Ìbéèrè Rírọrùn fún Àgbàlagbà tí Ó Ní Dementia, Láìsí Ìdààmú

Ìbéèrè ìmọ̀ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìgbòkègbodò ẹgbẹ́ tí a ń béèrè jù ní àwọn ilé ìtọ́jú àti àwọn ètò ọ̀sán, ọ̀pọ̀ ẹbí sì ń ṣe é ní tábìlì ilé ìdáná pẹ̀lú. Bí a bá ṣe é ní ọ̀nà àtẹ̀yìnwá, pẹ̀lú ààmì àti ẹnìkan tí ó ń dáhùn, ó lè mú kí ẹni tí ó ní dementia nímọ̀lára pé a fi òun sí ipò ìdààmú. Bí a bá ṣe é jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, ó jẹ́ ọ̀nà alárinrin láti gbọ́ ìtàn. Ìsàlẹ̀ yìí ni ìbéèrè rírọrùn 50 pẹ̀lú àṣàyàn ìdáhùn àti ohun láti sọ̀rọ̀ lé lórí fún ọ̀kọ̀ọ̀kan, lẹ́yìn náà bí a ṣe ń ṣe ìpàdé kan.

Báwo ni a ṣe lè mú kí ìbéèrè ìmọ̀ ṣiṣẹ́ fún ẹni tí ó ní dementia?

Ẹ jẹ́ kí ó jẹ́ nípa dídá àwọn nǹkan àtijọ́ mọ̀ àti rírántí wọn, kí ẹ sì gba gbogbo ìdáhùn tọwọ́tẹsẹ̀.

1. Ẹ béèrè nípa ìgbà àtijọ́ tí ó jìnnà. Alzheimer’s Association sọ pé àmì ìbẹ̀rẹ̀ tí ó wọ́pọ̀ jù ti Alzheimer ni ìṣòro rírántí ìsọfúnni tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ́. Orin, ìkíni àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́ láti ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn sábà máa ń jẹ́ ilẹ̀ tí ó rọrùn jù.
2. Ẹ máa fúnni ní àṣàyàn nígbà gbogbo. Yíyan ìdáhùn tó tọ́ láàárín méjì tàbí mẹ́ta rọrùn púpọ̀ ju mímú un jáde láti inú òfo.
3. Ẹ ka àwọn ìbéèrè sókè kí ẹ sì fi wọ́n hàn ní ńlá. Pátákó funfun tàbí tábìlẹ́ẹ̀tì tí a gbé sókè ń ran àwọn tí wọn kò gbọ́ dáadáa lọ́wọ́.
4. Ẹ sọ ìdáhùn fàlàlà. Bí ẹnìkan kò bá mọ̀, ẹ sọ ọ́ pẹ̀lú ọ̀yàyà kí ẹ sì tẹ̀síwájú. Ẹ má sọ “Wá o, ẹ mọ èyí.”
5. Kò sí ààmì. Kì í ṣe fún ẹnìkọ̀ọ̀kan àti kì í ṣe fún tábìlì. Bí àwọn ènìyàn bá fẹ́ ní nọ́ńbà, ẹ pa àpapọ̀ ẹgbẹ́ kan mọ́.
6. Ẹ má pe ẹnìkan jáde. Ẹ jẹ́ kí ìdáhùn wá láti ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni. Ní ọ̀kan-sí-ọ̀kan, ẹ dáhùn papọ̀: “Mo rò pé píánò ni. Kí ni ẹ rò?”
7. Ẹ lo ohun láti sọ̀rọ̀ lé lórí. Ìdáhùn ni ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe òpin. Àwọn ìtàn ni ète gidi.
8. Ẹ jẹ́ kí ó kúrú. Ìbéèrè mẹ́wàá pẹ̀lú àwọn ìtàn láàárín tó.

National Institute on Aging sọ òfin pàtàkì náà ní ṣókí: ẹ ṣọ́ fún ìdààmú kí ẹ sì rí i dájú pé ẹni náà nímọ̀lára pé òun ṣàṣeyọrí. Alzheimer’s Foundation of America ṣe àkójọ ìbéèrè ìmọ̀ sáàrin àwọn ìgbòkègbodò fún ìpele àkọ́kọ́. Ní ìpele àárín, ẹ fi ara mọ́ àṣàyàn méjì kí ẹ sì gbára lé àwọn ohun láti sọ̀rọ̀ lé lórí. Lẹ́yìn náà, ẹ yí padà sí àwọn ìbéèrè èyí-tàbí-èyí ní ìsàlẹ̀.

Ìbéèrè orin àti ìgbádùn

Ìdáhùn náà wà ní àwọn lẹ́tà dúdú. Ẹ mú wọn bá ẹni náà mu: ẹni tí ó dàgbà pẹ̀lú irú orin kan yóò fẹ́ àwọn akọrin tí ó yàtọ̀ sí ẹni tí ó dàgbà pẹ̀lú irú orin mìíràn. Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí ni a yàn fún ìmọ̀ gbogbogbò, kì í ṣe fún orílẹ̀-èdè kan.

