Доцца жоп ло .
Къинхетам йолу меттиг лар, адамна гӀерта гӀо ло, цӏе ма хӀиттаде. Цхьа хаттар тоха, кратко а, гӀа-гӀеттарш ларъяр. Цхьа хаттар ма ларъяр, цхьа хаттар тӀеххьара ладо. Экзамен ма ладза, поправка ма дий, гӀо ма деа. Шен сецар кхеташ, шена къаьхна хьовзийтар. ГӀо кхиъ хьалха, гӀо бакъ- дахарх дукха, хилла бу шена ласт.
- Фон шовданан дукха кхетар бу, хала дешна хьоьхьа гӀо ло, адамна гӀерта гӀо хӀиттаде.
- Къинхетам хаттарш кратко ма, цхьа ойла цхьа хаттар ма ларъяр, хьо-шийтта дӀа ма хьовзийтар.
- Цхьа хаттар а шен дешна, ханна хала ца лар а, хала хаттарш ларъяр йолуш вӀо.
- Жоп ма дохар, ма хаттар. Кхин дешнаш цхьа хаттар ма лар.
- Экзамен ма ладза, поправка ма дий. Адамна шена сецар кхеташ.
- Дешнаш лаьттан, къонахчун кхиъна бакъ, гӀо, къаьхна хьовзийтарш, мотт ма хаттарш.
ХӀокху агӀон тӀехь (8 дакъош)
Деменци хьо кхеташ хала лоцу, гӀо гӀерта дийцар, ма ларъяр хала лоцу. Иза хийла дукха бу, адам шен дагах доцу. Беседа дан шен хан, мотт а, дожар а дукха жима кхетар мила дан ло, шу хьоьхьа хьо-цхьа мила дан.
Деменци йолу адамца дийцаран дукха мийсан хаттарш мила дар?
Адамна гӀерта хӀиттаде, гӀо кратко, хан хьовзийтар. Цхьа лаьтта хьовзийтар:
- Къинхетам дан, адам тӀе хьоьжу. Телевизор тохар, къонахчу тӀе гӀо дахар, шена тӀе цӏе ца хӀиттаде.
- Цхьа ойла цхьа хаттар. Кратко хаттарш, цхьа ойла, цхьа хаттар.
- Цхьа шийтта дӀа. “Чай я кофе?” хала ло “Хьо мичара лело?” элан.
- Хан лар. Жоп дохар дукха хан дий, гӀо ма дий.
- Экзамен, ма лар. Адамна шена къаьхна жоп дан, бакъ-жоп хьо ма хьовзийта.
Беседа мичара дан?
Адамна гӀерта хьо тӀе хьоьжу ло. Family Caregiver Alliance гайд хьалха фон шовданан ларъяр: радио я телевизор тохар, курцаш я дӀа хӀиттар, я къинхетам меттиг дӀа.
- Хьалха дӀа. Цхьа гӀо лар, дӀа хьоьжу ма ло, гӀо лар.
- Цӏе хаттар. “Салам Да, со Сара ву, хьо йиша.” Иза адам шена хьо цӏе кхеташ ма ло.
- Адам тӀе дӀа. Адам тийна бу, хьо лаьтта я кхиа, хьо тӀе хьоьжу.
- Шен сецар, мотт хаттар. National Institute on Aging (NIA) гӀо: шен мотт, сецар, къаьхна хьовзийтар а, хьо шен ойла кхиа.
- ГӀо кхеташ. Жима я кхетар ма ло, дешна гӀо ма дий, я дошаш кхиъна.
Шен хаттарш мичара ларъяр?
Жима дешнаш, кратко хаттарш, мотт къинхетам гӀо.
- Цхьа ойла цхьа хаттар. “Хьо къобал деан. Тхо дӀа ва.” Иза ма юха.
- Цӏе элан, сагӀа ма. “Нана Джин кхиттина” кхетам ло, “Иза кхиттина” а.
- Адам кхиъ, шийтта ма. Дешна гӀо, ма кхеташ.
- Цхьа хаттар хьо дӀа. Адам кхетар ца деа, цхьа жима хаттар гӀо, хьалха дешна.
- Сурт а, мотт а. Тхо кхетар дан, дошаш гӀо, я сурт кхетар.
- Адамца дийцар, адамах ма. NIA гӀо: адам шена тӀе ма дийцар, “жима мотт” ма дий.
NIA гӀо дукха дешнаш лакха. Масал:
| Иза ма бу | Хьо дош |
|---|---|
| “Хьо мичара дечу хан?” | “Хьо кадиз е маши?” |
| “Хьо мичара ву?” | “Хьо хийла бу вой?” |
| “Хьо маца ду?” | “ГӀо ду пхеъ минут чохь.” |
| “Иза ма ду.” | “Вайна мила дар.” |
| “Хьо кхетам бу тхан лоцу чу?” | “Со дагара тхан лоцу. Дийца хьо мичара лоьхйна.” |
| “Со хьалха дийцина.” | Жоп дай, кхетар а, хьалха ма ло. |
Мичара дожар хаттарш?
Ойла, сецар а, кхетам лар.
- Хан лар. Цхьа гӀо ойла ло. Пхеъ хан хьалха дӀа вода.
