ux gacsa
Buqre taamitaanam kee derre yawqeenim kassis dambiyyi lih yan numuh assagoliyya le, kasat taaxago le taama takkem duuda. Caxayti baaxó miyeynaanam, caro le qisbi daacoytat yaburenim, buxaado caylaanam hinnay kobox le dariifal inikih dagoo gedda gacanayim meqe. Fayya iyye buqre hinnay xarre afat hayen tarabeeza fayuukumaanam cinaanamih xiqtam kol ma kalta, laqo le meqeetita kee sun le buqre dambisa, ayró xabbaacitta wakti yawqeenim kee numuk baxxaqih dura maraanam aysuk raqta.
- Xabac le buqre taamaama, wadir miyeynaanam, daacoytat carra yaburenim, carole qisbi suusiseenim kee buxaado caylaanam soluk hinnay dafeyuk aban taamoomi kinni.
- Fayya itte buqre, daacoyit kee amol baxxaabaxxi le tarabeeza buqre qaraarat hayta, kaxxa radimih cindilliyya kalta.
- Laqo le qulaaba, qasara le hinnay qari sussa haa buqre, sun le maxcooc dambisa. Baaxo maaqoh akah massakinnaanam dacrisa.
- Kaxxa qeebi kaxxa mararak kaxxa digir le. Saaku carraay hinnay carra-carra yawqeenim, lee kee daas le arooca gacanayim, warraytah cindilliyya tublek ussul buxah culaanam faxximta.
- Kassis dambiyyi lih yan marak maggo mari teyna wakti bayissoocan. Numuk raqte kal derre yawqeenim kee dagoo wagtih suura kee nagaytih waraaqat gabaal hayya hayyaanam faxximta.
Ta galil (8 footimaami)
Maggo marah buqre kassiisi wagtik kasat taaxago le aroocaak teyna kinni. Baaxó qotowtaanam, lee taceenim kee buxaado caylaanam duma barteenimih taamoomi kinni, derre yawqeenim carole caacee, ayró ifo kee haadoocih maxco bahta. National Institute on Aging caxaytah dacayri abaanam, buxaado kee laaqo yaburenim, kee caxayti mannal yaburu yan warrayan Alzheimer’s lih yan mara kaxxa asgalla ittam kassiisiyya haa. Ta aracal abaanam duudan taamaama, buqre mannal xabbaciseenim kee qeebi, ayró kee bayissok mannal dacrisaanam qaddossa.
Qari derre kee buqrel maay meqe taamoomi taamita?
Aysuk meqe taamaama cindiiy, kasat taaxago ley, soluk hinnay dafeyuk aban taamoomi kinni. Num duma kaxxa kicnih sugeemit gaba hayya haya.
Buqrel
- Lee taceenim. Cindii, xabaca le lee-kora hinnay xabac le laastoogo kee daggowte daacoyit gabal guffa. Lee taceenim qimbó kee gaba-cabbiyya le, madaqit abaanam cindiiy.
- Carra daacoytat yaburenim. Alzheimer’s Foundation of America carra cindii daacoyit addat yaburaanaah mannal kuraanaah yabarraanam wagan fayuukuta. Kaxxa carra, bakkela, ayró buxaado hinnay atar gabat gaba hayya hayyaanam xabbaaciyya le.
- Mule buxaado caylaanam. Daggowte, qabbowte buxaado gabat daggisaanam xabaca le, giddik giddil aban taama kinni. Qasara kak aneewayta buqre doora.
- Laaqo hinnay qasbooc caylaanam. Cindii tamaate, baaqila kee qasbooc caylaanam xabbaaciyya le, tammoysaanaah maqaane le. Buxah addal culaanamih saaku-laqol gacisa.
- Caro le qasbooc suusiseenim kee tabisenim. Rozmaari, naqnaq kee laafander kaxxa maqaane le caro le. Caxayti aytot gabâ farroocit hoxayisaay numuh gaba taca.
- Git amó hinnay dafeena haadanaam. Xabaca le haadisa qulula, qaxmeeqe aroocal gaba hayya haya, solim digirteek.
- Haadoocih kobox maaqó axagoonuysaanam. Tohik lakal inikih dafeyak iyya temeetek wagita.
Buxah addal, derre yawqeenim xiqeewayteek
- Fadhisa afal caro le qasbi buqre baasilik, baqdunis hinnay qandoota.
- Tarabeeza amol daacoytat taamitaanam. AFA baaxó elle digirta tarabeeza amol saxan hayya hayyaanam kee cindii finjaanat baaxó gacisaanam aysuk fayuukuta.
- Buxaado dookanat hayya hayyaanam derik hinnay suuqik bahteen buxaado kee caxayti aytok.
- Kalaame buxaado koboxut sugeek lakal kaardit amol qumusa. Warray arts and crafts addal wagita.
- Laafander hinnay wardi kisasooc abaanam, AFA buqreh suusisa buxah addal tayece meqe meqenno kinni.
