Impendulo emfushane
Esigabeni sokuqala se-dementia, abantu abaningi bangaqhubeka nokwenza lokho abakujabulelayo: izintandokazi, amakhadi nemidlalo yebhodi, ukupheka, ukulima insimu, ukuhamba, amaklabhu, inkolo nokuzinikela ngokuzithandela. Izinguquko eziyinhloko ziwukuba namaqembu amancane, uhambo olufushane, amapulani alula obhaliwe nomlingani eduze. Buzani umuntu ukuthi yisiphi usizo analufuna, futhi mvumeleni aholele.
- Abantu abaningi esigabeni sokuqala baphila ngokuzimela ngokwengxenye enkulu. Imisebenzi ivame ukudinga ukulungiswa, hhayi ukushintshwa.
- Buzani umuntu ukuthi yikuphi ukusekelwa akufunayo, futhi vumelanani ngophawu olulula lapho usizo lwamukelekile.
- Amaqembu amancane, izikhathi ezithulile nohambo olufushane kuvame ukwenza umehluko omkhulu.
- Lesi yisikhathi esihle sokuba umuntu aholele imisebenzi ngempilo yakhe uqobo, njengejenali noma incwadi yendaba yempilo.
- Khethani imidlalo ngenjabulo. Yeqani noma yini eqala ukuzwakala njengesivivinyo.
Kuleli khasi (izingxenye ezingu-5)
Esigabeni sokuqala se-dementia, abantu abaningi basaphila kakhulu njengakuqala. Bangase basebenze, bazinikele ngokuzithandela, bahlangane nabangani futhi baphathe okuningi kosuku lwabo. Imisebenzi ivame ukungadingi ukushintshwa; idinga izilungiso ezimbalwa ukuze ihlale ijabulisa. Indima yenu ifana neyomlingani kunaleyo yomnakekeli: umuntu osekelayo, ohlela nabo futhi angenelayo kuphela uma ecelwa.
Yiziphi izinto ezinhle esigabeni sokuqala se-dementia?
Imisebenzi engcono kakhulu esigabeni sokuqala ngokuvamile yilezo umuntu asevele ezithanda, ezenziwe zalula kancane. I-Alzheimer’s Foundation of America ibala imibono efana nemidlalo yamakhadi neyebhodi, ukufuna amagama, ukuhamba, ukudansa, ukulima insimu, ukuhlela izimbali, ukulandisa izindaba, ukudweba, umculo, ukubhala ijenali, ukubhala izincwadi, i-scrapbook, ukupheka nemikhuba yezinsuku zemikhosi.
Okuvame ukushintsha yindawo, hhayi umsebenzi. I-Alzheimer’s Association ithi abantu abasesigabeni sokuqala bangase baqale ukuyeka izinto ababezijabulela, futhi inikeza isibonelo somuntu ozizwa ehlulekile emcimbini omkhulu owenza kangcono eqenjini elincane. Khulumani ngokuvulekile ngalokho okuzwakala kunzima kakhulu, nilungise ndawonye.
Buzani kuqala, futhi nivumelane ngendlela yokusiza
Isiqondiso se-Alzheimer’s Association sesigaba sokuqala siphakamisa imikhuba embalwa esebenza nasemisebenzini:
- Buzani ngqo. “Yini engenza iklabhu yezincwadi ibe lula kuwe?” ithola impendulo engcono kunokuqagela.
- Cabangani ukuthi bayakwazi. Uma kungekho ingozi, vumelani umuntu azame, futhi nikhuthaze kunokuthatha izintambo.
- Vumelanani ngophawu. Khethani igama noma ukuvuma ngekhanda okusho ukuthi “kulungile ukungenela,” isibonelo lapho igama lingeyi ngesikhathi somdlalo wamakhadi.
- Buzani njalo. Buzani ukuthi inani losizo lizwakala lilungile, lilikhulu noma lincane.
Imibono yemisebenzi yesigaba sokuqala
Gcinani izindima nezintandokazi
- Gcinani isibopho esijwayelekile. Ukuzinikela ngokuzithandela, ikwaya noma iklabhu kanye ngesonto kunika iviki isimo. Uma kuba nzima, indima emfushane noma ethule ingase ifanele kangcono.
- Hlelani ukudla ndawonye. Uma ukuthenga ukudla sekube nokukhungatheka, i-Alzheimer’s Association iphakamisa ukucela umuntu ukuthi asize ahlele imenyu yeviki futhi abhale uhlu esikhundleni salokho.
- Phekani futhi bhakani. Landelani iresiphi eyintandokazi ndawonye. Bekani izithako ngokulandelana ngaphambi kokuqala, ukuze izinyathelo zibonakale.
- Limani insimu. Hlelani indawo yokutshala, khethani imbewu noma izitshalo futhi nisebenze ndawonye. Uhlu olubhaliwe lwemisebenzi yensimu yeviki luyasiza.
- Qhubekani nomsebenzi wezandla. Ukusebenza ngokhuni, ukuthunga, ukuluka noma ukwakha amamodeli kungaqhubeka ngamaphethini alula nokukhanya okuhle.
Imidlalo yenjabulo
- Dlalani amakhadi nemidlalo yebhodi. Imidlalo ejwayelekile ilula kakhulu. Dlalani ngamaqembu ukuze kungabikho umuntu ophoqelekile, futhi gcinani amaphuzu ngokungaqinile noma ningawagcini nhlobo.
- Zamani ukufuna amagama ngombhalo omkhulu. Ukusesha amagama kwethu kungadlalwa esikrinini noma kuphrintwe ngomzuzu othulile.
- Yenzani amaphazili. Khethani inani lezingcezu eliphumuzayo, hhayi elinzima. Iphazili yesithombe inguhlobo olufushane lwesikrini, futhi umhlahlandlela wethu wokukhetha amaphazili e-dementia ukusiza ukukhetha elilodwa.
- Joyinani imibuzo yolwazi ngenjabulo. Abanye abantu bathanda ubusuku bemibuzo yolwazi beqembu. Uma kuqala ukuzwakala njengesivivinyo, khethani okunye, noma nizame imibuzo yethu elula yolwazi, eza nezimpendulo zokukhetha futhi ingenawo amaphuzu.
Imidlalo lapha ingeyenjabulo. Akukho mdlalo oboniswe ukuthi uyelapha noma wehlisa i-dementia; funda kabanzi ku-midlalo yobuchopho: okushiwo ucwaningo.
Bhalani, nicabange futhi nirekhode
- Gcinani ijenali. I-Alzheimer’s Association iphakamisa ukubhala ijenali njengendlela eyodwa yokudlula emizweni ngemva kokutholwa kwesifo. Imigqa embalwa ngosuku iyanela.
- Holelani incwadi yendaba yempilo. Isigaba sokuqala siyisikhathi esihle sokuba umuntu akhethe izithombe zakhe futhi abhale noma akhulume izindaba ezingemuva kwazo. Bhekani imisebenzi yokukhumbula.
- Bhalani izincwadi. Incwadi eya kumzukulu, kumngani omdala noma kumuntu owayesebenza naye ingaba nenjongo kulabo bobabili.
- Xoxani ngezithombe. Amapheya ezithombe zomndeni zenza izithombe zomndeni zibe umdlalo othambile wokufanisa, futhi amakhadi engxoxo anikeza izindawo ezilula zokuqala ingxoxo.
Phumani futhi nihambe
I-National Institute on Aging iphakamisa ukuqhubeka nohambo olujwayelekile inqobo nje uma nobabili nizizwa nilungile. Lulungiseleleni isikhathi esingcono sosuku somuntu futhi ningaluyeki lube lude kakhulu.
- Uhambo olufushane lwamasiko. Imnyuziyamu, ifilimu yasemini noma umbukiso wobuciko, ngokufanelekile ngesikhathi esithule.
- Ukubhukuda. I-NIA iphakamisa echibini ngesikhathi sosuku esingenabantu abaningi.
- Amaqembu okuhamba namakilasi okudansa. I-NHS ikhuluma ngokudansa, i-tai chi, i-yoga, ukubhukuda namaqembu okuhamba, nezikhathi ezifanele abaphila ne-dementia lapho zitholakala.
- Amaqembu okucula nama-memory café. Amaqembu aphumuzayo lapho abantu abaphila ne-dementia nabalingani babo bengahlangana nabanye abasesimeni esifanayo.
Izinguquko ezincane ezigcina imisebenzi ijabulisa
| Uma lokhu kuya ngokuba nzima | Zamani lokhu |
|---|---|
| Izindawo ezinomsindo noma ezinabantu abaningi | Hambani ngezikhathi ezithulile, khethani amaqembu amancane, hlalani onqenqemeni lwegumbi |
| Ukukhumbula amagama amasha | Wethulani abantu ngegama njalo; celani amaqembu asebenzise amathegi amagama |
| Ukulandela amapulani anezinyathelo eziningi | Bhala izinyathelo phansi, noma nilungise yonke into ngokulandelana kuqala |
| Ukukhathala | Uhambo olufushane, ukuphumula ngemva kwalo, akukho okunye okuhleliwe ngalolo suku |
| Ukulandelela umdlalo | Dlalani ngamaqembu, nenze imithetho ibe lula, noma ningagcini amaphuzu |
| Ukuthola amagama | Nikeze isikhathi; nikeze igama kuphela uma uphawu enivumelene ngalo lusho kanjalo |
Uma kufanele nehlise
Yekani noma nishintshe umsebenzi uma ulethe ingcindezi ngaphezu kwenjabulo. Ukuphoxeka okuphindaphindwayo, ukugwema isintandokazi noma ukuthi “angisakwazi nje” kufanele kuxoxwe ngakho kahle, hhayi ukuphoqwa. Ngokuvamile impendulo iwuhlobo oluncane lento efanayo. Lapho umuntu edinga usizo oluthe xaxa ekuqaleni nasekulandeleni izinyathelo, imibono imisebenzi yesigaba esimaphakathi ingase ifanele kangcono. Ukuthola okwengeziwe ngengxoxo esekelayo, bheka amathiphu okuxhumana, futhi ukuthola eminye imibono eminingi, bheka imisebenzi eyi-101.
Abalingani badinga usizo nabo. Isigaba sokuqala siyisikhathi esihle sokwakha inethiwekhi yenu yosizo; bheka ukuzinakekela komnakekeli.
Imibuzo evamile
Yiziphi izinto ezinhle esigabeni sokuqala se-dementia?
Ngokuvamile yilezo umuntu asevele ezijabulela: amakhadi, imidlalo yebhodi, ukupheka, ukulima insimu, ukuhamba, umculo, imisebenzi yenkolo, amaklabhu nokuzinikela ngokuzithandela. Kungase kudingeke uzenze zifushane, zithule noma zilule. Ukubhala ijenali, ukubhala izincwadi nokwenza incwadi yendaba yempilo nakho kufanele lesi sigaba kahle.
Ngingasiza kanjani ngaphandle kokuthatha izintambo?
Buzani ukuthi yiluphi uhlobo losizo umuntu alufunayo, futhi buzani njalo. Vumelanani ngegama noma ukuvuma ngekhanda okusho ukuthi kulungile ukungenela, isibonelo lapho igama noma igama lomuntu lingatholakali. Uma kungekho ingozi, mvumeleni akwenze ngendlela yakhe, noma kuthatha isikhathi eside.
Ingabe umuntu one-dementia esigabeni sokuqala kufanele azame imisebenzi emisha?
Yebo, uma ethanda. Izintandokazi ezijwayelekile ziyalula kakhulu, kodwa abantu abaningi bajabulela into entsha, njengeqembu lokuhamba elifanele abaphila ne-dementia, ikilasi lobuciko noma iqembu lokucula. Zamani kanye ngaphandle kwengcindezi bese nibona ukuthi kuzwakala kanjani.
Ingabe ama-app “okuqeqesha ubuchopho” afanele esigabeni sokuqala?
Abanye abantu bayazijabulela amaphazili nemidlalo yamagama, futhi lokho kujabula kuyisizathu esanele. Alikho i-app noma umdlalo oboniswe ukuthi uyelapha, wehlisa noma umisa i-dementia. Uma umdlalo udala ukucindezeleka noma wenza umuntu azizwe ehluleka, wubeke eceleni.
Imithombo
Sixhumanisa nezinhlangano nezifundo leli khasi eliklanyelwe kuzo. Lunye lwahlolwa lapho leli khasi libuyekezwa.
- Early-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS