थोडक्यात उत्तर
डिमेन्शिया असलेल्या ज्येष्ठांसाठी सोपी प्रश्नमंजुषा तेव्हा चांगली चालते जेव्हा ती परीक्षेसारखी नव्हे, तर गप्पांसारखी वाटते. फार पूर्वी शिकलेल्या गोष्टींबद्दल विचारा, जसे की जुनी गाणी, म्हणी, सण आणि रोजचे जीवन, आणि नेहमी दोन-तीन पर्याय द्या. उत्तर सहज सांगून टाका, कोणालाही वेगळे काढू नका, गुण ठेवू नका, आणि प्रत्येक उत्तराचा उपयोग एखादी आठवण सुरू करण्यासाठी करा. "हे की ते" असे चूक-बरोबर नसलेले प्रश्न नंतरच्या टप्प्यांसाठी योग्य आहेत.
- फार पूर्वीपासून ओळखीच्या गोष्टींबद्दल विचारा: गाणी, म्हणी, सण, खाणे आणि वर्षानुवर्षांपूर्वीचे रोजचे जीवन.
- दोन-तीन पर्याय द्या, म्हणजे उत्तर आठवण्याऐवजी ओळखता येईल.
- उत्तर प्रेमाने सांगा आणि पुढे जा. आठवण सुरू करणारा कोणताही अंदाज चांगला अंदाज असतो.
- गुण नाहीत, शर्यत लावणारे संघ नाहीत, एका व्यक्तीला हाक मारणे नाही. उत्तरे संपूर्ण खोलीतून येऊ द्या.
- पर्यायांतून निवडणे कठीण झाले, तर बरोबर उत्तर नसलेल्या "हे की ते" प्रश्नांकडे वळा.
या पानावर (9 विभाग)
प्रश्नमंजुषा हा केअर होम आणि दिवसा चालणाऱ्या कार्यक्रमांमध्ये सर्वाधिक मागितल्या जाणाऱ्या गट उपक्रमांपैकी एक आहे, आणि अनेक कुटुंबे स्वयंपाकघरातील टेबलावरही ती खेळतात. नेहमीच्या पद्धतीने, गुण आणि एका व्यक्तीने उत्तर देण्यासह घेतली, तर डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीला अडचणीत आणल्यासारखे वाटू शकते. सौम्यपणे घेतली तर आठवणी ऐकण्याचा तो उत्साहवर्धक मार्ग आहे. खाली पर्यायांसह 50 सोपे प्रश्न आहेत, प्रत्येकासाठी बोलण्यासारखे काहीतरी दिले आहे, आणि त्यानंतर सत्र कसे घ्यावे ते आहे.
डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसाठी प्रश्नमंजुषा कशी चालवावी?
ती फार पूर्वीच्या गोष्टी ओळखण्याची आणि आठवण्याची करा, आणि प्रत्येक उत्तराचे स्वागत करा.
- दूरच्या भूतकाळाबद्दल विचारा. Alzheimer’s Association म्हणते की अल्झायमरचे सर्वात सामान्य सुरुवातीचे लक्षण म्हणजे नुकतीच शिकलेली माहिती आठवण्यात अडचण. अनेक दशकांपूर्वीची गाणी, म्हणी आणि रोजचे जीवन हे अनेकदा सोपे क्षेत्र असते.
- नेहमी पर्याय द्या. शून्यातून उत्तर काढण्यापेक्षा दोन-तीन पर्यायांतून योग्य उत्तर निवडणे खूप सोपे असते.
- प्रश्न मोठ्याने वाचा आणि मोठ्या अक्षरांत दाखवा. पांढरा फळा किंवा उंचावून धरलेला टॅबलेट कमी ऐकू येणाऱ्यांना मदत करतो.
- उत्तर सहज सांगा. कोणालाही माहीत नसेल, तर ते प्रेमाने सांगा आणि पुढे जा. “चला, तुम्हाला माहीत आहे हे” असे कधीही नको.
- गुण नाहीत. व्यक्तींसाठी नाही आणि टेबलांसाठीही नाही. लोकांना आकडा हवा असेल, तर संपूर्ण गटाची एकच बेरीज ठेवा.
- एका व्यक्तीला कधीही हाक मारू नका. उत्तर कोणीही देऊ द्या. एकास-एक असेल तेव्हा एकत्र उत्तर द्या: “मला वाटते ते पियानो आहे. तुम्हाला काय वाटते?”
- गप्पांचा मुद्दा वापरा. उत्तर ही सुरुवात आहे, शेवट नाही. खरे ध्येय आठवणी आहेत.
- वेळ कमी ठेवा. मध्ये आठवणी सांगत दहा प्रश्न पुरेसे आहेत.
National Institute on Aging मुख्य नियम साध्या शब्दांत मांडते: चिडचिडीकडे लक्ष ठेवा आणि व्यक्तीला यशस्वी वाटेल याची खात्री करा. Alzheimer’s Foundation of America सुरुवातीच्या टप्प्यासाठीच्या उपक्रमांमध्ये प्रश्नमंजुषेचा समावेश करते. मधल्या टप्प्यात दोनच पर्याय ठेवा आणि गप्पांच्या मुद्द्यांवर भर द्या. नंतर खाली दिलेल्या “हे की ते” प्रश्नांकडे वळा.
संगीत आणि मनोरंजन प्रश्न
उत्तर ठळक अक्षरांत आहे. हे व्यक्तीनुसार बदला: जी व्यक्ती भक्तिगीतांच्या आणि अभंगांच्या वातावरणात वाढली तिला, चित्रपटगीतांच्या वातावरणात वाढलेल्या व्यक्तीपेक्षा वेगळे गायक हवे असतील.
| प्रश्न | पर्याय | याबद्दल बोला |
|---|---|---|
| “गानकोकिळा” असे कोणत्या गायिकेला प्रेमाने म्हटले जाते? | लता मंगेशकर, आशा भोसले, सुमन कल्याणपूर | आपले आवडते लता मंगेशकर यांचे गाणे कोणते? |
| ढोलकीच्या तालावर कोणता नृत्यप्रकार केला जातो? | लावणी, भांगडा, गरबा | आपण कुठे नृत्य किंवा कार्यक्रम पाहिले? |
| “गणपती बाप्पा …” | मोरया, दादा, राजा | गणपतीच्या दिवसांत आपल्या घरी काय असे? |
| गणपतीच्या मिरवणुकीत कोणते वाद्य वाजवले जाते? | ढोल-ताशा, तानपुरा, सरोद | मिरवणूक कधी पाहिली आहे का? |
| फुंकून कोणते वाद्य वाजवले जाते? | बासरी, तबला, सतार | आपल्या घरात कोणी वाद्य वाजवत होते का? |
| कोणत्या वाद्यावर 88 पट्ट्या असतात? | गिटार, पियानो, ट्रम्पेट | आपल्या कुटुंबात कोणी वाजवत होते का? |
| कोणता नृत्यप्रकार एक-दोन-तीन, एक-दोन-तीन असा मोजला जातो? | वॉल्ट्झ, ट्विस्ट, टँगो | आपण नाचायला कुठे जात होता? |
| दादासाहेब फाळके यांनी बनवलेला पहिला भारतीय पूर्ण लांबीचा चित्रपट कोणता? | राजा हरिश्चंद्र, श्यामची आई, पिंजरा | आपण पहिला चित्रपट कुठे पाहिला? |
| संत तुकाराम महाराजांच्या रचनांना काय म्हणतात? | अभंग, लावणी, पोवाडा | आपल्याला कोणता अभंग आठवतो? |
| जुन्या काळी घरात गाणी आणि बातम्या ऐकण्यासाठी काय असे? | रेडिओ, मोबाईल फोन, संगणक | आपल्या घरी कोणता रेडिओ कार्यक्रम आवडीचा होता? |
संगीताबद्दल अधिक माहितीसाठी डिमेन्शियासाठी संगीत उपक्रम पाहा.
रोजच्या जीवनातील प्रश्न
| प्रश्न | पर्याय | याबद्दल बोला |
|---|---|---|
| फ्रिज नव्हते तेव्हा पाणी थंड ठेवण्यासाठी काय वापरत? | माठ, ओव्हन, पोटमाळा | माठातले पाणी कसे लागायचे? |
| सकाळी दारात दूध कोण आणून देत असे? | पोस्टमन, दूधवाला, पेपरवाला | आणखी काय काय घरपोच यायचे? |
| जुना गोल फिरवायचा फोन कसा लावायचा? | बटणे दाबून, चक्र फिरवून, त्याच्याशी बोलून | आपल्या घरातल्या फोनबद्दल सांगा |
| पत्र पाठवण्यासाठी पाकिटावर काय चिकटवावे लागते? | टपालाचे तिकीट, रुमाल, पान | आपल्याला कोणाची पत्रे येत असत? |
| जात्यावर काय दळले जाते? | धान्य, पाणी, कागद | जात्यावरच्या ओव्या ऐकल्या आहेत का? |
| दोऱ्याने आकाशात उडवले जाणारे खेळणे कोणते? | पतंग, भोवरा, लगोरी | आपण पतंग उडवत होता का? |
| चित्रपट पाहण्यासाठी लोक कुठे जात? | सिनेमागृहात, बँकेत, शाळेत | आपण कोणासोबत जात होता? |
| भारतीय नोटांवर कोणाचे चित्र असते? | जवाहरलाल नेहरू, महात्मा गांधी, सरदार पटेल | त्या काळी एका रुपयात काय मिळायचे? |
| एका रुपयात किती पैसे असतात? | 50, 100, 10 | पूर्वी आपण पैसे डबीत साठवत होता का? |
| शाळेची बस सहसा कोणत्या रंगाची असते? | लाल, पिवळी, निळी | आपण शाळेत कसे जात होता? |
सण, निसर्ग आणि ठिकाणे
| प्रश्न | पर्याय | याबद्दल बोला |
|---|---|---|
| दिव्यांचा सण कोणता? | दिवाळी, नागपंचमी, पोळा | दिवाळीला आपल्या घरी फराळात काय असे? |
| मकर संक्रांतीला काय वाटतात? | तिळगूळ, केक, चॉकलेट | संक्रांतीला आपण कोणाला तिळगूळ दिला? |
| भारताचा स्वातंत्र्यदिन कोणत्या महिन्यात असतो? | जून, ऑगस्ट, ऑक्टोबर | तो दिवस आपण कसा साजरा करत होता? |
| मातृदिन कोणत्या महिन्यात असतो? | एप्रिल, मे, जून | आपल्या कुटुंबात तो कसा साजरा होत असे? |
| भारताच्या तिरंग्यात किती पट्टे आहेत? | दोन, तीन, चार | ध्वजवंदनाला आपण कुठे उभे राहत होता? |
| महाराष्ट्राच्या पश्चिमेला कोणता समुद्र आहे? | अरबी समुद्र, बंगालचा उपसागर, प्रशांत महासागर | आपण कधी समुद्रकिनारी गेला आहात का? |
| गेटवे ऑफ इंडिया कोणत्या शहरात आहे? | पुणे, मुंबई, नागपूर | आपण कधी मुंबईला गेला आहात का? |
| मधमाश्या काय बनवतात? | दूध, मध, रेशीम | मध आपल्याला कशासोबत खायला आवडे? |
| गायीच्या पिल्लाला काय म्हणतात? | शिंगरू, वासरू, करडू | आपण कधी शेताजवळ राहिला आहात का? |
| कोणते उंच पिवळे फूल सूर्याकडे वळण्यासाठी प्रसिद्ध आहे? | गुलाब, सूर्यफूल, कमळ | आपल्या बागेत काय उगवत असे? |
| लीप वर्षात किती दिवस असतात? | 365, 366, 360 | आपल्याला आठवणारा एखादा वाढदिवस सांगा |
| आषाढी वारीत वारकरी कोणत्या शहराकडे चालत जातात? | पंढरपूर, नाशिक, कोल्हापूर | वारी कधी पाहिली किंवा तिच्यात सहभागी झाला आहात का? |
खाणे आणि खेळ प्रश्न
| प्रश्न | पर्याय | याबद्दल बोला |
|---|---|---|
| बेदाणे म्हणजे वाळवलेली… | आलुबुखार, द्राक्षे, चेरी | आपण डब्यात बेदाणे देत होता का? |
| पुरणपोळीत कोणते पुरण असते? | चणाडाळ आणि गूळ, बटाटा आणि मसाला, पालक आणि पनीर | आपल्या घरी पुरणपोळी कोण करत असे? |
| वरण आणि… | भात, पाव, लोणी | वरणभातावर आपण तूप घेत होता का? |
| कैरीचे लोणचे कशापासून बनते? | कच्च्या आंब्यापासून, केळ्यापासून, कलिंगडापासून | घरी लोणची कोण घालत असे? |
| गणपतीचा आवडता गोड पदार्थ कोणता? | मोदक, जिलेबी, श्रीखंड | आपल्या घरी मोदक कसे बनत? |
| क्रिकेटच्या संघात मैदानावर किती खेळाडू असतात? | 9, 11, 15 | आपण कोणत्या संघाला पाठिंबा देत होता? |
| क्रिकेटमध्ये एका षटकात किती चेंडू असतात? | 4, 6, 8 | आपण कधी क्रिकेट खेळला आहात का? |
| सचिन तेंडुलकर कोणत्या खेळासाठी प्रसिद्ध आहे? | बॉक्सिंग, क्रिकेट, गोल्फ | आपण सामने पाहायला जात होता का? |
| महाराष्ट्रात मातीच्या आखाड्यात कोणता खेळ खेळला जातो? | कुस्ती, गोल्फ, टेनिस | आपण कधी कुस्ती पाहिली आहे का? |
| कोणत्या खेळात गोल करून गुण मिळतात? | फुटबॉल, क्रिकेट, कुस्ती | आपल्या घरी फुटबॉलचे सामने कोण पाहत असे? |
ओळखीच्या म्हणी
म्हण पूर्ण करणे फार पूर्वी शिकलेल्या भाषेवर अवलंबून असते आणि ते अनेकदा सहज जमते. आमच्या म्हण पूर्ण करा खेळात आणखी बऱ्याच म्हणी आहेत, आणि कोणताही शेवट दाखवण्यासाठी एक स्पर्श पुरेसा आहे.
| म्हण | पर्याय | याबद्दल बोला |
|---|---|---|
| थेंबे थेंबे तळे … | साचे, वाहे, सुके | आपल्या कुटुंबात बचत कोण करत असे? |
| आधी पोटोबा, मग … | विठोबा, गणपती, मारुती | आपल्या घरी रोजची जेवणाची वेळ कशी असे? |
| नव्याचे नऊ … | दिवस, महिने, वर्षे | एखादी नवी वस्तू आठवते का जी आपल्याला खूप आवडली? |
| ऐकावे जनाचे, करावे … | मनाचे, घराचे, धनाचे | आपल्याला हे कोण म्हणत असे? |
| अति तिथे … | माती, गोडी, पाणी | याचे एखादे उदाहरण आठवते का? |
| घरोघरी मातीच्या … | चुली, भिंती, घागरी | आपल्या घरी चुलीवर स्वयंपाक होत असे का? |
| दुधाने तोंड भाजले की … फुंकून पितात | ताकही, पाणीही, चहाही | आपल्याला हे कुठे ऐकायला मिळाले? |
| कामापुरता … | मामा, काका, दादा | आपल्या कुटुंबात मामा कसे होते? |
बरोबर उत्तर नसलेले “हे की ते” प्रश्न
हे प्रत्येक टप्प्यासाठी, नंतरच्या काळासाठीही योग्य आहेत, कारण बरोबर करण्यासारखे काहीच नसते. विचारा, ऐका, आणि आपले स्वतःचे उत्तरही सांगा.
- चहा की कॉफी?
- समुद्रकिनारा की डोंगर?
- कुत्रे की मांजरे?
- उन्हाळा की हिवाळा?
- खीर की शिरा?
- नाचणे की पाहणे?
- सूर्योदय की सूर्यास्त?
- ओसरी की अंगण?
- रेडिओ की रेकॉर्ड्स?
- पोहे की उपमा?
- गुलाब की मोगरा?
- रेल्वेचा प्रवास की रस्त्याचा प्रवास?
चित्रांसोबत गप्पांचे मुद्दे हवे असतील, तर आमची छापता येणारी गप्पांची कार्डे वापरून पाहा.
केअर होम किंवा गटात प्रश्नमंजुषेचे सत्र कसे चालवावे?
- लोकांना दिसेल आणि ऐकू येईल असे बसवा. श्रवणयंत्र लावलेले, चष्मे घातलेले, टीव्ही बंद.
- गप्पा म्हणून सुरुवात करा. “मला जुन्या दिवसांबद्दल काही प्रश्न आहेत, आणि मला खात्री आहे की तुम्हाला माझ्यापेक्षा जास्त माहीत आहे.”
- प्रत्येक प्रश्न दोनदा वाचा आणि पर्याय मोठ्या अक्षरांत दाखवा.
- खोलीतील कुठूनही आलेल्या उत्तराचे स्वागत करा. चांगली उत्तरे पुन्हा सांगा म्हणजे सर्वांना ऐकू येतील.
- सर्वांसाठी उत्तर सांगा, मग गप्पांचा मुद्दा खोलीला विचारा.
- उत्साहाच्या मागे जा. एका प्रश्नामुळे दहा मिनिटे आठवणी सुरू झाल्या, तर त्या चालू द्या.
- गाण्याने किंवा “हे की ते” फेरीने शेवट करा, म्हणजे सर्वजण काहीतरी सोप्या गोष्टीवर संपवतील.
चित्र बिंगो आणि सामूहिक गाणी यांसह इतर गट प्रकारांसाठी केअर होमसाठी गट उपक्रम पाहा.
योजना केव्हा बदलावी
कोणी चिंतेत दिसले, शांत झाले किंवा “मला माहीत नाही” असे एकापेक्षा जास्त वेळा म्हटले, तर ते सोपे करा: दोन पर्यायांवर या, एकत्र उत्तर द्या, किंवा “हे की ते” प्रश्नांकडे वळा. गटाला एकाच प्रश्नावर संपूर्ण दुपार बोलायला आवडत असेल, तर ते यश आहे. ध्येय कधीच बरोबर उत्तरे नव्हते. ते चांगल्या सोबतीत घालवलेला वेळ होते.
नेहमीचे प्रश्न
डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तींसाठी प्रश्नमंजुषा चांगला उपक्रम आहे का?
सौम्यपणे घेतली तर ती चांगली ठरू शकते. Alzheimer's Foundation of America सुरुवातीच्या टप्प्यासाठीच्या उपक्रमांमध्ये प्रश्नमंजुषेचा समावेश करते. प्रश्न फार पूर्वीपासून ओळखीच्या विषयांवर ठेवा, पर्याय द्या, एका व्यक्तीला कधीही अडचणीत टाकू नका, आणि उत्तरांना परीक्षा नव्हे तर संभाषणाचे प्रवेशद्वार माना.
डिमेन्शियासाठी प्रश्नमंजुषेचे कोणते विषय सर्वोत्तम चालतात?
फार पूर्वी शिकलेल्या गोष्टी सहसा सर्वोत्तम चालतात: व्यक्तीच्या तारुण्यातील लोकप्रिय गाणी आणि गायक, ओळखीच्या म्हणी, सण, खाणे, खेळ, आणि दारात दूध आणणे व गोल फिरवायचा फोन यांसारखे रोजचे जीवन. ताज्या बातम्या आणि सत्रात आधी घडलेले काही आठवण्याची गरज असलेले प्रश्न टाळा.
केअर होममध्ये कोणालाही अवघडल्यासारखे न वाटू देता प्रश्नमंजुषा कशी घ्यावी?
प्रत्येक प्रश्न संपूर्ण गटाला वाचून दाखवा, पर्याय दाखवा किंवा सांगा, आणि कोणाचेही उत्तर स्वीकारा. व्यक्तींना नावाने बोलावू नका किंवा गुण ठेवू नका. काहीही अंदाज आला तरी हसून उत्तर सांगा, आणि "इथे कोणी कधी जत्रेला गेले आहे का?" असा पुढचा प्रश्न विचारून त्याला आठवणींमध्ये बदला.
नंतरच्या टप्प्यांत प्रश्नमंजुषेऐवजी काय करता येईल?
"चहा की कॉफी?" किंवा "समुद्रकिनारा की डोंगर?" असे बरोबर-चूक नसलेले प्रश्न विचारा, आणि ओळखीच्या म्हणी किंवा गाणी एकत्र पूर्ण करा. चित्रे पाहणे आणि एकत्र त्यांचे वर्णन करणेही चांगले चालते.
स्रोत
हे पान ज्या संस्था आणि अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यांच्या लिंक आम्ही देतो. पान अद्ययावत करताना प्रत्येक स्रोत तपासला होता.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association