Ayyuka da Wasanni ga Masu Cutar Alzheimer

Idan wani da kuke ƙauna yana da cutar Alzheimer, wataƙila kun riga kun lura cewa wasu abubuwa suna ɓacewa da sauri yayin da wasu suke ci gaba da tsayawa. Yana iya mantawa da kiran wayar da aka yi da safiyar yau amma har yanzu ya rera kowace kalma ta waƙar ibada, ya naɗe tawul yadda ya saba, ko ya raba katuna ba tare da tunani ba. Kyawawan ayyuka suna dogara ne a kan waɗannan ƙwarewar da suke dawwama. Wannan shafi yana bayyana dalilin haka, sannan ya ba da shawarwari ga kowane mataki da wasanni kyauta na wannan shafi da suka dace da su.

Alzheimer ta bambanta da mantuwa a batun ayyuka?

Ba da yawa ba. Mantuwa (dementia) kalma ce ta gama gari, kuma cutar Alzheimer ita ce mafi yawan sanadinta: Alzheimer’s Association ta ce tana haddasa kashi 60 zuwa 80 cikin ɗari na masu mantuwa. Kusan duk abin da aka rubuta game da ayyuka don mantuwa yana shafar Alzheimer ma, har da shawarwarinmu na ayyuka 101.

Abin da yake da amfani a sani shi ne yadda canje-canje yawanci suke tafiya. National Institute on Aging ta bayyana cewa Alzheimer tana fara lalata sassan ƙwaƙwalwa da suke da alaƙa da tunawa, daga baya kuma ta shafi harshe, tunani da halin zamantakewa. Alzheimer’s Association ta ce alamar farko da ta fi yawa ita ce wahalar tunawa da sabon bayanin da aka koya. Kowa ya bambanta, kuma mutane da yawa suna da sanadi fiye da ɗaya, amma wannan tsari yana tasiri a kan abin da yakan yi aiki.

Waɗanne irin ayyuka ne suka fi dacewa da Alzheimer?

Ayyukan da suke dogara da tsohon ilimi da aka daɗe ana yi yawanci suna tafiya cikin sauƙi fiye da waɗanda suke buƙatar koyon wani sabon abu a riƙe shi a rai.

• Ƙwarewar da aka daɗe ana yi. Alzheimer’s Association ta lura cewa mutum na iya buga sauƙaƙan waƙoƙin da ya koya a piano shekaru da suka wuce. Saƙa, sassaƙa itace, haɗa katuna, kwaɓa kullu da naɗe tufafi suna kama da haka.
• Tsofaffin waƙoƙi da kiɗan da aka saba da shi. Mutane da yawa har yanzu suna iya kowace kalma ta waƙoƙin samartakarsu, waƙoƙin ibada da waƙoƙin bikin aurensu. Ku duba ayyukan kiɗa.
• Ayyukan yau da kullum masu amfani. NIA ta lissafa wanke kwanoni, shirya tebur, rarraba safa da naɗe tufafi cikin ayyukan da mutane za su iya jin daɗinsu. Jin cewa mutum yana da amfani yana da muhimmanci.
• Ganewa maimakon tunawa. Nuna hoton da ya yi daidai ya fi sauƙi fiye da faɗin sunansa daga ƙwaƙwalwa. Shi ya sa wasannin hotuna da komai yake a gani suka fi tambayoyi aiki.
• Hankulan jiki. Ɗanɗano, ƙamshi, ɗumi, laushi da sauti suna da ma’ana tsawon lokaci bayan kalmomi sun yi wuya. Ku duba ayyukan hankulan jiki.

Abin da yakan tafi da wahala: duk wani abu da yake da agogo, sabbin dokoki da za a koya, matakai da yawa da za a tuna, ko tambayoyin da suke gwada tunawa, kamar “Kuna tuna wanene wannan?” Waɗannan suna sa wuyar Alzheimer ta fito fili.

Ayyuka don Alzheimer a matakin farko

A matakin farko, Alzheimer’s Association ta ce mutum na iya ci gaba da tuƙi, aiki da shiga ayyukan zamantakewa, yayin da yake lura da kuskuren tunawa kamar mantawa da kalmomin da ya sani ko inda aka ajiye abubuwa. Hanya mafi kyau ita ce abokantaka: ku tambaye shi abin da yake so ya ci gaba da yi da irin taimakon da yake so.

1. Ku ci gaba da sha’awoyin da ake da su. Wasan golf, bridge, ɗinkin quilt, ƙungiyar mawaƙa da ƙungiyoyin coci ko masallaci, tare da ƙananan gyare-gyare kamar ƙananan ƙungiyoyi da lokutan da ba su da hayaniya.
2. Ku yi wasannin katuna da na allo da aka saba da su. Alzheimer’s Foundation of America ta lissafa tambayoyin ilimi, neman kalmomi, wasannin katuna da na allo don matakin farko. Ku yi wasa a matsayin ƙungiya idan ƙirga maki ya fara damunsa, ko ku bar maki gaba ɗaya.
3. Ku yi girki tare. Ku bar shi ya jagoranci girkin da ya sani da zuciya, ku kuma ku karanta matakan.
4. Ku fara aikin tarihin rayuwa. Hotuna, girke-girke da labarai a cikin kundi da shi ne yake jagoranta. Ku duba ayyukan tuna da dā.
5. Ku fita yawo. Wurin cin abincin da yake so a lokacin da babu cunkoso, gidan tarihi don ɗan ziyara gajere, ko tafiya a wurin shaƙatawa.
6. Ku gwada wasannin da shi ya zaɓa. Kalmomi masu giciye da manyan rubutu, neman kalmomi da haɗa guntun hoto. Ku duba wasannin tunani don mantuwa.

Ƙarin shawarwari: ayyukan matakin farko.

Ayyuka don Alzheimer a matakin tsakiya

Alzheimer’s Association ta bayyana matakin tsakiya a matsayin wanda yawanci ya fi tsawo, kuma ta ce yana iya ɗaukar shekaru da yawa. Kalmomi suna ruɗewa, takaici yana zuwa da sauƙi, kuma mutumin yana buƙatar ƙarin kulawa. Alzheimer’s Foundation of America ta ƙara da cewa mutane da yawa suna buƙatar taimako wajen fara ko ci gaba da ayyuka. Aikinku yana komawa shirya abubuwa, nuna maimakon bayani, da ɗaukar sassa masu wuya.

1. Ku naɗe, ku rarrabe, ku haɗa. Tawul, safa, cokula da wuƙaƙe, maɓallai bisa launi. Ayyuka na gaske, ana yi gefe da gefe.
2. Ku rera waƙa ku motsa jiki da kiɗa. Ku tafa, ku girgiza jiki ko ku yi rawa a ɗakin girki. Ku fara rera da kanku ku bar shi ya shiga.
3. Ku duba kundin hotuna. Ku bayyana abin da kuke gani ku gayyaci labarai: “Wace mota ce wannan. Ku ba ni labarinta.” Ku bi duk sunayen da yake amfani da su.
4. Ku yi sauƙaƙan wasannin hotuna. Haɗa hotuna biyu-biyu da tayal huɗu zuwa shida da hotuna a bayyane, ko Nemo iri ɗaya da zaɓi biyu ko uku.
5. Ku kammala karin maganganun da aka saba da su. Ku fara karin maganar da kuka sani ku bar kalmar ƙarshe. Karin maganar da aka koya tuntuni sau da yawa tana zuwa da sauƙi. Ku gwada Kammala karin magana, inda za ku iya nuna kowane ƙarshe da taɓawa ɗaya.
6. Ku shayar da shuke-shuke ku kula da su. Tukwane a cikin gida ko gadon lambu, da ƙaramin tukunyar ban ruwa.
7. Ku yi wasan haɗawa daga hotunan iyali. Haɗa hotunan kanku yana amfani da hotunan da kuka zaɓa a na’urarku, kuma ba sa barinta.

Ƙarin shawarwari: ayyukan matakin tsakiya.

Ayyuka don Alzheimer a mataki na ƙarshe

A mataki na ƙarshe, Alzheimer’s Association ta ce mutane suna rasa ikon amsawa ga abin da ke kewaye da su da yin hira, ko da yake suna iya faɗin kalmomi ko jimloli. Aiki yanzu yana nufin kwanciyar hankali da kasancewa tare, ana kawo shi inda mutumin yake hutawa.

1. Ku saka kiɗan da yake so a hankali, ba tare da talabijin yana gogayya da shi ba.
2. Ku yi masa tausa a hannu da man shafawa mai ƙamshin da yake so.
3. Ku ba shi abubuwa masu laushi na riƙewa: bargo mai ɗumi, rigar ulu, ko dutse mai santsi.
4. Ku karanta da ƙarfi zabura, waƙoƙi ko labarin da ya saba. Karin muryar karatun ya fi ma’anarsa muhimmanci.
5. Ku zauna a waje a inuwa, ko kusa da taga da tsuntsaye na gani.
6. Ku kalli babban hoto ɗaya tare. Furen sunflower ko kare da ya cika allon tablet, kuna faɗin abin da kuke gani.

Ƙarin shawarwari: ayyukan mataki na ƙarshe.

Waɗanne wasanni ne suke aiki ga mai Alzheimer?

Ku zaɓi wasannin da babu abin da za a iya faɗi a ciki. Kowane wasa a wannan shafi kyauta ne, yana aiki a burauza kuma babu agogo, maki ko yin rajista.

Don yadda za ku zauna tare, yawan taimakon da za ku ba da, da lokacin da za ku tsaya, ku karanta yadda ake wasanni da mai mantuwa. Idan kuna tunanin “wasannin ƙwaƙwalwa”, ku duba wasannin ƙwaƙwalwa ga tsofaffi masu mantuwa.

Yadda za a sauƙaƙa kowane aiki

Shawarar NIA ta taƙaita ga wasu ɗabi’u kaɗan: ku daidaita aikin da abin da mutumin zai iya yi, ku taimaka masa ya fara, ku lura da takaici, ku tabbatar yana jin ya yi nasara, kuma ku bar shi ya kalla kawai idan wannan shi ne yake so.

• Ku zaɓi lokacin yini da yake cikin mafi kyawun yanayi, kuma ku riƙe zama gajere.
• Ku shimfiɗa komai tukuna don ku fara nan da nan.
• Ku gayyata, kada ku umarta. “Za ku taimaka mini?” ya fi “Lokacin aiki ne” aiki.
• Ku yi matakin farko da kanku ku bar shi ya shiga.
• Ku ba da mataki ɗaya da zaɓi ɗaya a lokaci guda.
• Ku bar a yi shi yadda yake so. Tawul da bai daidaita ba ba laifi ba ne.
• Ku tsaya yayin da yake da daɗi har yanzu. Ƙarewa da wuri sakamako ne mai kyau, ba gazawa ba. Idan ya ƙi, ku duba idan mai mantuwa ya ce a’a.

Alzheimer’s Association ta faɗi shi a sauƙaƙe: ku mai da hankali kan jin daɗi, ba nasara ba.