- Дешна гӀо, хала лоцу. Family Caregiver Alliance гӀо: хала лоцу адамна дешна гӀо ло.
- Кхетам хьо бу вой. Alzheimer’s Association беседа гайд гӀо: шен дешнаш кхетам кхиъна, хьо ойла ла. “Хьо машинна хийла ву?”
- Адам мотт, сецар хьовзийтар. NIA гӀо: деменци йолу адам мотт дукха хала ло, сецар дукха сецар дийр.
- Шен хийла дехар. Цу хийла хьоьхьа тхо кхетам дан.
Дешна бакъ дан ма хьалхара?
Ма лар, поправка ма дий. Хьо цу мотт хьоьхьа хала ло, адам хийла вӀо, кха ма. Шена кхетар дин, юха дӀа хьо.
Family Caregiver Alliance гӀо: сецар кхетам хьалха, юха дӀа. Масал, хьо нана шен бу школа чу берш лела:
- Иза ма бу: “Нана, хьо берш жима ца ду. Иза шийтта ма шо бу.”
- Иза бу: “Хьо дукха кхеташ вӀо, нана. Дийца, берш мичара лела. Хьо ша дук ла дийцар мила?”
Alzheimer’s Association гӀо: бакъ ца дийцар. Хьо шен кхетам ма ла, хьалха бакъ-хьо цхьа ойла хала ма ло.
Деменци кхиа хьоьхьа мичара ойла дан?
Адамна хан а, цхьа ойла хан ма а лар. Alzheimer’s Association гӀо: кхин ханна кхетар дан:
| Хан | Мичара ло |
|---|---|
| Хьалха | Адам мотт ца хеттар. Беседа хьо тӀе, шен ойла дан, шена мичара хало хьоьхьа хьо, хийла ма кхиа. |
| Юкъара | Цхьа-цхьа беседа къинхетам меттиг чохь. Жима мотт, адам тӀе хьоьжу, бакъ-жоп хаттарш, цхьа-цхьа гӀо. Ма экзамен ма ло. |
| Кхин | Хьо тӀе дӀа, цӏе элан. ГӀа-гӀеттар, сурт, мотт, сецар, хьомаш. Адам ма ло, хьо дӀа вӀо. |
Адам бекхе хийла дукха вӀо: хьалха хан а, шен ойла а. Лаьтта хьо адамах кхетар дан, цхьа хьо таяр лаьтта.
Сурт а, хьоькъал а беседа мила дан дукха?
Хьо. Цхьа сурт беседа мила дан, тхо кхетам дан, сурт тӀе хьо гӀо.
- Сурт хаттарш. Conversation Cards гӀо сурт, хаттарш. Масал хьо хаттарш ма ло.
- Шен сурт. Photo Pairs гӀо шен сурт, цу гӀо масал.
- Цхьа дешна. Finish the Saying гӀо дешнаш, масал хаттарш.
- Шен хьоькъал. Picture Pairs гӀо шен кхетам, беседа хала ма ло.
ГӀо хьо тхо бакъ дан а, дахар дукха хьоьхьа а. ГӀо-цхьа хан а, мотт а, хьо тӀе дӀа а, тилефон а видео а гайд ло.
Хьо сабар ма ло, мичара?
Иза хьо тӀе ву. NIA гӀо: хьо цхьа кхетар кхиъна, хан лар. ДӀа хьо кхин цӏе, сецар а, хьо дошаш. Хьо юха беседа дӀа дан ло, адам хьо тӀе цхьа сецар дӀа. Хийла хьоьхьа дукха вӀо, хьо дукха дӀа ма ло: хьо хала ма вӀо. Хьо шен дахар шена дӀа дан, адам тӀе дӀа хьо а гайд ло.
Юкъара хаттарш .
Деменци йолу адамна мичара ца дийцар?
Экзамен ("Хьо дешна ду вой?"), поправка ("Ма дуй"), шен хийланиш сагӀа кхетар ("Со хьалха дийцина") а, адам тӀе ца дийцар, шен ца ду гӀо. Жима мотт ма ладо. Ишта хала ца гӀо хьоьхьа, дукха кхетар ма бу.
Цхьа лаьттан хаттарш сецар, поправка дан ма?
Жим а ма. Хьалхара хаттар хала ца ло, даза. Экзамен ца деа, адам шен ойла кхиа ца локха. Хьо тӀе кхеташ шена цо хинцах бу.
Цхьа дешна кхетар хала ло, со мичара дан?
Хьалха хан ладо. Хала ло, хьо ладо дешна гӀо, я цо мичара ойла хеттар. ГӀа-гӀеттар, сурт а гӀо дан.
Деменци мутта кхиа хьоьхьа, ма дийцар адам, мичара дан?
Хьоьхьа тӀе жоп, шена дийцар. Сай са, хьо мичара бу хьо. Къаьхна хьовзийтар, къаьхна мотт, хаьттар а, мило а гӀо ло. Хьо гӀо ша лоьзар, цхьа хьо йе.
Хьостанаш
Оха ссылкаш йо хӀара агӀо тешна йолчу организацешна а, Ӏилманашна а. ХӀоранна а теллина агӀо карлаяьккхича.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance