Àwọn Ìgbòkègbodò Àjọyọ̀ fún Ẹni Tí Ó Ní Dementia

Àwọn àjọyọ̀ lè mú àwọn ìrántí ayọ̀ padà wá, wọ́n sì lè mú ariwo, èrò púpọ̀ àti àyípadà sí ọjọ́ àtẹ̀yìnwá wá pẹ̀lú. Fún ẹni tí ó ní dementia, àwọn àjọyọ̀ tí ó dára jù sábà máa ń kéré, lọ́ra, tí a sì kọ́ yí àwọn nǹkan tí ó ṣì lè gbádùn ká. Àwọn èrò wọ̀nyí wúlò fún àwọn ọdún ẹ̀sìn, Ọdún Tuntun àti ọjọ́ ìbí ẹbí bákan náà. (Àkọsílẹ̀ orísun wa dá lórí Thanksgiving, àjọyọ̀ ní Amẹ́ríkà; a ti mú àwọn ìmọ̀ràn rẹ̀ bá gbogbo àjọyọ̀ mu.)

Báwo ni mo ṣe lè ṣètò àjọyọ̀ tí ó parọ́rọ́ jù?

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ètò ojoojúmọ́ ẹni náà, kí ẹ sì ṣètò ọjọ́ yí i ká. Alzheimer’s Foundation of America dámọ̀ràn ṣíṣe àjọyọ̀ ní kùtùkùtù ọjọ́, nítorí ìdàrúdàpọ̀ àti àìsinmi sábà máa ń pọ̀ sí i ní ìrọ̀lẹ́ àti alẹ́ (tí a máa ń pè ní sundowning nígbà míì). Oúnjẹ ọ̀sán àjọyọ̀ lè rọrùn ju oúnjẹ alẹ́ tí ó pẹ́ lọ.

• Ẹ jẹ́ kí ó jẹ́ ìwọ̀n tó tọ́. Ìpéjọpọ̀ kékeré tí kò ní ìlànà púpọ̀, tàbí àwọn àlejò tí ń dé ní díẹ̀díẹ̀, sábà máa ń rọrùn ju tábìlì kan tí ó kún fún èrò lọ.
• Ẹ pín iṣẹ́. Ẹ bẹ àwọn ẹbí láti mú oúnjẹ kan wá, láti ṣe ríra tàbí láti lo àkókò pẹ̀lú ẹni náà nígbà tí ẹ ń sè. Ẹ ṣe pàtó nípa ohun tí yóò ṣe ìrànlọ́wọ́.
• Ẹ jẹ́ kí ọ̀ṣọ́ rọrùn. Alzheimer’s Association sọ pé àwọn iná tí ń kọ yẹ̀rì lè dà wọ́n lọ́kàn rú, àti pé súwítì tàbí èso àtọwọ́dá tí a lò gẹ́gẹ́ bí ọ̀ṣọ́ lè jẹ́ kí a rò pé oúnjẹ ni.
• Ẹ pinnu ohun tí ẹ ó fi sílẹ̀. Bí àṣà kan bá ti di ìdààmú tàbí eléwu, ó dára láti fi í sílẹ̀ tàbí láti gbìyànjú èyí tí ó parọ́rọ́ jù.

Àwọn ìgbòkègbodò àjọyọ̀ wo ni a lè jọ ṣe?

Ẹ yan àwọn iṣẹ́ àti eré ìgbádùn tí ó bá ohun tí ẹni náà lè ṣe lónìí mu. Kíkópa nínú ọjọ́ náà ṣe pàtàkì ju bí ó ṣe parí lọ.

