پاسخ کوتاه
وقتی فرد مبتلا به دمانس «نه» می‌گوید، آرام بپذیرید و بعداً دوباره امتحان کنید یا چیز دیگری پیشنهاد بدهید. نپذیرفتن اغلب دلیلی دارد: کار خیلی سخت یا بچگانه به نظر می‌رسد، خسته است، درد دارد، گرسنه است یا از سروصدا به ستوه آمده. بحث نکنید و اصرار نکنید. ساده‌ترش کنید، دو گزینه بدهید یا از او کمک بخواهید. رفتار ناگهانی یا سریع‌التغییر، بهویژه بعد از عفونت یا داروی تازه، زود به پزشک نیاز دارد.
- «نه» جوابی است که باید به آن احترام گذاشت، نه مشکلی که باید بر آن غلبه کرد.
- نپذیرفتن معمولاً علتی دارد: خیلی سخت، خیلی بچگانه، خسته، ناخوش، ناراحت یا به ستوه آمده.
- عقب بکشید، صبر کنید و بعداً، در ساعتی دیگر یا با نسخهٔ ساده‌تر دوباره امتحان کنید.
- درخواست کمک از او بهتر از درخواست نمایش دادن جواب می‌دهد.
- هرگز بحث نکنید، اصرار نکنید، امتحان نگیرید و اصلاح نکنید. خودتان را از نظر عجله و فشار آوردن بررسی کنید.
- رفتار ناگهانی یا سریع‌التغییر، بهویژه با عفونت یا داروی تازه، باید فوراً به پزشک برسد.
در این صفحه (7 بخش)
همه‌چیز را آماده کرده‌اید، یک بازی یا پیاده‌روی پیشنهاد می‌دهید و می‌شنوید «نه.» یا فعالیت خوب شروع می‌شود و با تبلتی که کنار زده شده و حرفی تند تمام می‌شود. دلسردکننده است و بسیار شایع. نپذیرفتن و کلافگی معمولاً یک پیام است، نه لجبازی. فهمیدن اینکه پیام چیست اغلب نشان می‌دهد بعد چه چیزی را امتحان کنید.
چرا فرد مبتلا به دمانس فعالیت‌ها را نمیپذیرد؟
معمولاً دلیلی هست، حتی اگر فرد نتواند آن را با کلمه بگوید. انجمن آلزایمر آمریکا می‌گوید مقاومت ممکن است یعنی فرد نمی‌تواند کار را انجام بدهد یا از امتحان کردنش می‌ترسد. علت‌های رایج شامل:
- خیلی سخت به نظر می‌رسد. فعالیت اکنون مهارتهایی می‌خواهد که دمانس سختشان کرده، و جلوی کسی شکست خوردن شرم‌آور است.
- بچگانه به نظر می‌رسد. بزرگسالان تصویرهای کارتونی، صدای آهنگین و فعالیت‌هایی را که انگار برای بچه‌ها ساخته شده‌اند می‌فهمند.
- خستگی. بسیاری از افراد آخر روز انرژی کمتری دارند. فعالیت‌های آرام آخر بعدازظهر را ببینید.
- ناراحتی جسمی. مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا (NIA) درد، کم‌خوابی، مشکل دیدن یا شنیدن، یبوست، گرسنگی، تشنگی و عوارض جانبی داروهای تازه را علت‌های ممکن پریشانی فهرست میکند.
- خیلی چیزها هم‌زمان در جریان است. تلویزیون بلند، چند گفت‌وگو یا اتاق شلوغ میتواند به ستوه بیاورد.
- حس تحت فشار بودن. NIA وادار شدن به انجام کاری را که آلزایمر بسیار سخت کرده، یا به یاد آوردن رویدادها یا آدم‌ها را یکی از علت‌های بی‌قراری می‌نامد.
- خلق پایین. از دست دادن علاقه به چیزها میتواند نشانهٔ افسردگی باشد، که ارزش مطرح کردن با پزشک را دارد.
- فقط نمی‌خواهد. بزرگسالان اجازه دارند «نه» بگویند.
وقتی «نه» می‌گوید چه چیزی را امتحان کنم؟
«نه» را آرام بپذیرید، بعد چیزی را عوض کنید: زمان، فعالیت، سختی یا شیوهٔ پرسیدن.
- فعلاً رهایش کنید. «اشکالی ندارد. شاید بعداً.» بعد بی‌آنکه آه بکشید سراغ چیز دیگری بروید.
- بعداً دوباره امتحان کنید. انجمن آلزایمر آمریکا پیشنهاد میکند بعداً، یا در ساعت دیگری از روز، دوباره امتحان کنید.
- کوچک‌ترش کنید. یک جفت به جای کل بازی. یک حوله به جای سبد لباس. تصویر کمتر، گزینهٔ کمتر، تصویرها دیده بمانند.
- دو گزینه بدهید. «دوست دارید تصویرهای پرنده را ببینید یا کمی موسیقی گوش بدهید؟» انتخاب حس کنترل را برمی‌گرداند.
- به جای نمایش دادن، کمک بخواهید. «می‌توانید در دستهبندی این‌ها کمکم کنید؟» یا «می‌توانید بگویید کدام رنگ بهتر است؟» نیازمند بودن احساسی کاملاً متفاوت از امتحان شدن دارد.
- خودتان شروع کنید. فعالیت را کنار او، بدون پرسیدن، شروع کنید. بسیاری از افراد وقتی چیزی در جریان است می‌پیوندند، و اگر نپیوستند، باز هم وقتی را با هم گذرانده‌اید.
- به چیزی جسمی یا آرام‌بخش بروید. یک پیاده‌روی کوتاه، موسیقی، یک خوراکی، تا کردن لباس، یا یک مکث مشترک نفس کشیدن آرام. NIA پیشنهاد میکند توجه را به موسیقی، کتاب یا پیاده‌روی هدایت کنید.
- بگذارید به شیوهٔ خودش انجام دهد. اگر می‌خواهد متفاوت از قاعده‌ها بازی کند، همراهی کنید. انجمن آلزایمر آمریکا توصیه میکند انعطاف داشته باشید.
وقتی کلافه می‌شود چه بگویم؟
آهسته‌تر شوید، صدایتان را پایین بیاورید و اطمینان بدهید. راهنمای انجمن آلزایمر آمریکا دربارهٔ بی‌قراری پیشنهاد میکند عقب بکشید و اجازه بخواهید، از جمله‌های آرام و مثبت استفاده کنید و یک انتخاب هدایت‌شده بین دو گزینه بدهید. جمله‌هایی به همین روحیه:
- «ببخشید، این یکی اذیت‌کننده است. بیایید رهایش کنیم.»
- «دارید خوب پیش می‌روید. من همین‌جا هستم.»
- «وقت دارید در کار دیگری کمکم کنید؟»
- «به جایش یک چای بخوریم؟»
بعد فعالیت را بی‌آنکه چیز بزرگی بشود تمام کنید. نکته‌های ارتباط ما دربارهٔ اینکه چه بگوییم بیشتر دارد.
از چه چیزهایی پرهیز کنم؟
بعضی واکنش‌های طبیعی معمولاً اوضاع را بدتر می‌کنند.
- بحث کردن یا اصرار کردن. «بیا، فقط یکی دیگر» یا «تو که این را دوست داری» به‌ندرت کمک میکند.
- امتحان گرفتن یا اصلاح کردن. «تو که می‌دانی این چیست» یا «نه، آن یکی غلط است» فشار اضافه میکند.
- شخصی گرفتن. NIA به مراقبان یادآوری میکند که بیماری، نه فرد، این تغییرها را می‌سازد.
- فشار آوردن یا عجله کردن. انجمن آلزایمر آمریکا توصیه میکند صدایتان را بالا نبرید، نگرانی نشان ندهید، فرد را گوشه نکنید، دور و برش جمع نشوید، مهارش نکنید، انتقاد نکنید، نادیده‌اش نگیرید و با او بحث نکنید، و از حرکت‌های ناگهانی بیرون از دید او پرهیز کنید.
- استفاده از احساس گناه. «همه این‌ها را برای تو آماده کردم» هر دوی شما را بدتر میکند.
- برچسب زدن. «لجباز» یا «بدقلق» دلیل واقعی را پنهان میکند و حل کردنش را سخت‌تر.
چطور بفهمم پشت نپذیرفتن‌های مکرر چیست؟
یک یا دو هفته یادداشت ساده نگه دارید. NIA می‌گوید پیگیری تغییرهای رفتار میتواند به مراقبان و ارائه‌دهندگان مراقبت سلامت کمک کند الگویی را بشناسند و علت را پیدا کنند.
یادداشت کنید:
- ساعت روز؛
- چه چیزی پیشنهاد دادید و چطور پرسیدید؛
- در اطراف چه می‌گذشت (سروصدا، مهمان، تلویزیون)؛
- چطور خوابید، خورد و نوشید، و آخرین بار کی دستشویی رفت؛
- هر داروی تازه یا بیماری اخیر.
الگوها اغلب زود پیدا می‌شوند: نپذیرفتن‌هایی که فقط بعد از ساعت 4 بعدازظهر، فقط با یک بازی خاص، یا فقط وقتی تلویزیون روشن است پیش می‌آیند. راهنمای رفتارهای دمانس از Family Caregiver Alliance ساده می‌گوید: ما نمی‌توانیم فرد را عوض کنیم، اما می‌توانیم رفتار خودمان و محیط را عوض کنیم.
چه وقت دربارهٔ نپذیرفتن یا کلافگی با پزشک صحبت کنم؟
وقتی رفتار ناگهان، سریع یا همراه با نشانههای بیماری تغییر میکند، با پزشک صحبت کنید. NIA می‌گوید تغییرهای ناگهانی یا سریع‌التغییر در رفتار، بهویژه اگر فرد عفونت یا تغییر دارویی اخیر داشته، باید فوراً به اطلاع پزشک برسد.
اگر موارد زیر را دیدید زود با پزشک او تماس بگیرید:
- گیجی ناگهانی یا تغییر بزرگ طی ساعتها یا روزها؛
- نشانههای درد، مثل چهره درهم کشیدن، محافظت از یک قسمت بدن یا مشکل تازه در حرکت؛
- تب یا نشانههای دیگر عفونت؛
- داروهای تازه یا تغییریافته که بعدش رفتار عوض شده؛
- از دست دادن علاقه به تقریباً همه‌چیز، اشک ریختن یا کناره‌گیری که بیش از چند هفته طول بکشد؛
- امتناع از خوردن یا نوشیدن.
انجمن آلزایمر آمریکا برای هر کس که نشانههای رفتاری دارد یک معاینهٔ پزشکی کامل توصیه میکند، بهویژه وقتی ناگهان ظاهر شده‌اند. Family Caregiver Alliance هم توصیه میکند اول با پزشک مشورت کنید، چون مشکل‌های رفتاری ممکن است علت پزشکی داشته باشند. هیچ دارویی را بدون صحبت با پزشک یا داروساز شروع نکنید، قطع نکنید و تغییر ندهید.
اگر کسی در خطر است یا نشانههای اورژانس پزشکی هست، با شمارهٔ اضطراری محلی تماس بگیرید. NIA پیشنهاد میکند به اپراتور بگویید فرد دمانس دارد.
آیا اشکال ندارد اصلاً کاری نکنیم؟
بله. بعضی روزها بهترین فعالیت، بدون فعالیت بودن است: کنار هم نشستن، دست در دست هم بودن، گوش دادن به یک صفحهٔ مورد علاقه، یا تماشای پرنده‌ها از پنجره. این شکست نیست. راهنمای بازی با هم ما توضیح می‌دهد چرا زود تمام کردن، یا هرگز شروع نکردن، میتواند تصمیم درستی باشد.
پرسش‌های رایج
آیا اشکال دارد بگذارم فعالیت‌ها را کلاً رها کند؟
بله، در هر روز مشخص. کنار هم نشستن، گوش دادن به موسیقی یا تماشای دنیا از پنجره میتواند کافی باشد. اگر کسی طی هفته‌ها از همه‌چیز لذت نبرد، به پزشکش بگویید، چون خلق پایین، درد یا مشکل‌های سلامت دیگر ممکن است بخشی از تصویر باشند.
چرا چیزهایی را که قبلاً دوست داشت نمیپذیرد؟
یک سرگرمی قدیمی وقتی مهارتهایی لازم داشته باشد که دمانس سختشان کرده، میتواند کلافهکننده شود و فرد ممکن است خجالت بکشد. بخش سادهتری از همان فعالیت را امتحان کنید، مثل دستهبندی دکمهها به جای خیاطی، یا دیدن تصویرهای باغ به جای کاشتن.
آیا باید سعی کنم او را قانع کنم؟
نه. وادار کردن کسی به انجام کاری که دمانس سختش کرده، یکی از محرک‌های شناخته‌شدهٔ بی‌قراری است. «نه» را بپذیرید، موضوع را عوض کنید و بعداً یا به شکل دیگری دوباره پیشنهاد بدهید.
چه وقت تغییر رفتار اورژانسی است؟
اگر کسی در خطر است یا نشانههای اورژانس پزشکی دارد، با شمارهٔ اضطراری محلی تماس بگیرید. برای گیجی ناگهانی یا رفتاری که طی ساعتها یا روزها سریع تغییر میکند، بهویژه با تب، عفونت یا داروی تازه، فوراً با پزشک او تماس بگیرید.
منبع‌ها
ما به سازمان‌ها و مطالعه‌هایی که این صفحه به آن‌ها تکیه دارد پیوند می‌دهیم. هر کدام هنگام به‌روزرسانی صفحه بررسی شده است.
- Activities · Alzheimer's Association
- Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance