, ìrìn, orin, ìsinmi àti ìbẹ̀wò, títí dé oúnjẹ alẹ́, ríránti ìgbà àtijọ́ àti ṣíṣètò fún ìsùn.

Báwo ni ẹ ṣe lè kọ́ ètò tiyín?

Ẹ bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀nà tí ẹni náà ti máa ń gbé ìgbésí ayé, kì í ṣe láti inú àwòrán àtòjọ. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn pé kí ẹ ronú lórí àwọn nǹkan wọ̀nyí kí ẹ tó ṣètò:

• Ohun tí ó fẹ́ràn, ohun tí kò fẹ́ràn, agbára rẹ̀ àti ohun tí ó nífẹ̀ẹ́ sí.
• Bí ó ṣe máa ń lo ọjọ́ rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ẹni tí ó máa ń jí ní kùtùkùtù tí ó sì máa ń mú ajá rìn yẹ kí ó ṣì máa rìn ní kùtùkùtù. Ẹni tí ó máa ń sùn pẹ́ lè má gbádùn ìbẹ̀rẹ̀ ní aago 8 òwúrọ̀ láé.
• Àkókò ọjọ́ tí ó wà ní ipò rere jù. Ẹ gbé wíwẹ̀, ìrìn jáde àti ìgbòkègbodò pàtàkì síbẹ̀.
• Àkókò tí ó tó fún oúnjẹ, fífọ ara àti wíwọṣọ, kí ohunkóhun má jẹ́ kíákíá.
• Àkókò jíjí àti ìsùn déédéé.

Orísun kan náà dámọ̀ràn pé kí ẹ fi àdàpọ̀ iṣẹ́ ilé, oúnjẹ, ìtọ́jú ara, ìgbòkègbodò iṣẹ́ ọnà, ìgbòkègbodò ara, àkókò láàrín àwùjọ, ìgbòkègbodò ti ẹ̀mí àti àwọn àkókò àìrètí sínú rẹ̀, bíi ọ̀rẹ́ kan tí ó dé láìròtẹ́lẹ̀.

Ẹ gbìyànjú rẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan, lẹ́yìn náà ẹ ṣe àtúnṣe

Ẹ kọ àkọsílẹ̀ rírọrùn lójoojúmọ́. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn bíbéèrè àwọn ìgbòkègbodò wo ni ó ṣiṣẹ́ jù àti ìdí, bóyá àwọn àkókò wà tí nǹkan pọ̀ jù tàbí tí kò sí nǹkan láti ṣe, àti bóyá àwọn ètò àìròtẹ́lẹ̀ dùn mọ́ni tàbí wọ́n fa àníyàn. Ẹ pa èyí tí ó ṣiṣẹ́ mọ́, kí ẹ sì yí èyí tí kò ṣiṣẹ́ padà.

Ẹ jẹ́ kí ó hàn

Bí ẹni náà bá ṣì lè kàwé, pátákó funfun tàbí káàdì ní ìtẹ̀ ńlá pẹ̀lú ètò ọjọ́ náà lè jẹ́ ìtùnú. Ẹ jẹ́ kí ó kúrú: “Oúnjẹ òwúrọ̀. Rírìn pẹ̀lú Adé. Oúnjẹ ọ̀sán. Ìsinmi.” Àwọn kan ń ṣe dáadáa láìmọ̀ ọ̀rọ̀ náà jìnnà sí i; Family Caregiver Alliance dámọ̀ràn pé kí a má jíròrò àwọn ètò títí di ìgbà tí ó fi sún mọ́ ṣíṣẹlẹ̀ bí ó bá fa àníyàn.

Bí a ṣe lè ṣe ètò náà bá ipò mu

Ẹ fi àyè sílẹ̀ láti mí

Ẹ má kún gbogbo ìṣẹ́jú. Alzheimer’s Association tẹnumọ́ pé ẹni náà nílò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìgbòkègbodò àti ìsinmi, ó sì lè nílò ìsinmi lọ́pọ̀ ìgbà. Bí ó bá dàbí ẹni pé ó ń sú, ọkàn rẹ̀ ń fò tàbí ó ń bínú, ẹ pààrọ̀ ìgbòkègbodò tàbí ẹ sinmi.

Ẹ dáàbò bo ìrọ̀lẹ́

Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń di aláìsinmi bí ìmọ́lẹ̀ ọjọ́ ṣe ń dínkù. NIA dámọ̀ràn àkókò ní ìta tàbí lẹ́gbẹ̀ẹ́ fèrèsé fún ìmọ́lẹ̀ òòrùn lójoojúmọ́, kí ẹ máa ṣiṣẹ́ lójoojúmọ́ láìṣètò jù, kí ẹ yẹra fún kọfí àti ọtí ní ìrọ̀lẹ́, kí ẹ sì dín oorun gígùn ní ìrọ̀lẹ́ kù. Àwọn ẹbí kan tún rí i pé ó ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ti aṣọ ìkélé àti láti tan iná kí ilẹ̀ tó ṣú. Ẹ wo àìsinmi ìrọ̀lẹ́ àti oorun.

Ẹ yí i padà bí àwọn àìní ṣe ń yípadà

• Ìpele àkọ́kọ́: ẹ jọ ṣètò ètò náà. Ẹni náà lè fẹ́ ètò tí a kọ sílẹ̀ tí ó ń darí fúnra rẹ̀.
• Ìpele àárín: ẹ̀yin ni ẹ ń darí púpọ̀ sí i. Àwọn ìgbòkègbodò kúkúrú, ìsinmi púpọ̀ àti ọ̀pọ̀ iṣẹ́ tí ó mọ̀; ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ìpele àárín.
• Ìpele ìkẹyìn: ètò náà dá lórí ìtùnú, oúnjẹ àti ìtọ́jú, pẹ̀lú àwọn àkókò ìmọ̀lára ara kúkúrú bíi orin tàbí fífi ọwọ́ pa ọwọ́ láàrín; ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ìpele ìkẹyìn.

Ẹ yí àwọn ìgbòkègbodò padà, kì í ṣe ìlànà ọjọ́

Ẹ jẹ́ kí oúnjẹ, ìsinmi àti ìsùn dúró, kí ẹ sì máa yí àwọn ìgbòkègbodò tí ó wà láàrín wọn padà. NIA dámọ̀ràn gbígbìyànjú àwọn ìgbòkègbodò yàtọ̀ ní àwọn ọjọ́ yàtọ̀ kí nǹkan lè máa dùn mọ́ni. Ẹ lè ṣe búrẹ́dì ní Ọjọ́ Ajé, kí ẹ ṣe ọgbà ní Ọjọ́ Ìsẹ́gun, kí ẹ sì wo fọ́tò ní Ọjọ́rú. Àwọn èrò ìgbòkègbodò 101 wa àti àwọn iṣẹ́ ilé lè kún àwọn àyè wọ̀nyí.

Nígbà tí ọjọ́ bá yà kúrò

Àwọn ọjọ́ kan kò ní tẹ̀lé ètò kankan. Àìsàn, òru tí kò dára, ìbẹ̀wò dókítà tàbí àyípadà ojú ọjọ́ lè mú ohun gbogbo dàrú. Ẹ fi ètò náà sílẹ̀, ẹ pa ohun pàtàkì mọ́ (oúnjẹ, ohun mímu, ìsinmi, ìtùnú), kí ẹ sì tún gbìyànjú lọ́la. Bí ẹni náà bá kọ ohun kan, ẹ wo nígbà tí wọ́n bá sọ pé rárá. Ìdúró mímí lọ́ra papọ̀, bíi ìdúró mímí parọ́rọ́, lè ran ẹ̀yin méjèèjì lọ́wọ́ láti tún bẹ̀rẹ̀.

Ètò tiyín náà ṣe pàtàkì. Ẹ fi àwọn ìsinmi fún ara yín sínú rẹ̀, kí ẹ sì béèrè lọ́wọ́ ẹbí tàbí iṣẹ́ ìtọ́jú ìsinmi (respite) láti bo àkókò ìsinmi déédéé. Ẹ wo ìtọ́jú ara olùtọ́jú.