Ayyuka ga Masu Mantuwa a Mataki na Farko

A mataki na farko na mantuwa, mutane da yawa har yanzu suna rayuwa kusan kamar yadda suke yi a dā. Wataƙila suna aiki, suna aikin sa kai, suna ganin abokai kuma suna gudanar da yawancin yininsu da kansu. Yawanci ba a buƙatar maye gurbin ayyuka; suna buƙatar gyare-gyare kaɗan ne don su ci gaba da zama masu daɗi. Matsayinku ya fi kusa da abokin tafiya fiye da mai kulawa: wanda yake tallafawa, yana shirya tare da shi kuma yana shiga ne kawai idan an nema.

Waɗanne ayyuka ne suka dace a mataki na farko na mantuwa?

Mafi kyawun ayyuka a mataki na farko yawanci su ne waɗanda mutumin ya riga ya so, an sauƙaƙa su kaɗan. Alzheimer’s Foundation of America ta lissafa shawarwari kamar wasan katuna da na allo, neman kalmomi, tafiya a ƙafa, rawa, noman lambu, shirya furanni, ba da labari, zane, kiɗa, rubuta tunani, rubuta wasiƙu, tara abubuwan tunawa, girki da al’adun bukukuwa.

Abin da yake canzawa sau da yawa wuri ne, ba aikin ba. Alzheimer’s Association ta ce mutane a mataki na farko na iya fara ja da baya daga abubuwan da suke so, kuma ta ba da misalin wanda yake jin cunkoso a babban biki amma yake da kyau a ƙaramar ƙungiya. Ku yi magana a bayyane game da abin da ya fara yin wuya, kuma ku daidaita tare.

Ku tambaya tukuna, kuma ku yarda a kan yadda za a taimaka

Jagorar Alzheimer’s Association ta mataki na farko tana ba da shawarar wasu al’adu da suke shafar ayyuka ma:

• Ku tambaya kai tsaye. “Me zai sa ƙungiyar karatun littafi ta fi sauƙi a gare ku?” yana ba da amsa mafi kyau fiye da zato.
• Ku ɗauka yana iya. Idan babu haɗarin tsaro, ku bar mutumin ya gwada, kuma ku ba shi ƙarfafawa maimakon karɓe aikin.
• Ku yarda a kan alama. Ku zaɓi magana ko ɗaga kai da ke nufin “ba laifi a shiga,” misali idan suna ya ƙi zuwa a wasan katuna.
• Ku riƙa tambaya. Ku tambaya ko adadin taimakon ya yi daidai, ko ya yi yawa ko ya yi kaɗan.

Shawarwarin ayyuka na mataki na farko

Ku ci gaba da ayyuka da abubuwan sha’awa

• Ku ci gaba da wani alƙawari na kullum. Aikin sa kai na mako-mako, ƙungiyar waƙa ko kulob yana ba mako tsari. Idan ya zama mai damuwa, gajeren aiki ko mai natsuwa zai fi dacewa.
• Ku tsara abinci tare. Idan siyayyar kayan abinci ta zama abin takaici, Alzheimer’s Association tana ba da shawarar a roƙi mutumin ya taimaka wajen tsara abincin mako da rubuta jerin kayan maimakon haka.
• Ku yi girki da gasa. Ku bi girkin da yake so tare. Ku shimfiɗa kayan haɗin bisa jeri kafin ku fara, don matakan su bayyana.
• Ku yi noman lambu. Ku tsara gadon shuka, ku zaɓi iri ko shuka kuma ku yi aikin tare. Jerin aikin lambun mako a rubuce yana taimakawa.
• Ku ci gaba da sana’a. Kafinta, ɗinki, saƙa ko haɗa samfurin abu na iya ci gaba da sauƙaƙan tsari da haske mai kyau.

Wasanni don jin daɗi

• Ku yi wasan katuna da na allo. Wasannin da aka saba da su sun fi sauƙi. Ku yi wasa a ƙungiyoyi don kada kowa ya shiga tsaka mai wuya, kuma ku ƙirga maki a sassauce ko kar a ƙirga ko kaɗan.
• Ku gwada neman kalmomi da manyan haruffa. Neman kalmomi da manyan haruffa namu ana iya yin shi a allo ko a buga shi don ɗan lokaci na natsuwa.
• Ku yi wasan haɗa guntun hoto. Ku zaɓi adadin guntuna da yake sa hutawa, ba ƙalubale ba. Wasan haɗa guntun hoto gajeren wasa ne na allo, kuma jagorarmu ta wasannin guntun hoto ga masu mantuwa tana bayani kan yadda ake zaɓa.
• Ku shiga tambayoyin ilimi don daɗi. Wasu mutane suna son daren tambayoyin ilimi na ƙungiya. Idan ya fara jin kamar jarabawa, ku zaɓi wani abu dabam, ko ku gwada tambayoyinmu masu sauƙi, waɗanda suke da zaɓin amsoshi kuma ba maki.

A nan ana yin wasanni ne don jin daɗi. Ba a nuna cewa wani wasa yana magance ko rage mantuwa ba; ku karanta ƙari a wasannin ƙwaƙwalwa: abin da bincike yake nunawa.

Ku rubuta, ku yi tunani kuma ku adana

• Ku riƙa rubuta tunani. Alzheimer’s Association tana ba da shawarar rubuta tunani a matsayin hanya ɗaya ta jure da ji bayan an gano cutar. Ƴan layuka a rana sun isa.
• Ku bar shi ya jagoranci littafin labarin rayuwa. Mataki na farko lokaci ne mai kyau da mutumin zai zaɓi hotunansa kuma ya rubuta ko ya faɗi labaran da ke bayansu. Ku duba ayyukan tuna da dā.
• Ku rubuta wasiƙu. Wasiƙa zuwa jika, tsohon aboki ko tsohon abokin aiki na iya zama mai ma’ana ga ɓangarorin biyu.
• Ku yi magana game da hotuna. Haɗa hotunan kanku yana mai da hotunan iyali wasan haɗawa mai laushi, kuma katunan hira suna ba da sauƙaƙan wuraren fara hira.

Ku fita ku motsa jiki

National Institute on Aging tana ba da shawarar a ci gaba da fitar da aka saba muddin ku biyu kuna jin daɗi. Ku shirya su a lokacin yini mafi kyau ga mutumin kuma ku hana su yin tsayi da yawa.

• Gajerun ziyara zuwa wuraren al’adu. Gidan tarihi, fim na rana ko baje kolin zane, zai fi kyau a lokaci mai natsuwa.
• Ninƙaya. NIA tana ba da shawarar tafki a lokacin yini da babu cunkoso.
• Ƙungiyoyin tafiya a ƙafa da darussan rawa. NHS ta ambaci rawa, tai chi, yoga, ninƙaya da ƙungiyoyin tafiya a ƙafa, da zaman da ke maraba da masu mantuwa idan akwai.
• Ƙungiyoyin waƙa da wuraren shan shayi na tunani (memory cafés). Ƙungiyoyi masu annashuwa inda masu rayuwa da mantuwa da abokan tafiyarsu za su haɗu da wasu da suke cikin irin yanayinsu.

Ƙananan canje-canje da ke sa ayyuka su ci gaba da zama masu daɗi

Yaushe za a rage gudu

Ku tsaya ko ku canza aiki idan yana kawo damuwa fiye da jin daɗi. Takaici akai-akai, guje wa wani abin sha’awa ko faɗin “Ba zan iya ba kuma” sun cancanci hira mai laushi, ba tilastawa ba. Sau da yawa amsar ita ce ƙaramin nau’in abu ɗaya. Idan mutumin yana buƙatar ƙarin taimako wajen farawa da bin matakai, shawarwarin ayyukan mataki na tsakiya na iya dacewa fiye. Don ƙarin bayani kan hira mai tallafi, ku duba shawarwarin sadarwa, kuma don ƙarin shawarwari da yawa, ku duba ayyuka 101.

Abokan tafiya ma suna buƙatar tallafi. Mataki na farko lokaci ne mai kyau na gina naku cibiyar taimako; ku duba kula da kanku ga mai kulawa.