ux gacsa
Kulli saaku buxah taamoomi, fooxoota saraaciyya, kalsiita baxsaabaxsaleh xiso, maadidda massoysiyya, meysar taagookiyya, daroorta baxaagissiyya kee xabuuqih qokol abiyya kas bayti le numuh duma meqe qokolih gide yeceeh. Ason yaaxigen taamoomi doora, kulli gide inki gersiitil keenit baxsa, sayfiita kee kalaluk tan heeloora kalala, taama "cakkik" abak gacaanamik gaba elle heenooxa meqe qaxut oggola.
- Yaaxigen taama abiyya num buxah miroocah yanik yabaah meqe num kinnim aagarak qokla, tamaam taama elle temceh tan qaxuk mangoh tayse.
- Kulli taama inki gersiitil baxsa, yaabenik gaba essakisa, gigibik yenen gersiita qaxumuk sinam gaba kalala.
- Sayfiita, saytuntiyyah dawoom kee saabuun alifa baaxol heya, garcil xabuuguk duma girah butuunitte cuggaasa kee isik tibbideh tan kalalo heya.
- Saraaciseenih yan fooxoota numuk fofit gariik saraacoonam mafaxximta. Tu gariik massoysoonu faxximtek, sarrah kee inti elle matabel aba.
- Taama gituk yabek hinnay daabisa tekkeh tektek, xabuuqih gersiital madaara, wadirih waktil gariik abtaanam korsa, hinnay inki garcil gaca.
Ta galil (8 footimaami)
- Buxah kulli saaku taamoomi macah meqe abnookah takkee?
- Buxah taamoomik korsa takkuh meqem tiya?
- Taama akah meqentah manna elle xisaa?
- Dudda korak gexxaamat taamoomi manna elle madaaqisaa?
- Buxah taamoomi aaminik manna akah heeyaa?
- “Gituk” abeenik manna abnaa?
- Manna elle solnaa?
- Daaba le waktih xabuuqih abnooka
Kas bayti le marak mangi mari buxah maaqisso xisiyya, mara dadalisiyya hinnay taamoh araca massoysiyyal tabanih sanatitte gexsen. Cakkik buxah taamal qokol aba iyyu keenih eceenim “isin amolladih a buxah num kinniiton” yaanam qasbi gital keenih tascasse. A kaskasso meqe taamoomi tiya, elle xisaanih tan qaxu, korsa tekkeh tektek elle madaaqissan gita, kee alcaanissiyya akah saytisaanih tan buxa aaminik heyaanih tan gita warsah.
Buxah kulli saaku taamoomi macah meqe abnookah takkee?
Taamoomi meqem yaaxigeenim kee baxsaleh tan meqe fayxi akah leemih sabatah kinni. National Institute on Aging seexoota xaacissiyya, maadidda massoysiyya, buxa daamiyya, fikissiyya, warakitte baxsaabaxsaleh xiso, sara saraaciyya kee qaxba baxsaabaxsaleh celtaanam a daily activities people with Alzheimer’s may enjoy elle warsen. Alzheimer’s Association tascasseh maadidda massoysiyya innaanih tan taamoomi num feel like a valued part of the household akah abtu duuddam kassiissa.
Taama akah qimbisan baxsale sabat elle leeh yamaate. “A fooxootal yo qokoltu duddan?” yaanam “Abnooka abnu faxxaana?” yaanamik gaba elle oggolaanam xabbicowtah.
Buxah taamoomik korsa takkuh meqem tiya?
Num duma abak yen taamoomik qimbisaah, a saaku abuw duudan gidal madaaqisa.
Sartan kee saara
- Fooxoota kee saytuntiyyah sara saraaciyya. Qaxiqaxaleh tan heeloora le sabata keenih yeceya. Fooxoota meqem: gituk saraacen wayek tu matakka.
- Kalsiita baxsaabaxsaleh celtaanam. Walalluk tan kalsiita meysaral heya. Lammaay celta heeloora tabel gituk ceytek, namma hinnay sidoocah baxsaleh tan kulla doora.
- Massoysiyya kee gariik xiso. Maadidda fooxoota, firashih kalloita hinnay seexootah fooxoota massoysak dalwaluk xisaanih. Tamaam sarrah saraaciyya ceyteh gide tekkeh meqe qokol takke.
Maadidda kee alcaanissiyyah araca
- Maadidda massoysiyya. Inki araca elle massooweh tan inna tascasseh num akah kalalu heya. Tamaam ceytek, inki heelo gersiitil yeceya: “Kulli seexoh inki shawkata tiya.”
- Maqlagoota kee shawkoota baxsaabaxsaleh xiso. Saytun shawkoota, maqlagoota kee zibtih sayfiita dhabayallal walallisaah baxsaabaxsaleh tan sanduuqal heya. Qariileh tan sayfiita kalala.
- Seexoota alcaanissiyya. Plastik hinnay mawaqa seexoota kee qaxu-le fooxa a taama aamin abah.