Derre yawqeenim kee gacanayim
- Cindii gedda buxah derrel, magaalat hinnay buqre suuqil, xabaca le taatubit dafeena le garil.
- Derrel dafeyaanam carbi amol hinnay kursil haadoocih cawke aytikalisaanaah caacee tammoyseenim. Ta taama isih taama kaxxa meqe.
- Ummatta buqrel gacanaanam saaku warraytah wakti. NHS qari arooca caro le buqre, gabat tabisan caxayti aytoota kee lee le arooca aalle wayta axce waytam tanoome.
- Daggooba maaqó yaceenim hinnay haadooc wagitaanam kobox le leel, leeih cindilliyyak daggowuk maraanam faxximta.
Buqre taamitaanam xabbaacissah mannal abiyyo?
Buqre numul baaha, num buqrel gacisaanam aysuk cina.
- Fayya itte buqreh arooca qaraarat guffaah gurrut koromiseenim hinnay dafeyaanam gaba kalta.
- Tarabeeza amol yan daacoyit makina kursi luk yan marah hinnay dafeyaanam kicina marah meqe.
- Fidhin, qasbi le gititte laqo le xeena hinnay laastoogo gital aneewaytam radimih cindilliyya kalta.
- Gaba le kursitte kee daas gital hayya haya, takkelle warrayta dambisaanam dooraanama.
- Buxxa, xabaca le gaba le qulaaba gabat tabisen. Magassiise, qamballoota kee laqo leemik mara.
- Kobox le dariif alfenta le garo luk num kassiisi xabbaacisiyyat gacanayam duuda isin gariil sugak.
Maay buqre dambisiyyo?
Gabat tabisenim meqem, aysuk tammoysaanaah kas-baye waytam doora. AFA gabá sussa haawam dambisaanam, dambi le qeebi wagitaanam, kee num baaxó maaqot akah xageewaamal dacrisaanaah fayuukuta. NIA buxah dacayri sun le buqre kalanaam hinnay alfan aroocal hayya hayyaanam kassiisiyya haa.
- Qasara le wardi, kaaktos, kee xabbacisa caraq sussa haa buqre dambisa.
- Kas-garcit liton buqre sun dacayri maaqabuh hinnay buqre suuqih cawwaya yabuuraanamik duma.
- Kasat taaxago le buqre meqe kasat-bahta bahteem duudda. AFA wardi kee Christmas cactus meqennuh gaba hayta. Qasara maleeyta doora.
- Buqreh maada, diidi kalti sun, kee qasba sun alfenta le aroocal haya, num gabal guffam duuda aroocal ma hayina.
Qeebi kee ayrok mannal dacrisiyyo?
Ayró kee caaceeh wagtit dera yawqeenim meqeysa. NIA kaxxa mari qeebih dambiyyal kaxxa radimat yanin axce kassiisiyya haa, qarih qaafiyat amó-qeebik dambiyya le daabano kaltaah dawooci amó-qeebi gaba-kalta.
- Saaku carraay hinnay carra-carra ewqa. Qasbo le saakut barak amol mawqina. Qeebi wagti wagita, dagoo numuk baxxaqih.
- Lee maggo gedda yaca. Num lee faxak innam ma wagitinna. Qeebil khamri kee bun xiba dambisa.
- Xabaca le sara sara. Qaddu, xabaca le sara, kaxxa koofiyya kee ayro kuraabiti.
- Ayro dacayri kreemi xisa. NIA SPF 15 hinnay tohuk fayya iyye doora, saakut giddil giddil xisa iyya.
- Daas doora. Caxaytah daas hinnay daas le aroocal tarabeeza haya.
- Wagti cindii haya. Dera dagoo daqiiqat suguk kaxxa xiqta, kaxxa qasbo le saakut.
- Astootik dacrisa. NIA amó-tewqey, kas-garcit, amó-alala hinnay alayta qeebih dambiyyah astooti kinni axce kassiisiyya haa. Kassis dambi lih yan num dambiyya leem sinah mayacca, aroocal wagita. Buxah cula, lee kee xabbaca le saqqat qabbowsa, ussul qaafiyat maqaane geewaytek dawoyna gaca. Kaxxa qeebih dambi (heat stroke), num bayissoocaah, qulula laqo lih amansul maqaane: 17 seeca.
Qabboba wagtit dacrisa. Qabbowtit, dera dagoo daqiiqat haya, gaba kee ibitte qabbi kee xiiba aneewaytaamal dacrisa.
Derre yawqeenik bayisso mannal dacrisiyyo?
Numuk baxxaqih dura mara derre yanin wagti inkih. Alzheimer’s Association 10 numuk 6 kassis dambi lih yan mari inki gedda bayissoocan, maggo mari maggo gedda aban axce kassiisiyya haa. Ummaan wagtir abam duudan.
NIA bayisso kee garcit warraytah meqennuuta elle qaddowtam:
- Num migaq, buxah derri kee bilbil koo le waraaqat hinnay saqatta gabal haawam, hinnay sarak amol kutba hayya hayyaanam yallawisiisa.
- Dagoo wagtih suura hinnay fiilm numuk hayya haya.
- Ollah mara num bayissoocam duudaamal kassiisa.
- Kobox le dariif dafee le alfenta luk diggisa.
- Bayissooca num dibuk ma kabxina.
Alzheimer’s Association buxah adda kee derrel dacayri le arooca dooraanam, kee carra-carra ganoogane kaxxa takke wagtir taama hayya hayyaanam fayuukuta. Kobox le buqrel cindii gacanay carra-carra ganooganek meqe gaba-kalta kinni. Neeh katuk carra-carra ganooganeh giddu wagita.
Num bayissooceek, Alzheimer’s Association ussul buxah derri dooraanam kee 15 daqiiqat geeweenik 17 (booliisih) seecaanam fayuukuta. Booliisih num kassis dambi lem qaddowsa.
Taamoomi mannal badalsiyyo sissikuk gactek?
| Taama gibiduk gactek | Ah gaba hayya haya |
|---|---|
| Buqre inkih yaburenim | Inki daacoytal inki carra yaburenim |
| Xaysi kalanaam (xaysi kee buqre baxsisaanam) | Lee taceenim, hinnay mule buxaado caylaanam |
| Buqre inkih gacanayaanam | Tarabeezal baaxo le saxan kee caxayti gabal dafeyaanam |
| Derre inkih yawqeenim | Keeni carrat buqre daacoyta, hinnay fakkiite fadhisa afal dafeyaanam |
| Ummaan taama abaanam | Inikih derrel dafeyaanam, aytikalisaanaah wagitaanam |
Qari mari isin taamitaan wagitaanam kicina. NIA num wagitaanam kicnek toh kaah xiqtam qaddowta.
Maay wagtir buxah culnoo?
Num tewqey, qeebi, qabboba, ganoogane hinnay gaba-cabbiyya elle tubleenik buxah cula. Cindii meqe 10 daqiiqat kaxxa gibdi carraak aysuk kaxxa meqe. Qimbók gaba-cabbaanam meqe baxxaqisa.
Buqre amó-skiriinil buxah addal baha
Roob le saakut, Sort Together buqreh kobox suuroocit baxsa, kee Conversation Cards buqreh warrayta bahta fakkoyti seecoocti luk yan. Qeebik amó-sissikuk temeeteenik, Calm Breathing xabbaca le, dafee le warrayta sinah tacee. Gabat-tabsi, caro kee maxcoh meqennuutah, neeh sensory activities guide addal wagita.
ittalluk leh tan esseroora
Kassis dambi lih yan num buqrel maay abam duuda?
Buqre lee taceenim, cindii daacoyit addat carra yaburenim, caro le qisbi suusiseenim kee gabaal yaburenim, buxaado caylaanam, xanxooc kee qasbooc caylaanam, gaciseen buxaado dookanat hayya hayyaanam kee git amó haadanaam meqe doorititi kinni. Buxah addal, fadhisa afih aroocal daacoyta hayya hayyaanam hinnay tarabeeza amol baaxó le saxan hayya hayyaanam kaxxa meqe. Taama num numuk duma kaxxa kicnih sugeemit kee ta waqdi gabâ lih abam duudamih addal doora.
Kassis dambi lih yan num kaxxa qeebik mannal dacrisiyyo?
Dera yawqeenimik saaku cawwal hinnay carra-carra aysuk warrayta wakti gacisa, wagti dagoo hayya haya, lee maggo gedda yaceenim faxximta. Daas le arooca doora, xabaca le koofiyya, qasbi le daggoosotta saraay, ayro dacayri kreemi xisa. Kaxxa mari kaxxa qeebih dambiyyal kaxxa radimat yanin, amó-tewqey, kas-garcit hinnay alayta dacayri astooti kinni, toh tubleenik ussul buxah culaay qabbowta aroocal suga.
Num bayissoocat yaadeenik derre mannal yawqennoo?
Kassiisi wagtik numuk baxxaqih dura mara, kobox le dariif hinnay dafee le alfenta le garo doora, num nagaytih saqatta hinnay suura gabaal hayya hayyaanam yallawisiisa. Kassis dagoo suura gabaal cisa. Num bayek, Alzheimer's Association 15 daqiiqat geeweenik ussul amansul maqaaneh (17) seecaanam fayuukuta.
Buqre aalle waynek mannal abennoo?
Buxah afat dagoo daacoyit haytaanam, fadhisa garidit baaxo haytaanam hinnay keeni carrat caro le qisbi le saaxan tarabeezal haytaanam xiqta. Aytil gufne baaxol yan buqre, ummatta buqre hinnay reeda buqreh gacanayim xiqta. Buxah derrel dafeyuk haada cawke aytikalisiyya derah taama kinni.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Hot Weather Safety for Older Adults · National Institute on Aging
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Wandering · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS