Bíbẹ̀ Ẹni Tí Ó Ní Dementia Wò ní Ilé Ìtọ́jú tàbí Ilé Ìwòsàn

Bíbẹ̀ ẹni tí ẹ nífẹ̀ẹ́ wò ní ilé ìtọ́jú ìrántí, ilé ìtọ́jú àgbàlagbà tàbí ilé ìwòsàn lè mú ọ̀pọ̀ ìmọ̀lára jáde. Ẹ lè máa ronú nípa ohun tí ẹ ó sọ, ohun tí ẹ ó mú, tàbí bóyá ìbẹ̀wò náà tilẹ̀ ṣe pàtàkì bí wọn kò bá ní rántí rẹ̀. Ó ṣe pàtàkì. National Institute on Aging sọ pé àwọn tí ó ní Alzheimer sábà máa ń gbádùn ẹlẹgbẹ́ kódà nígbà tí wọn kò rántí ẹni tí olùbẹ̀wò náà jẹ́. Ojú-ìwé yìí fún yín ní àwọn ìgbésẹ̀ gidi fún ṣáájú, nígbà àti lẹ́yìn ìbẹ̀wò, pẹ̀lú àwọn ìmọ̀ràn pàtó fún àkókò tí wọ́n bá wà ní ilé ìwòsàn.

Báwo ni mo ṣe lè múra sílẹ̀ fún ìbẹ̀wò?

Ìṣètò díẹ̀ ń mú kí ìbẹ̀wò rọrùn fún ẹ̀yin méjèèjì.

• Ẹ yan àkókò tí ó dára. Dementia Australia dábàá bíbẹ̀ wọ́n wò nígbà tí ẹni náà sábà máa ń jí pépé jù, èyí tí ó jẹ́ òwúrọ̀ tàbí ní àárín ọjọ́ fún ọ̀pọ̀ ènìyàn. Family Caregiver Alliance dábàá kíkọ́ àkókò ilé ìtọ́jú náà àti bíbẹ̀ wọ́n wò nígbà àkókò ìsinmi dípò àkókò ìgbòkègbodò.
• Ẹ bá àwọn òṣìṣẹ́ sọ̀rọ̀. Ẹ béèrè bí ẹni náà ṣe wà lónìí, kí ẹ sì ṣàyẹ̀wò àwọn òfin nípa oúnjẹ, ẹranko àti ìrìn jáde.
• Ẹ kó àpò ìbẹ̀wò kékeré. Nǹkan kan tàbí méjì láti pín ti tó (ẹ wo àtòjọ ní ìsàlẹ̀).
• Ẹ ṣètò àwọn àkòrí díẹ̀. Ẹni náà lè má ní ìròyìn láti pín, nítorí náà ẹ mú tiyín wá: ìròyìn ẹbí, ojú ọjọ́, eré bọ́ọ̀lù, ìtàn àwàdà.
• Ẹ ṣètò ìrètí ara yín. Àwọn ìbẹ̀wò kan yóò gbóná, tí ọ̀rọ̀ yóò sì pọ̀. Àwọn míràn yóò dákẹ́ tàbí le. Méjèèjì jẹ́ déédéé.

Kí ni kí n mú?

Ẹ mú àwọn nǹkan láti pín, kì í ṣe àwọn nǹkan tí ń dán wọn wò. Àwọn àṣàyàn tí ó dára pẹ̀lú:

• Ìwé fọ́tò kékeré pẹ̀lú àwọn fọ́tò ńlá tí ó hàn kedere. Ẹ kọ orúkọ sí ẹ̀yìn wọn fún àwọn òṣìṣẹ́.
• Àkójọ orin tí ó fẹ́ràn lórí fóònù, pẹ̀lú agbekọrí rírọrùn tàbí ẹ̀rọ ìgbóhùnsókè kékeré.
• Nǹkan rírọ̀ láti dì mú, bíi aṣọ ìbora, ìborùn tàbí sweta tí ó mọ̀.
• Ìpara ọwọ́ fún fífi ọwọ́ pa ọwọ́ rẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, bí ẹni náà bá fẹ́ràn ìfọwọ́kàn.
• Ìwé ìròyìn tàbí ìwé àwòrán nípa ohun tí ó ti fẹ́ràn tẹ́lẹ̀, bíi ọgbà ṣíṣe, mọ́tò, ẹyẹ tàbí oúnjẹ sísè.
• Oúnjẹ kékeré tí ó fẹ́ràn, bí àwọn òṣìṣẹ́ bá sọ pé ó dájú.
• Àwọn nǹkan tí ó mọ̀ fún yàrá náà. Family Caregiver Alliance dábàá òdòdó, ewéko, àwòrán ẹbí àti iṣẹ́ ọnà, tàbí póstà ńlá ti àwọn fọ́tò ẹbí láti ìgbà àtijọ́.
• Tábìlẹ́ẹ̀tì, fún wíwo àwọn fọ́tò ẹbí tàbí ṣíṣe eré jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ papọ̀.

Kí ni a lè ṣe papọ̀ nígbà ìbẹ̀wò?

Ṣíṣe nǹkan papọ̀ ń mú ìdààmú kúrò lórí ìfọ̀rọ̀wérọ̀. Dementia Australia dábàá wíwo àwọn fọ́tò, iṣẹ́ ọwọ́ rírọrùn, gbígbìn irúgbìn, orin, pípín oúnjẹ kékeré, tàbí rírìn kiri ní àyíká ilé. Àwọn èrò díẹ̀ sí i:

1. Ẹ wo àwọn fọ́tò. Ẹ tọ́ka sí ohun tí ẹ rí: “Ẹ wo fìlà yẹn.” “Etíkun yìí dára gan-an.” Ẹ jẹ́ kí ẹni náà darí. Ẹ yẹra fún “Ta ni èyí?”
2. Ẹ ṣe orin kí ẹ sì kọrin. Àwọn orin tí ó mọ̀ lè gbé ọkàn sókè kí ó sì mú àkókò àjọpín wá, kódà nígbà tí sísọ̀rọ̀ bá le.
3. Ẹ rìn kúkúrú. Family Caregiver Alliance dábàá rírìn ní àyíká ilé náà, pàápàá jù lọ nínú ọgbà bí ó bá wà. Rírìn pẹ̀lú kẹ̀kẹ́ arọ (wheelchair) ni a kà.
4. Ẹ fi ọwọ́ pa ọwọ́ rẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ìpara díẹ̀ àti ìfọwọ́pa díẹ̀díẹ̀ lórí ọwọ́ lè tuni lára.
5. Ẹ ran ìmúrasílẹ̀ lọ́wọ́. Dementia Australia mẹ́nu ba ṣíṣe irun rẹ̀ dáradára, kíkùn èékánná tàbí ríran ẹni náà lọ́wọ́ sínú aṣọ tí ó fẹ́ràn, bí ó bá gbádùn rẹ̀.
6. Ẹ ṣe eré rírọrùn. Family Caregiver Alliance dábàá káàdì, dominoes, tàbí ohunkóhun tí ẹni náà máa ń ṣe tẹ́lẹ̀. Lórí tábìlẹ́ẹ̀tì, a lè ṣe Picture Pairs pẹ̀lú àwọn àwòrán tí ó hàn gbangba àti láìsí aago. Photo Pairs ń sọ àwọn fọ́tò tí ẹ yàn di eré ìbára-mu, àwọn fọ́tò náà sì wà nínú ẹ̀rọ aṣàwárí yín.
7. Ẹ wo nǹkan kan papọ̀. Family Caregiver Alliance dábàá àwọn fíìmù àwàdà àti àwọn fíìmù àtijọ́. Kódà bí ẹni náà kò bá lè tẹ̀lé ìtàn náà, ẹ lè jókòó sún mọ́ ọn kí ẹ sì pín àkókò náà.
8. Ẹ kà á sókè. Ewì kúkúrú, àyọkà tí ó fẹ́ràn, tàbí lẹ́tà láti ọ̀dọ̀ ẹbí kan.
9. Ẹ kàn jókòó papọ̀. Dídi ọwọ́ ara yín mú tàbí jíjókòó ní ìdákẹ́jẹ́ jẹ́ ìbẹ̀wò gidi. Alzheimer’s Association sọ pé kò burú láti má mọ ohun tí ẹ ó sọ, àti pé wíwà yín ni ó ṣe pàtàkì jù.

Conversation Cards lè ṣèrànwọ́ nígbà tí ọ̀rọ̀ bá tán yín. Káàdì kọ̀ọ̀kan ní àwòrán àti ìbéèrè ṣíṣí.

Báwo ni ó ṣe yẹ kí n sọ̀rọ̀ nígbà ìbẹ̀wò?

• Ẹ fi ara yín hàn ní ìgbà kọ̀ọ̀kan. “Bàbá, èmi Túndé ni, ọmọkùnrin yín.” NIA dábàá pé kí àwọn olùbẹ̀wò fi ara wọn hàn ní kúkúrú láti bẹ̀rẹ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀.
• Ẹ sún mọ́ wọn láti iwájú kí ẹ sì jókòó ní ìwọ̀n ojú wọn.
• Ẹ má ṣe ṣàtúnṣe tàbí jà. NIA gba àwọn olùbẹ̀wò nímọ̀ràn láti má ṣe ṣàtúnṣe fún ẹni náà bí ó bá ṣe àṣìṣe tàbí gbàgbé nǹkan.
• Ẹ ní sùúrù nígbà tí ó bá ṣòro láti rí ọ̀rọ̀. Ẹ fún un ní àkókò tó pọ̀.
• Ẹ dáhùn sí ìmọ̀lára. Bí ẹni náà bá dà bí ẹni tí ó ní ìbànújẹ́ tàbí àníyàn, ẹ gbà á mọ̀ kí ẹ tó yí kókó ọ̀rọ̀ padà.
• Ẹ yẹra fún àwọn ìbéèrè bí ìdánwò bíi “Ṣé ẹ rántí mi?” tàbí “Kí ni ẹ jẹ ní ọ̀sán?”

Ẹ wo ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀ wa fún ìsọfúnni síwájú sí i.

Kí ni kí n ṣe nígbà tí wọ́n bá sọ pé “Mo fẹ́ lọ sílé”?

Ẹ dáhùn sí ìmọ̀lára tí ó wà lẹ́yìn àwọn ọ̀rọ̀ náà (ìtọ́sọ́nà wa lórí nígbà tí ẹnìkan bá ń béèrè láti lọ sílé nígbà gbogbo lọ jìnnà sí i). Family Caregiver Alliance ṣàlàyé pé “Mo fẹ́ lọ sílé” sábà máa ń jẹ́ ọ̀nà láti sọ pé “Ara mi kò balẹ̀,” ó sì dábàá àwọn ìdáhùn bíi “Ẹ sọ fún mi nípa ilé yín” tàbí “Kí ni ohun tí ẹ fẹ́ràn jù nílé?” Dementia Australia fi kún un pé “ilé” lè túmọ̀ sí àkókò tàbí ibi tí ẹni náà ti nímọ̀lára ààbò, bíi ìgbà èwe.

Ẹ gbìyànjú:

• gbígbà ìmọ̀lára náà mọ̀: “Ó dàbí pé ilé ń wù yín gan-an.”
• fífúnni ní ìtùnú nípa ìfọwọ́kàn, bí ó bá wù wọ́n
• wíwo àwọn fọ́tò tàbí sísọ̀rọ̀ nípa ilé ẹbí
• dídábàá rírìn, ohun mímu tàbí oúnjẹ kékeré

Ẹ yẹra fún jíjà tàbí ṣíṣàlàyé ìdí tí wọn kò fi lè lọ. Kò sábà ṣèrànwọ́, ó sì máa ń fi kún ìdààmú.

Báwo ni ìbẹ̀wò ṣe yẹ kí ó gùn tó?

Kúkúrú àti tí ó pọ̀ sí i sábà máa ń dára jù. Family Caregiver Alliance sọ pé ẹni náà kì í sábà rántí bóyá ẹ dúró fún ìṣẹ́jú márùn-ún tàbí wákàtí márùn-ún, ó sì dábàá pé ìbẹ̀wò kúkúrú mẹ́ta lọ́sẹ̀ lè dára ju ìbẹ̀wò gígùn kan lọ. Dementia Australia sọ pé kò sí iye ìbẹ̀wò tó tọ́ tàbí gígùn tó tọ́.

Ní àwọn ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ lẹ́yìn gbígbé lọ sí ilé ìtọ́jú ìrántí, Family Caregiver Alliance dábàá bíbẹ̀ wọ́n wò nígbà gbogbo, lẹ́yìn náà kí ẹ sì máa tẹ̀lé àṣà déédéé díẹ̀díẹ̀. Ẹ béèrè lọ́wọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ohun tí wọ́n ń rí.

Báwo ni mo ṣe lè kúrò láìbà wọ́n nínú jẹ́?

Kíkúrò lè jẹ́ apá tí ó le jù. Dementia Australia dábàá:

• Ẹ sọ bí ẹ ṣe lè dúró pẹ́ tó nígbà tí ẹ bá dé. “Mo lè dúró fún wákàtí kan, lẹ́yìn náà èmi yóò lọ ra nǹkan.”
• Ẹ lo ìgbòkègbodò gẹ́gẹ́ bí òpin àdánidá. “Nígbà tí a bá parí orin yìí, èmi yóò máa lọ.”
• Ẹ ṣe é bá oúnjẹ tàbí ìgbòkègbodò mu, tàbí kí ẹ bẹ àwọn òṣìṣẹ́ láti ran ẹni náà lọ́wọ́ láti balẹ̀ pẹ̀lú nǹkan míràn.
• Ẹ jẹ́ kí ìdágbére kúrú kí ó sì rí bákan náà ní ìgbà kọ̀ọ̀kan. Dídúró pẹ́, bíbẹ̀bẹ̀ tàbí dídúró “díẹ̀ sí i” lè mú kí àwọn ìdágbére ọjọ́ iwájú le jù.

Lẹ́yìn tí ẹ bá kúrò, ó jẹ́ déédéé láti ní ìbànújẹ́. Ẹ jẹ́ kí ara yín sinmi. Bí ẹni náà bá bínú, àwọn òṣìṣẹ́ sábà máa ń lè ràn án lọ́wọ́ láti balẹ̀ láìpẹ́ lẹ́yìn náà.

Bíbẹ̀ ẹni tí ó ní dementia wò ní ilé ìwòsàn

Ilé ìwòsàn kún fún ariwo, ìṣàjèjì àti àwọn àlejò, èyí tí ó lè le gan-an fún ẹni tí ó ń gbé pẹ̀lú dementia. Ìtọ́sọ́nà NIA lórí mímú ẹni tí ó ní Alzheimer lọ sí ilé ìwòsàn dábàá:

• Ẹ jẹ́ kí ẹnìkan wà pẹ̀lú ẹni náà ní ìwọ̀n tí ó bá ṣeé ṣe: ẹbí kan, ọ̀rẹ́ tí ẹ gbẹ́kẹ̀lé tàbí olùtọ́jú tí a háyà.
• Ẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ní ojú-ìwé ìsọfúnni ti ara ẹni pẹ̀lú ìṣe ojoojúmọ́ ẹni náà, orúkọ tí ó fẹ́, ohun tí ó fẹ́ràn àti tí kò fẹ́ràn, àwọn ohun tí ó lè mú un bínú, àti àwọn àmì ìrora tí kì í ṣe ọ̀rọ̀. Ẹ fi àwọn ẹ̀dà sí yàrá àti ní ibi àwọn nọ́ọ̀sì.
• Ẹ ran ìjẹun àti mímu lọ́wọ́. Àwọn àgbàlagbà lè di aláìjẹun dáadáa ní ilé ìwòsàn. Ẹ ṣí àwọn ohun èlò, ẹ ran ìjẹun lọ́wọ́, ẹ jẹun papọ̀, kí ẹ sì fún un ní ohun mímu.
• Ẹ mú àwọn nǹkan tí ó tuni lára wá bíi fọ́tò tàbí àwọn nǹkan ẹ̀mí.
• Ẹ dín ariwo kù. Ẹ pa tẹlifíṣọ̀n kí ẹ sì dín ohùn fóònù àti ẹ̀rọ ìkéde kù.
• Ẹ gbìyànjú àwọn ìṣe ìtùnú, bíi orin tí ó tuni lára, kíkà, àdúrà, kíkọrin tàbí wíwo àwọn àwòrán àtijọ́.
• Ẹ gbà á níyànjú láti rìn kiri ní ìwọ̀n tí ó dájú, pẹ̀lú ìfọwọ́sí àwọn òṣìṣẹ́.
• Ẹ sọ fún dókítà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí ẹni náà bá dà bí ẹni pé ó burú sí i lójijì tàbí ó yàtọ̀. NIA ṣàlàyé pé ìdàrúdàpọ̀ líle lójijì, tí a ń pè ní delirium, lè jẹ́ ti àwọn ìṣòro bíi àkóràn, ibà, àìtó omi ara tàbí àbájáde oògùn, ó sì nílò àfiyèsí ìṣègùn.

Ìbẹ̀wò kúkúrú, tí ó tuni lára pẹ̀lú ojú tí ó mọ̀ àti orin tí ó fẹ́ràn lè jẹ́ apá tí ó tuni lára jù ní ọjọ́ ilé ìwòsàn.

Mímú àwọn ọmọdé lọ ní ìbẹ̀wò

Àwọn ọmọdé lè mú ooru púpọ̀ wá. Ẹ múra wọn sílẹ̀ ṣáájú pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ rírọrùn àti òtítọ́, ẹ jẹ́ kí ìbẹ̀wò kúrú, kí ẹ sì fún wọn ní iṣẹ́ kan, bíi fífi àwòrán hàn tàbí fífi fọ́tò lé wọn lọ́wọ́. NIA dábàá pé àwọn ọmọdé àti àwọn tí ó ní Alzheimer lè gbádùn àwọn ìgbòkègbodò rírọrùn papọ̀, bíi wíwo ìwé fọ́tò tàbí gbígbọ́ orin. Dementia Australia dábàá kíkó àpò kékeré ti àwọn ohun dídùn tàbí àwọn nǹkan ìdákẹ́jẹ́ láti jẹ́ kí àwọn ọmọdé kéékèèké ní iṣẹ́ ṣe.

Ẹ tọ́jú ara yín pẹ̀lú

Bíbẹ̀wò lè rẹ̀ni, ó sì lè kan ìmọ̀lára, pàápàá bí ẹni náà bá ti yí padà gan-an. Kò burú láti dín iye ìbẹ̀wò kù bí ẹ bá nílò, láti mú ọ̀rẹ́ wá fún ìtìlẹ́yìn, tàbí láti kúrò ní kùtùkùtù ní ọjọ́ tí ó le. Fún àwọn èrò lórí títọ́jú ara yín, ẹ wo ìtọ́jú ara ẹni olùtọ́jú. Bí ẹ bá ń gbé jìnnà, ẹ wo ìtọ́sọ́nà wa lórí àwọn ìpè fóònù àti fídíò.