Адеменциа алагамҭаҿы ауснагӡарақәа

Адеменциа алагамҭатә етап аҿы ауаа рацәа уаанӡа ишныҟәоз еиԥш инхоит. Дара аус руар алшоит, ахатәгәаԥхаратә усура нарыгӡоит, аҩызцәа рбоит, рыбжьара рхала рҽазырҟаҵоит. Ауснагӡарақәа рԥсахра акәымкәа, урҭ агәырӷьара рызцәымӡырц азы маҷк раԥсахра ауп изҭаху. Уара уроль ахылаԥшыҩ иакәымкәа, еиҳа аҩыза, апартниор ироль иаҵанакуеит: дицхыраауа, ицеиҿкаауа, дшыргәаԥхо мацара далало.

Иарбан усқәоу адеменциа алагамҭаҿы ибзиоу?

Адеменциа алагамҭаҿы зегь реиҳа ибзиоу ауснагӡарақәоуп ауаҩы уаанӡа бзиа ирбоз, маҷк еиҳа имариахарц иҟаҵоу. Alzheimer’s Foundation of America абас еиԥш иҟоу аидеақәа рхьӡуеит: акартқәеи астолтә хәмаррақәеи, ажәаԥшаара, аурахара, акәашара, абаҳча усура, ашәҭқәа реиҿкаара, ажәабжьқәа рыхҳәара, асахьаҭыхра, амузика, адәныҟатә шәҟәқәа рыҩра, асаламшәҟәқәа, афотоальбомқәа раԥҵара, афатә ҟаҵара, аныхатә традициақәа.

Зны-зны иԥсахуа аус акәӡам, аҭагылазаашьоуп. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит адеменциа алагамҭаҿы иҟоу ауаа ргәы иахәоз аусқәа маҷ-маҷ ирцәыхарахар алшоит ҳәа. Иаҳҳәап, дуу апати аҿы ихьанҭахо ауаҩы хәыҷу агәыԥ аҿы еиҳа дгәыԥжәозар алшоит. Иуцәгьоу аганахьала ҭынч шәаицәажәа, насгьы еицышәриаша.

Раԥхьа иазҵаа, насгьы ишԥашәацхыраауа шәақәшаҳаҭха

Alzheimer’s Association’s early-stage guidance ауснагӡарақәагьы ирызкны иаҳҳәар ҳалшоит ацынхо аҟазшьақәа:

• Ииашаны иазҵаа. «Ишԥауамариохари ашәҟәыԥхьаратә клуб?» ҳәа азҵаара, ауаҩы игәаанагара аԥшаара аасҭа еиҳа ибзиоуп.
• Дылшоит ҳәа узықәгәыӷ. Ашәарҭара ыҟамзар, ауаҩы ихы дазышәшәаат, ихы уамхыцыркәа игәы шьҭых.
• Адырга шәақәшаҳаҭха. Ажәа ма ахаҿы рҵысра шәақәшаҳаҭха, иаҳҳәап, «уалага, улала» ҳәа аҵакы змоу, акарт хәмарраан ахьӡ агәалашәара ануцәгьоу еиԥш.
• Лассы-лассы иазҵаала. Ацхыраара иахәҭоума, еиҳауума, ма имаҷума ҳәа шәаицәажәала.

Алагамҭатә етап азы ауснагӡарақәа ргәаанагарақәа

Аролқәеи аҿыцрақәеи рыхьчара

• Аамҭа иашьашәалоу ауснагӡарақәа шәыхьча. Есымчыбжьтәи ахатәгәаԥхаратә усура, ахор ма аклуб амчыбжь инаҵакыртә ҟанаҵоит. Агәҭынчымра узаанагозар, еиҳа ихьацәу ма еиҳа иҭынчу ароль еиҳа иахьӡоит.
• Афатә ҟаҵара еицеиҿкаа. Афатә аахәара ихьанҭахар, Alzheimer’s Association иаҳәоит ауаҩы амчыбжьтәи афатә асиа аҩреи аплан аҟаҵареи дицхыраарц.
• Афатә ҟашәҵа, ача шәжь. Бзиа ишәбо афатә ҟаҵашьа еицышәнагӡа. Шәалагаанӡа акомпонентқәа ҿакы-ҿакыла ишәырԥшы, еиҵаргыла, амҩақәа зегь убарц еиԥш.
• Абаҳча шәаԥхьаӡа. Аҵахҳәақәа шәырпланла, аҵиаақәеи арыцҳарақәеи шәалх, аусгьы еицыжәу. Абаҳчатә усурақәа ирызку иҩу асиа ацхыраара ду ҟанаҵоит.
• Анапыла ҟаҵарақәа шәыхьча. Аҵла усура, ахыҵра, адҳәалара ма амодельқәа реиҿкаара еиҳа имариоу асахьақәеи ибзиоу алашареи рыла инагӡазар алшоит.

Агәырӷьаразы ахәмаррақәа

• Акартқәеи астолтә хәмаррақәеи шәхәмар. Иеицырдыруа ахәмаррақәа еиҳа имариоуп. Агәыԥқәала шәхәмар, аӡәгьы дхала данымхаргьы, ахыԥхьаӡарагьы шәымҵар ма шәиашамҵар ауеит.
• Шьҭахь ду змоу ажәаԥшаара шәаԥхьа. Ҳара ҳажәаԥшаара word search аекран аҿы уахәмаршалоит, ма иҭынчу аамҭазы шәҭыжьны уара унапаҿы иумазар алшоит.
• Апазлқәа шәеизга. Еиҳа иҭынчу, ихьанҭам ахәҭақәа рацәара шәалх. Picture puzzle екрантә версиоуп, ҳара ҳабжьгарақәа puzzles for dementia рҿы иалху аӡәы иарбан иахьӡо убоит.
• Агәырӷьаразы авикторинақәа шәрылала. Шьоукы агәыԥтә викторинақәа бзиа ирбоит. Аԥышәара иеиԥшхар, даҽа кагьы шәалх, ма ҳара ҳ-easy trivia questions шәаԥшы, урҭ аҭакқәа рыла еиқәыршәоуп, ахыԥхьаӡарагьы рымаӡам.

Абра ахәмаррақәа гәырӷьара мацаразы иҟоуп. Акагьы ахәмарра адеменциа ахәышәтәра ма аҿиара арԥсыҽра шалшо ашьақәырӷәӷәаӡам; еиҳаны шәаԥхьа brain games: what the research says аҿы.

Аҩра, ахәыцра, анҵара

• Адәныҟатә шәҟәы шәыхьча. Alzheimer’s Association адиагноз анашьҭоу ашьҭахь агәазыҳәарақәа рыхҳәаразы адәныҟатә шәҟәы аҩра абжьыгара ҟанаҵоит. Есымша ҩ-цәаҳәакгьы ихарҭәаауп.
• Аԥсҭазааратә шәҟәы шәаԥҵа. Адеменциа алагамҭа аамҭа бзиоуп ауаҩы ихаҭа афотосахьақәа иалхырц, урҭ ирызку ажәабжьқәа иҩырц ма диҳәарц азы. Шәаԥхьа reminiscence activities.
• Асаламшәҟәқәа шәҩы. Амоҭа, ажәытә ҩыза, ма уаанӡатәи аусцхырааҩ изы асаламшәҟәы аҩра ҩ-ганкгьы рзы хаҭара ду амоуп.
• Афотосахьақәа шәрылацәажәа. Photo pairs аҭаацәаратә фотосахьақәа ҭынч еиԥш хәмарраны иҟанаҵоит, акартқәа conversation cards аицәажәара марианы алагаразы ацхыраара ҟарҵоит.

Адәылҵреи аҵысреи

National Institute on Aging ишәабжьанагоит шәҩыџьагьы ишәзеиӷьу аамҭазы иеицырдыруа амҩахысрақәа шәацырҵырц. Урҭ ауаҩы игәы зегь реиҳа иҭынчу амш аамҭазы ипланжәла, еиҳагьы шәымҵахралан.

• Ихьацәу акультуратә мҩахысрақәа. Амузеи, атеатр, ма асахьақәа рыргәыԥжәара, еиҳа иҭынчу аамҭазы.
• Аӡсара. NIA абжьыгара ҟанаҵоит аӡсырҭахь ауаа маҷу аамҭазы ацара.
• Аурахаратә гәыԥқәеи акәашаратә классқәеи. NHS иаҳәоит акәашара, таи чи, иога, аӡсара, аурахаратә гәыԥқәа, иара убас адеменциа змоу ауаа рзы иаԥҵоу ауснагӡарақәа.
• Ашәаҳәаратә гәыԥқәеи агәалашәаратә кафеқәеи. Адеменциа змоу ауааи рҩызцәеи ирыбжьыз уаа рҿы деибабарц азы иҭынчу агәыԥқәа.

Ауснагӡарақәа агәырӷьара рызцәымӡырц азы амаҷбзиарақәа

Ианаамҭоу маҷк аангылара

Ауснагӡара агәырӷьара аасҭа агәҭынчымра еиҳаны иаазнагозар, аанкылатәуп ма аԥсахтәуп. Лассы-лассы агәҭынчымра, аҿыцрақәа рҿыцәцара, ма «сара слымшоит» ҳәа аҳәара аҵабырг бзиала шәрылацәажәатәуп, шәырҿиаӡом. Еиҳарак аҭак убри аус еиҳа ихәыҷу версиоуп. Ауаҩы аус алагареи аетапқәа рынагӡареи еиҳа ацхыраара аниҭаху, middle-stage activities аидеақәа еиҳа иахьӡоит. Еиҳа ацхырааратә аицәажәаразы шәаԥхьа communication tips, даҽа идеақәа рацәазы шәаԥхьа 101 activities.

Апартниорцәагьы ацхыраара рыҭахуп. Алагамҭатә етап аамҭа бзиоуп шәхатә ацхырааратә мҩақәа реиҿкааразы; шәаԥхьа caregiver self-care.