1. Ẹ jọ ṣètò tábìlì. Ẹ kọ́kọ́ gbé àwọn àwo kalẹ̀, lẹ́yìn náà aṣọ ìnu ẹnu, lẹ́yìn náà àwọn ife. Kíká aṣọ ìnu ẹnu jẹ́ iṣẹ́ tí ó dára láti jókòó ṣe.
2. Ẹ fọ ewébẹ̀, kí ẹ sì yàn wọ́n sọ́tọ̀. Fífọ isu tàbí yíyan ẹ̀fọ́ ní orí tábìlì ibi ìdáná wà ní ààbò, ó sì mọ̀ fún ọ̀pọ̀ ènìyàn tí wọ́n máa ń se oúnjẹ tẹ́lẹ̀.
3. Ẹ dà, ẹ pò tàbí ẹ gbé sínú àwo. Dída ọbẹ̀, pípò ìyẹ̀fun rírọrùn tàbí gbígbé àkàrà dídùn sórí àwo ń jẹ́ kí ọwọ́ wà ní iṣẹ́ jìnnà sí iná ìdáná àti abẹ́.
4. Ẹ dì ẹ̀bùn kan. Ẹ gé bébà àti ẹ̀tẹ̀ tẹ́lẹ̀, kí ẹ sì jẹ́ kí ẹni náà ká, kí ó sì mú un dán. Dídì dáadáa kì í ṣe ète rẹ̀.
5. Ẹ gbé àwọn ọ̀ṣọ́ díẹ̀ kọ́. Ẹ yan àwọn ọ̀ṣọ́ tí kì í fọ́ àti agbègbè kékeré kan, bíi òdòdó àyíká (wreath) tàbí igi kékeré kan.
6. Ẹ ṣe iṣẹ́ ọwọ́ rírọrùn kan. Àwọn ẹ̀wọ̀n bébà, àwòrán ewé tí a lẹ̀ mọ́ra tàbí káàdì àjọyọ̀ pẹ̀lú èdìdì ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ìtọ́sọ́nà iṣẹ́ ọnà àti iṣẹ́ ọwọ́ wa ní àwọn èrò púpọ̀ sí i.
7. Ẹ kọrin, ẹ sì gbọ́. Àwọn orin àjọyọ̀ tí ó mọ̀ rọrùn láti dara pọ̀ mọ́, kódà fún ẹni tí ó ń sọ̀rọ̀ díẹ̀ báyìí. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà orin wa fún kíkọ́ àtòjọ orin.
8. Ẹ wo àwọn fọ́tò àjọyọ̀ àtijọ́. Ẹ mú àwọn ìwé fọ́tò láti àwọn àjọyọ̀ àtijọ́ jáde, kí ẹ sì pè é láti sọ ìtàn (“Ẹ sọ fún mi nípa tábìlì yìí”) dípò bíbéèrè ta ni ta. Ìtọ́sọ́nà ríránti ìgbà àtijọ́ wa ṣàlàyé bí.
9. Ẹ ṣe eré ẹgbẹ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Bíńgò àwòrán ni a lè tẹ̀ jáde ní ìṣẹ́jú díẹ̀, ó sì ń ṣiṣẹ́ fún gbogbo ọjọ́ orí, àwọn káàdì ìjíròrò sì fún gbogbo ènìyàn ní ohun láti sọ̀rọ̀ lé lórí.
10. Ẹ jọ kùn àwọ̀. A lè tẹ̀ àwọn ojú-ìwé àwọ̀ kíkùn rírọrùn jáde fún àwọn ọmọdé àti àwọn òbí àgbà láti pín ní orí tábìlì.
11. Ẹ wo fíìmù àjọyọ̀ tí ó fẹ́ràn. Fíìmù tí ó mọ̀ jẹ́ ìsinmi, ó sì dára láti wo apá kan rẹ̀ nìkan.
12. Ẹ ṣe ìrìn kúkúrú nínú ọkọ̀ láti wo àwọn iná. Ìrìn parọ́rọ́ kọjá àwọn ilé tí a ṣe lọ́ṣọ̀ọ́ lè rọrùn ju ayẹyẹ tí ó kún fún èrò lọ.

Bí oúnjẹ sísè bá jẹ́ apá ńlá nínú ìgbésí ayé ẹni náà, ìtọ́sọ́nà wa lórí àwọn iṣẹ́ ilé gẹ́gẹ́ bí ìgbòkègbodò ní àwọn ọ̀nà púpọ̀ sí i láti mú àwọn iṣẹ́ ibi ìdáná wà ní ààbò àti láti tẹ́ni lọ́rùn.

Báwo ni mo ṣe lè múra àwọn àlejò sílẹ̀?

Ẹ sọ fún àwọn àlejò ohun tí a retí ṣáájú kí wọ́n tó dé, pàápàá àwọn ẹbí tí kò tíì wá wò fún ìgbà díẹ̀. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn ṣíṣàlàyé pé àwọn àyípadà nínú ìrántí àti ìwà wá láti inú àìsàn náà, kì í ṣe láti ọ̀dọ̀ ẹni náà.

• Ẹ pín àwọn ìmọ̀ràn rírọrùn díẹ̀: ẹ máa sọ̀rọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan, ẹ fún un ní àkókò láti parí èrò kan, ẹ má ṣe àtúnṣe tàbí bíbéèrè ìbéèrè ìdánwò, kí ẹ sì dáhùn sí ohùn ẹni náà bí ọ̀rọ̀ bá ṣòro láti tẹ̀lé.
• Ẹ sọ ohun tí ó ń ṣe ìrànlọ́wọ́ àti ohun tí ó ń bí i nínú. Bí ohùn gíga, wíwà ní kíákíá tàbí àwọn ọ̀rọ̀ kan bá ń fa ìdààmú, ẹ sọ bẹ́ẹ̀.
• Ẹ ṣe àfihàn àwọn àlejò ṣáájú. Ẹ fi àwọn fọ́tò ẹni tí ó ń bọ̀ han ẹni náà, kí ẹ sì sọ ìtàn kan tàbí méjì, tàbí kí ẹ ṣètò ìpè fóònù tàbí fídíò kúkúrú ṣáájú ọjọ́ náà.

Àwọn ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀ wa ṣàlàyé rẹ̀ lọ́nà tí ó jinlẹ̀ sí i.

Kí ni bí ó bá pọ̀ jù?

Ẹ ṣètò yàrá ìdákẹ́ ṣáájú kí àwọn àlejò tó dé, jìnnà sí ariwo, pẹ̀lú àwọn nǹkan ìtùnú tí ó mọ̀ bíi ibora tí ó fẹ́ràn, ẹ̀wù tàbí ìgbòkègbodò rírọrùn. Ẹ pè é ní kùtùkùtù àti nígbà púpọ̀: “Ṣé kí a jókòó níbi tí ó dákẹ́ jù fún ìgbà díẹ̀?”

Fífi tábìlì sílẹ̀, lílọ sùn ní kùtùkùtù tàbí fífi apá kan ọjọ́ sílẹ̀ jẹ́ àbájáde rere, kì í ṣe ìkùnà. Bí ẹni náà bá bínú, ohùn parọ́rọ́, orin tí ó mọ̀ tàbí rírìn lọ sí yàrá mìíràn sábà máa ń ṣe ìrànlọ́wọ́ ju ìmọ̀ràn ṣíṣàlàyé lọ. Ìtọ́sọ́nà wa lórí àìsinmi ìrọ̀lẹ́ ní àwọn èrò púpọ̀ sí i fún àwọn alẹ́.

Báwo ni ẹbí tí ó jìnnà ṣe lè kópa?

Àwọn ìpè fídíò jẹ́ kí àwọn ẹbí dara pọ̀ láìfi kún èrò. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn fífún àwọn ìpè ní ìṣètò díẹ̀, fún àpẹẹrẹ kíkọ àwọn orin àjọyọ̀, pípín àwọn àwòrán láti àwọn ìpéjọpọ̀ àtijọ́, sísè ọ̀nà ìsè kan náà papọ̀ tàbí wíwo fíìmù àjọyọ̀ ní àkókò kan náà. Ẹ jẹ́ kí àwọn ìpè kúrú, kí ẹ sì bẹ àwọn ènìyàn láti máa sọ̀rọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan, nítorí pé ọ̀rọ̀ tí ń ṣubú lu ara wọn ṣòro láti tẹ̀lé. Ìtọ́sọ́nà ìpè fóònù àti fídíò wa ní àwọn èrò ní ìgbésẹ̀ ìgbésẹ̀.

Bí ẹni náà bá ń gbé ní ilé ìtọ́jú ìrántí, ẹ ṣàyẹ̀wò ìlànà ìbẹ̀wò, kí ẹ sì béèrè lọ́wọ́ àwọn òṣìṣẹ́ láti ran yín lọ́wọ́ láti ṣètò ìpè. Ìtọ́sọ́nà wa lórí bíbẹ ẹni wò ní ilé ìtọ́jú ìrántí ṣàlàyé ohun tí ẹ ó mú wá àti bí a ṣe lè kúrò dáadáa.

Àwọn ẹ̀bùn wo ni ó yẹ ẹni tí ó ní dementia?

Àwọn ẹ̀bùn rírọrùn tí ó wà ní ààbò tí ó lè gbádùn báyìí sábà máa ń ṣiṣẹ́ jù: oúnjẹ kékeré tí ó fẹ́ràn, ibora rírọ̀ tàbí ẹ̀wù òtútù, orin tí ó mọ̀, kàlẹ́ńdà ní ìtẹ̀ ńlá, tàbí ìwé fọ́tò ẹbí. Alzheimer’s Association gbani nímọ̀ràn láti yẹra fún àwọn irinṣẹ́ eléwu, àwọn ẹ̀rọ iná mànàmáná tí ó díjú àti àwọn eré orí pátákó tí ó le.

Fífúnni lè ṣe pàtàkì bí gbígbà. Kíkó àkàrà dídùn tí ẹni náà ràn lọ́wọ́ láti ṣe, tàbí jíjẹ́ kí ó di ẹ̀bùn tí ẹ rà, ń jẹ́ kí ó kópa nínú àsìkò náà. Èrò mìíràn ni eré fọ́tò ẹbí: àwọn méjì-méjì fọ́tò ń sọ àwọn fọ́tò díẹ̀ tí a yàn di eré ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nínú ẹ̀rọ aṣàwákiri.

Ẹ tọ́jú ara yín pẹ̀lú

Àwọn àjọyọ̀ ń fi iṣẹ́ kún ìtọ́jú. Ẹ jẹ́ kí ẹlòmíràn gbà àlejò tàbí se oúnjẹ àjọyọ̀, ẹ sọ rárá sí àwọn ayẹyẹ tí yóò ṣòro, kí ẹ sì sinmi nígbà tí àwọn ẹlòmíràn ń lo àkókò pẹ̀lú ẹni náà. Bí ẹ̀yin tàbí ẹni tí ẹ ń tọ́jú kò bá sàn, ìkíni pẹ̀lú ọwọ́ láti ẹnu geeti tàbí ìpè fídíò jẹ́ ìbẹ̀wò tí ó dára pátápátá. Ìtọ́sọ́nà wa lórí ìtọ́jú ara olùtọ́jú ní ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ sí i.