- Maadidda hinnay meysar taagookiyya. Qabaxle fooxa kee saytun araca. Alzheimer’s Association num maadidda gaba elle taagookak yenek fooxa keenih yeceenim, tama daacti le gaba meqe taamal korsaah akah qoklaanam kassiissa.
Buxah aracal
- Fikissiyya. Qaxu-le duster kee qaxiqaxale meysara, shaahi meysara hinnay kitaabitteh araca innaanih tanim.
- Warakitte baxsaabaxsaleh xiso. Buxah faxxi hayte wayta warakitte yeceyaah dalwaluk xisa: cina, qaxba aba, sarrah faka. Cakkik biil kee lakqo warakitte kalaluk tan aracal heya.
- Qaxba baxsaabaxsaleh xiso. Saytun qaabatte, kurraat kee warakitte baxsaleh tan sanduuqitteh addal heya.
- Buxa daamiyya. Qaxiqaxale buxah daamiyya alcaanissiyyah baaxol hinnay buxah fofit, gabataabit daaba tektek.
- Daroorta baxaagissiyya. Qaxiqaxale lee korsiishiyya kee gaba elle guftah tan daroorta.
Cuggaasale aagarak xabuuqih alcaanissiyya
Xabuuqi alcaanissiyya meqe kassiis kee kacanle aagartoota gacissuh takku dudda. NIA num alcaanissiyyah heeloora gaaboysuh, miizaanaah, walallisuh kee korsiisuh, hinnay cakkik is yaaxige alcaanissiyya garih warisuh meqem kassiissa. Meqe taamoomi aak gacta:
- daroorta hinnay caxah caxmiixota xaacissiyya
- buuruk korsiisa hinnay salad korsiissiyya
- salaatah ayfaafi gabaaxawisiyya
- qariile wayta sayfiyil gaqombot zibti heyaanam
- kaqkih buuruk sinil heyaanam
- biitsah amol heeloora heyaanam
Miizaana ceytek, Alzheimer’s Association isin miizaana duudusaah sarrah korsiissiyya innaanih tan baxsale gersiita keenih yeceenim kassiissa.
Taama akah meqentah manna elle xisaa?
- Meqe saaku doora. Num daacik kalaluuh daaba le saaku doora. Mangi marah tamaam saaku-saaku takke.
- Araca saytisa. Inki taama, inki meysara, maadidda amol tu kalen wayya.
- Seeca, amri maxcina. “Aheek yo qokoltu duddan?” yaanam “Sartan saraaciyyah saaku gufe” yaanamik mangoh tayse.
- Ayyuntiisa essakisa. Inki fooxa qaxumuk saraaca, sarrah teetit celta keenih yeceya. Gaba essakisaanam yaabenik mangoh baxsaleh tascasse.
- Inki gersiita inki waktil yeceya. Inki gide mangi amriite yeceenim num daabissa. Inki gersiita duudeemik wadir sarrah tiya warsa.
- Inki aracal gariik taamita. Inki taama inki garcil abiyya kacanle kasceena kinni, cuggaasale qebsa hinna.
- Taamah yab, hantisiyyah mayabin. “Toh mangoh qaxu-le” hinnay “Saran sanduuq akah xisaanaah yenen qaxu yo warisa” yaanam num mabbaxiyak yaaba fakta.
Dudda korak gexxaamat taamoomi manna elle madaaqisaa?
Dudda waktik waktil kee saakuk saakul korak gexxa. Alzheimer’s Association biyaakik gexsiyya elle korak gexxa innaah xabuuqih tan, gariik takke taamoomit madaaranim kassiissa.
| Ahe ceytek | Tohuk wadir ahe korsa |
|---|---|
| Kaxxa firashih saara saraaciyya | Fooxoota saraaciyya hinnay maadidda saran massoysiyya |
| Maadidda inkih massoysiyya | Kulli daful inki fooxa heyaanam |
| Warakitte baxsaabaxsaleh xiso | Bahititte inki dalwaluk xiso |
| Alcaanissiyyah amri katayaanam | Korsiisa, hinnay alcaanissiyyal wagitaah kacanle madaaqa aagaro |
| Buxah baaxo inkih daamiyya | Qaxiqaxale meysara taagookiyya |
| Taama inkih abiyya ceytek | Sin garcil dafaak sin qoklaanam |
Wagitaanam meqe taama. NIA gariik mari wagitaanamik kacanle aagarto geyaanim tascasse, toh meqe gital abnookah tan.
Buxah taamoomi aaminik manna akah heeyaa?
Aaminino duma tamaate, cakkik alcaanissiyyah aracal. NIA-h home safety tips for Alzheimer’s caregivers elle tascassem:
- Saytuntiyyah dawoom alifa baaxol heya hinnay kalala, saabuun karamaalla celah yanim kalala.
- Sayfiita, maqaassittee kee kaxxa qidiiti alifak tan aracal heya.
