Ìmọ̀ràn Ìbánisọ̀rọ̀ fún Bíbá Ẹni Tí Ó Ní Dementia Sọ̀rọ̀

Dementia lè mú kí ó le láti rí ọ̀rọ̀, láti tẹ̀lé gbólóhùn gígùn, tàbí láti dènà ariwo àyíká. Kò sí èyí tí ó túmọ̀ sí pé ẹni náà ti dáwọ́ fífẹ́ láti ní ìsopọ̀ dúró. Àwọn àyípadà kékeré nínú bí ẹ ṣe ń ṣètò ìfọ̀rọ̀wérọ̀, bí ẹ ṣe ń sọ̀rọ̀ àti bí ẹ ṣe ń gbọ́ lè mú kí sísọ̀rọ̀ rọrùn kí ó sì tuni lára fún ẹ̀yin méjèèjì.

Kí ni àwọn ìmọ̀ràn pàtàkì jù fún bíbá ẹni tí ó ní dementia sọ̀rọ̀?

Ẹ gba àfiyèsí wọn, ẹ jẹ́ kí ó rọrùn, kí ẹ sì ní sùúrù. Bí ẹ bá rántí nǹkan márùn-ún péré:

1. Ẹ jẹ́ kí yàrá dákẹ́, kí ẹ sì kọjú sí wọn. Ẹ pa tẹlifíṣọ̀n, ẹ jókòó ní ìwọ̀n ojú wọn, kí ẹ sì lo orúkọ wọn.
2. Ẹ sọ nǹkan kan lẹ́ẹ̀kan. Àwọn gbólóhùn kúkúrú, èrò kan, ìbéèrè kan.
3. Ẹ fún un ní àṣàyàn méjì. “Tíì tàbí kọfí?” rọrùn ju “Kí ni ẹ fẹ́?” lọ.
4. Ẹ dúró. Ẹ fún un ní àkókò láti dáhùn tí ó pọ̀ ju bí ó ti dà bí ohun àdánidá, kí ẹ sì gbìyànjú láti má dá a sílẹ̀.
5. Ẹ má jà tàbí dán wọn wò láé. Ẹ dáhùn sí bí wọ́n ṣe nímọ̀lára, kì í ṣe sí bóyá àwọn òtítọ́ náà tọ́.

Báwo ni mo ṣe yẹ kí n bẹ̀rẹ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀?

Ẹ ṣètò nǹkan kí ẹni náà lè pọkàn pọ̀ sórí yín. Ìtọ́sọ́nà Family Caregiver Alliance dábàá dídín ariwo kù ná: ẹ pa rédíò tàbí tẹlifíṣọ̀n, ẹ ti aṣọ ìkélé tàbí ilẹ̀kùn, tàbí kí ẹ lọ sí ibi tí ó dákẹ́ jù.

• Ẹ sún mọ́ wọn láti iwájú. Wíwá láti ẹ̀yìn tàbí ẹ̀gbẹ́ lè dẹ́rù bà wọ́n.
• Ẹ sọ ẹni tí ẹ jẹ́. “Bàbá, èmi Bọ́lá ni, ọmọbìnrin yín.” Èyí gba wọn lọ́wọ́ wíwá orúkọ yín.
• Ẹ wá sí ìpele wọn. Bí wọ́n bá jókòó, ẹ jókòó tàbí kí ẹ kúnlẹ̀ kí ojú yín wà ní ìwọ̀n kan náà.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò ojú àti ohùn yín. National Institute on Aging (NIA) gbà yín nímọ̀ràn láti mọ ohùn yín, ìwọ̀n ohùn, ìrísí ojú àti ìṣesí ara, àti láti fojúsùn ọ̀nà tí ó gbóná tí ó sì jẹ́ òtítọ́ lásán.
• Ẹ rí i dájú pé gíláàsì àti ohun èlò ìgbọ́rọ̀ wà ní ipò. Ó ṣòro láti tẹ̀lé ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tí ẹ kò lè rí tàbí gbọ́ ní kíkún.

Báwo ni mo ṣe yẹ kí n ṣe ọ̀rọ̀ tí mo sọ?

Ẹ lo àwọn ọ̀rọ̀ rírọrùn, àwọn gbólóhùn kúkúrú àti ohùn tí ó balẹ̀, tí ó rẹlẹ̀.

• Èrò kan fún gbólóhùn kan. “Ẹ jẹ́ kí a wọ ẹ̀wù yín. Lẹ́yìn náà a ó jáde.” Kì í ṣe méjèèjì ní ìmí kan.
• Ẹ lo orúkọ, kì í ṣe ọ̀rọ̀ arọ́pò orúkọ. “Ṣadé pè” ṣe kedere ju “Ó pè” lọ.
• Ẹ sọ̀rọ̀ ní ìsàlẹ̀, kì í ṣe ní ariwo. Family Caregiver Alliance dábàá ohùn tí ó rẹlẹ̀ dípò èyí tí a gbé sókè.
• Ẹ tún un sọ, lẹ́yìn náà ẹ tún un ṣe. Bí wọn kò bá yé wọn, ẹ tún àwọn ọ̀rọ̀ kan náà sọ lẹ́ẹ̀kan. Bí ìyẹn kò bá ṣiṣẹ́, ẹ dúró fún ìgbà díẹ̀, kí ẹ sì gbìyànjú àwọn ọ̀rọ̀ míràn.
• Ẹ fi hàn bí ẹ ti ń sọ. Ẹ tọ́ka sí ife, ẹ gbé àwọn sweta méjèèjì sókè, tàbí kí ẹ fi ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ hàn.
• Ẹ bá wọn sọ̀rọ̀, kì í ṣe nípa wọn. NIA kìlọ̀ lòdì sí sísọ̀rọ̀ nípa ẹni náà bí ẹni pé kò sí níbẹ̀, àti lòdì sí “ọ̀rọ̀ ọmọdé”.

NIA dábàá àwọn ẹ̀dà rírọrùn ti àwọn ìbéèrè tí ó wọ́pọ̀. Àwọn àpẹẹrẹ nìyí ní ọ̀nà yẹn:

Báwo ni mo ṣe lè gbọ́ dáadáa?

Ẹ gbọ́ fún ìtumọ̀ àti ìmọ̀lára, kì í ṣe àwọn ọ̀rọ̀ nìkan.

• Ẹ dúró. Ìdákẹ́jẹ́ sábà máa ń jẹ́ àkókò ríronú. Ẹ ka sí mẹ́wàá díẹ̀díẹ̀ kí ẹ tó wọlé.
• Ẹ fún un ní ọ̀rọ̀ bí ó bá di nìkan. Family Caregiver Alliance sọ pé kò burú láti dábàá àwọn ọ̀rọ̀ nígbà tí ẹnìkan bá ń ṣòro.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò ohun tí ẹ gbọ́. Ìtọ́sọ́nà Alzheimer’s Association lórí ìbánisọ̀rọ̀ dábàá wíwá ìtumọ̀ tí ó wà lẹ́yìn àwọn ọ̀rọ̀ wọn àti sísọ ọ́ padà láti ṣàyẹ̀wò bóyá ẹ yé e. “Ṣé ọkọ̀ náà ń kó yín lọ́kàn?”
• Ẹ wo ojú àti ara wọn. Bí sísọ̀rọ̀ ṣe ń le sí i, NIA sọ pé ìrísí ojú lè fi ìbànújẹ́, ìbínú tàbí ìjákulẹ̀ hàn kedere ju àwọn ọ̀rọ̀ lọ.
• Ẹ mú àwọn àníyàn wọn ní pàtàkì. Kódà bí àníyàn bá dá lórí òtítọ́ tí kò tọ́, ìmọ̀lára náà jẹ́ òtítọ́.

Kí ni bí wọ́n bá sọ ohun tí kì í ṣe òtítọ́?

Ẹ má jà. Kò ṣeé ṣe kí ẹ borí, ẹni náà sì lè parí sí nímọ̀lára ìtìjú tàbí ẹ̀rù. Dípò bẹ́ẹ̀, ẹ sopọ̀ mọ́ ìmọ̀lára náà, lẹ́yìn náà ẹ tẹ̀síwájú jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́.

Family Caregiver Alliance dábàá gbígba ìmọ̀lára náà mọ̀ kí ẹ tó darí wọn sí nǹkan míràn. Fún àpẹẹrẹ, bí ìyá yín bá tẹnumọ́ pé òun nílò láti lọ gbà àwọn ọmọ láti ilé ìwé:

• Dípò: “Màmá, àwọn ọmọ yín ti dàgbà. Ogójì ọdún sẹ́yìn ni ìyẹn.”
• Ẹ gbìyànjú: “Ẹ ti jẹ́ ìyá tí ó nífẹ̀ẹ́ ọmọ nígbà gbogbo. Ẹ sọ fún mi nípa lílọ gbà wọ́n. Ṣé kí a kọ́kọ́ jẹ nǹkan díẹ̀?”

Alzheimer’s Association tún gbà yín nímọ̀ràn láti má jà lórí àwọn gbólóhùn tí ẹ kò gbà. Ẹ yan àkókò yín: bí ìgbàgbọ́ tí kò tọ́ kò bá léwu, ẹ jẹ́ kí ó rí bẹ́ẹ̀.

Báwo ni ìbánisọ̀rọ̀ ṣe ń yí padà bí dementia ṣe ń lọ síwájú?

Àwọn àìní ń yí padà lórí àkókò, nítorí náà ẹ ṣàtúnṣe ọ̀nà yín. Alzheimer’s Association ṣàpèjúwe àwọn ìpele gbígbòòrò mẹ́ta:

Gbogbo ènìyàn yàtọ̀, ẹni kan náà sì lè ní àwọn ọjọ́ rere àti ọjọ́ líle. Ẹ dáhùn sí bí wọ́n ṣe wà lọ́wọ́lọ́wọ́, kì í ṣe sí orúkọ ìpele.

Ṣé àwọn àwòrán àti ìgbòkègbodò lè mú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ rọrùn?

Bẹ́ẹ̀ ni. Àwòrán tí a jọ ń wò ń mú ìdààmú kúrò, ó sì fún ẹ̀yin méjèèjì ní ohun láti wò àti láti tọ́ka sí.

• Àwọn àwòrán tí ń mú ọ̀rọ̀ jáde. Conversation Cards fúnni ní àwọn àwòrán pẹ̀lú àwọn ìbéèrè ṣíṣí tí kì í dán ni wò.
• Àwọn fọ́tò ẹbí. Photo Pairs sọ àwọn fọ́tò tí ẹ yàn di eré ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, èyí tí ó sábà máa ń mú àwọn ìtàn jáde.
• Àwọn gbólóhùn tí a mọ̀. Finish the Saying ń lo àwọn gbólóhùn tí a mọ̀ dáadáa láti US, tí ìbéèrè ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tẹ̀lé.
• Àwọn eré ìbára-mu gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yìn ìṣẹ̀lẹ̀. Picture Pairs fún ọwọ́ yín ní ohun láti ṣe nígbà tí ẹ ń bá ara yín sọ̀rọ̀.

Ẹ wo bí a ṣe ń ṣe eré papọ̀ àti àwọn ìgbòkègbodò rírántí ìgbà àtijọ́ fún ìsọfúnni síwájú sí i. Fún àwọn ìbẹ̀wò àti ìpè, ẹ ka àwọn ìtọ́sọ́nà wa lórí bíbẹ̀wò àti àwọn ìpè fóònù àti fídíò.

Kí ni bí mo bá pàdánù sùúrù mi?

Ó ń ṣẹlẹ̀ sí gbogbo ènìyàn. NIA dábàá pé bí ẹ bá bínú, ẹ gba àkókò díẹ̀ láti tún balẹ̀. Ẹ lọ sí yàrá míràn, ẹ mí jíjìn díẹ̀díẹ̀, kí ẹ sì padà nígbà tí ẹ bá lè. Ẹ lè bẹ̀rẹ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ náà padà nígbàkigbà, ẹni náà sì lè dáhùn sí ìṣesí yín tí ó ti balẹ̀. Bí ìbínú bá ń di ìgbà gbogbo, àmì pé ẹ nílò ìtìlẹ́yìn púpọ̀ sí i ni, kì í ṣe pé ẹ ń kùnà. Ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ara ẹni olùtọ́jú wa ní àwọn ibi tí ẹ lè yíjú sí.