Fún àlàyé sí i lórí orin, ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò orin fún dementia.

Ìbéèrè nípa ìgbésí ayé ojoojúmọ́

Ayẹyẹ, ìṣẹ̀dá àti àwọn ibi

Oúnjẹ àti eré ìdárayá

Àwọn ìkíni tí a mọ̀

Parí ìkíni kan ń lo èdè tí a kọ́ ní ọjọ́ pípẹ́, ó sì sábà máa ń rọrùn. Eré wa Parí òwe náà ní ọ̀pọ̀ sí i, pẹ̀lú títẹ̀ kan láti fi òpin èyíkéyìí hàn. A kò kọ àwọn òwe tuntun sílẹ̀ níbí, a sì lo àwọn ìkíni ojoojúmọ́ tí ó dájú dípò rẹ̀.

Àwọn ìbéèrè èyí-tàbí-èyí tí kò ní ìdáhùn àṣìṣe

Wọ́n yẹ fún gbogbo ìpele, pẹ̀lú ní ìgbà tó bá yá, nítorí kò sí nǹkan tí a gbọ́dọ̀ ṣe ní ọ̀nà tó tọ́. Ẹ béèrè, ẹ gbọ́, kí ẹ sì pín ìdáhùn tiyín náà.

• Kọfí tàbí tíì?
• Etíkun tàbí òkè?
• Ajá tàbí ológbò?
• Ooru tàbí òtútù?
• Àkàrà tàbí búrẹ́dì?
• Jíjó tàbí wíwò?
• Ìgbà tí oòrùn bá yọ tàbí ìgbà tí oòrùn bá wọ̀?
• Ìloro tàbí ẹ̀yìn ilé?
• Rédíò tàbí àwo orin?
• Ẹyin tàbí ìrẹsì?
• Rósì tàbí òdòdó oòrùn?
• Ìrìn àjò ọkọ̀ ojú irin tàbí ìrìn àjò ọkọ̀?

Fún àwọn ìbéèrè ìsọ̀rọ̀ tí ó bá àwọn àwòrán lọ, ẹ gbìyànjú Àwọn káàdì ìjíròrò wa tí a lè tẹ̀ jáde.

Báwo ni a ṣe ń ṣe ìpàdé ìbéèrè ìmọ̀ ní ilé ìtọ́jú tàbí ẹgbẹ́?

1. Ẹ jẹ́ kí àwọn ènìyàn jókòó kí wọ́n lè rí, kí wọ́n sì gbọ́. Ohun ìgbọ́ràn sí etí, dígí sí ojú, tẹ́lifíṣọ̀n ní pípa.
2. Ẹ ṣe àfihàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjíròrò. “Mo ní àwọn ìbéèrè díẹ̀ nípa ìgbà àtijọ́, mo sì ní ìdánilójú pé ẹ mọ̀ ju èmi lọ.”
3. Ẹ ka ìbéèrè kọ̀ọ̀kan lẹ́ẹ̀mejì kí ẹ sì fi àwọn àṣàyàn hàn ní ńlá.
4. Ẹ gba ìdáhùn láti ibikíbi nínú yàrá. Ẹ tún àwọn ìdáhùn rere sọ kí gbogbo ènìyàn lè gbọ́.
5. Ẹ sọ ìdáhùn náà fún gbogbo ènìyàn, lẹ́yìn náà kí ẹ béèrè ohun láti sọ̀rọ̀ lé lórí sí gbogbo yàrá.
6. Ẹ tẹ̀lé agbára náà. Bí ìbéèrè kan bá bẹ̀rẹ̀ ìṣẹ́jú mẹ́wàá àwọn ìtàn, ẹ jẹ́ kí ó rí bẹ́ẹ̀.
7. Ẹ parí pẹ̀lú orin tàbí ìgbà èyí-tàbí-èyí, kí gbogbo ènìyàn lè parí lórí ohun tí ó rọrùn.

Fún àwọn ìrísí ẹgbẹ́ mìíràn, pẹ̀lú bíńgò àwòrán àti kíkọrin papọ̀, ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ẹgbẹ́ fún àwọn ilé ìtọ́jú.

Ìgbà tí ó yẹ kí a yí ètò padà

Bí ẹnìkan bá dà bí ẹni tí ó ń ṣàníyàn, tí ó dákẹ́ tàbí tí ó sọ “Mi ò mọ̀” ju ẹ̀ẹ̀kan lọ, ẹ mú kí ó rọrùn: ẹ dín àṣàyàn kù sí méjì, ẹ dáhùn papọ̀, tàbí ẹ yí padà sí àwọn ìbéèrè èyí-tàbí-èyí. Bí ẹgbẹ́ náà bá fẹ́ sọ̀rọ̀ nípa ìbéèrè kan ní gbogbo ọ̀sán, ìyẹn jẹ́ àṣeyọrí. Ète náà kò jẹ́ àwọn ìdáhùn tó tọ́ rí. Ó jẹ́ àkókò ní ẹgbẹ́ rere.