- Girah butuunitte kalalo leem heya kee isik tibbideh tan switch heya.
- “Soli” hinnay “Mangoh kalala” yaa asta oven, mookoo kee girah cuggaasal heya, gira elle buulata wayta aracal.
- Leeh kalalisaanama 49°C heya lee kalalo num mabiyaakissak gaca.
- Caxah caxmiixot celta heeloora kee maaqok celta maagneetitte kalala, maaqoh celuh takkemih sabatah.
Gariik meqe abnookah tan qaxu qokla:
- Gira, oven hinnay qariile qidiiti taamitak yaniinimik, tama aracal mara.
- Mawaqa seexoota alcaanissiyya kee maadidda massoysiyyal xisa.
- Buxah baaxo daamak hinnay taagookak yenen saaku alcaanissiyya kee saytuntiyal heya.
- Num duma qidiiti taamitak yenek, Alzheimer’s Association biyaakissa qidiiti kalalaanam kassiissa, caxah xabaaba innaanih tan aamin taamal abnooka abuw duudan.
“Gituk” abeenik manna abnaa?
Elle caba. Fooxa nammah gidek gariik sidoocah saraaceenik, fooxa saraaceenim kinni. Alzheimer’s Association baxaaxaguk tascasseh: meqem inki garcil wakti dacrisiyya kee num qokol abaanam aagarak gacaanam kinni, fooxoota gituk saraaceenim hinna. Tu cakkik gariik massoysoonu faxximtek, wadirih waddah dacrisaah num sin wayuk tabel aba.
Tama saaku cakkissiyya kacanle taama bayteh tan kas kassissiyyal korsa. “Gaxsa, meqe kaxxa qokol kinni” yaanam kulli saaku meqe yab kinni.
Manna elle solnaa?
Daabisa, daacti hinnay fayxih bayti tekkem tableenik sola hinnay korsa. Cuggaasal solisaanam meqe hantisi kinni, bayti hinna. Isin:
- xabuuqih gersiital korsa
- daaba le heelooral korsa, muuziqaa hinnay bunah fingaan innaanih tanim
- wadirih waktil hinnay gariik saaku gariik aba
- inki aracal dibuk dafa
Num qeedek, matambina. Xabuuqih gital elle gacanah what to do when they say no wagita.
Daaba le waktih xabuuqih abnooka
Baaxo taama abiyya ceytek, baxsaabaxsaleh xiso kee celtaanam dafaak abaanam duudan. Sort Together alcaanissiyya hinnay daroortah sabatal suwarta korsiisaanam siinih cabta, Picture Pairs kaxxa suwartale celta gaami kinni, saakule timer aalle kal. Conversation Cards buxa kee garcah meqe yaaba le, taama duudak wadir buna dafaak aquban saaku kacanle yab yacee.
Taamoomi saakul elle xisaanih gital, calm daily routine wagita. Kaddoomih gitak gariik abnookah, middle-stage activities wagita.
ittalluk leh tan esseroora
Kas bayti le num annah yan buxah taamoomil qokol abuw duuda?
Mangi mari sartan saraaciyya, kalsiita celtaanam, shawkoota kee maqlagoota baxsaabaxsaleh xiso, maadidda massoysiyya, meysar taagookiyya, buxa daamiyya, fikissiyya, daroorta baxaagissiyya hinnay buuruk korsiisa abuw duudan. Num duma abak yen taamoomi dooraah a saaku abuw duudam yallih gexsit massoysa. Wadirih kaddoomil, inki gersiitil takke taama, fooxoota qallacissiyyak gacaanam, xiqtah gide takku dudda.
Kas bayti le num buxah alcaanissiyyal qokol abam aamin kinnii?
Aamin takku dudda, cuggaasaleh aagarak kee meqe xisoh sabatah. Sayfiita, saytuntiyyah dawoom kee kalaluk tan xayi heeloora intiik kalala, girah butuunitte alifa hinnay isik tibbide kalalo heya, numuh aamin taama yeceya, daroorik qaxuk dacrisiyya, korsiisa hinnay seexoota maasaysiyya innaanih tan taama. Girah buxal kalalih gide num dibuk maqaatina.
Hinnay heeloora gituk saraaceenik hinnay fokkaaqu heenik manna abnaa?
Elle caba. Fayxi inki garcil wakti dacrisiyya kee qokol abaanam aagarak gacaanam kinni, kacanle taama hantiseh gacaanam hinna. Tu cakkik gariik massoysoonu faxximtek, wadirih waddah dacrisaah num sin wayuk tabel aba, sinam tiddifeenim maagaran kal.
Qokol abaanam qeedenik manna abnaa?
Maanqo yaanam tama saaku taama ceyteh, daabiseyteh hinnay daacteh tanim kassiissuh takku dudda. Num matambina. Xabuuqih gersiitil xisa, keenik inki garcil gacanay ixxa, hinnay saakuk meqe waktil gariik essera.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging