ux gacsa
Kas dacarashu kee laqoh dacarsitoh prograamittet meqe buttat abnitte gabbaaqo, taaxigeeh kulli gaddal culuh sabab yan: masoocit bingo, gaali qangara, kassi koboxxe, sorkocobbaayih xayyoota kee xayi qangari kuwwata. Buttaata duudan innal caxxeysa, maro kulli num yabeeh yablu duuda innal dafeyisa, kulli warrayti inki xinto xayyowsa, kaadu faxe numuh sabab meqeh tan dooro kee deqsino le awqi meqsita.
- Caxxeen buttaata kaxxa koboxuk addafak meqen, kaadu mago mari kalih wagitak amol angaarawuk gexsaanamuh xiqto yallun.
- Maro goli hinnay faras kaboh celta innal, miroctih caxul dafeyisa, yabalaan kee yablin wagitak, derreewi caagid kee wacraarsi koxxisa.
- Kulli abina namma hinnay sidoocah gaddal meqsita, baxiicite xiqto le mari kullum culuh duudan innal.
- Esseroora, xisab kee yayyeeceemik baxay. Masoocit bingo kulli num koboxuk kardi duuduh abaanam xiqtah.
- Sarrak awqiyya, wagitto hinnay xinto tekkek dacay maay. Deqsino le carah faxa numuh qokoluh taamisa num yayyaaqen.
Ta galil (8 footimaami)
- Kas dacarashut buttat abina mannal meqe taama abtam xiqtaa?
- Butta manna gideh tan keeco leeh faxximta?
- Caxxa kee dafoh gita mannal meqsam xiqaa?
- Buttat abnitteh kas-le caagida
- Ni kuwwata kaxxa skeerinil mannal aalle xiqaa?
- Inki abina baxiicite xiqto le marah mannal meqsam xiqaa?
- Mirocti buttat addat mannal yaabaanam faxximtaa?
- Meqeh gaba kaxxaama, kaadu maro yawqoonaah cabaana
Tah dacarsitoh amoh yanim, kas dacarashu buttaata kee laqoh dacarsitoh prograamitteh miroctih gidba kinni. Taamita buttat gideeda, caxxi meqsoota, inki abina baxiicite xiqto le marah mannal gexsaanama, kaadu print abaan bingo karditte kee kaxxa skeerinih kuwwat mannal aallenem qaddoysa. Tellek yan kullim deqsino, angaaraw kee doorot xabbaaxe. Tellek yan tu essero hinna.
Kas dacarashut buttat abina mannal meqe taama abtam xiqtaa?
Meqe buttat abina taaxigeeh, gabbaaqo, kulli gaddal culuh sabab yan kaadu giiraso kak aneewaa kinni. Alzheimer’s Association-ih Dementia Care Practice Recommendations meqe angaaraw innam num faxam kee kicnam qoklah, dooro kee xiqto elle gacsa, dementia kaxxa gaddal ten yekkeh gidec. Tosa waraqti qaddoysam, addafak tan prograamitte ayrool inki hinnay namma kaxxa koboxul yangicciyeeniih, tellek dafa mari kalih wagitak suga.
Toh dago meqe caddoosat ascassisa:
- Taaxigem cusbamik tayse. Qangara, maxcooca, masoocit kee maro caxuk yanimuk sugeem culuh sababa.
- Gabbaaqom xexsaarik tayse. Sin butta aalle duudda kassi waktik meqsita, fanal kobox caran kalah gaba kaxxa elle le innal.
- Abinam wagitaanamik tayse. Kulli numuh ibbisaam, cakkaam, dooram hinnay yaabaam acwa.
- Mago gadda, inki abina. Sabab yan gita kee kaxxa gita culuh elle aalle innal bicisa.
- Yayyeecem mantu, xisab mane. Yiggiliili giti tu mara kaloonum celta innal oggoleysa.
Butta manna gideh tan keeco leeh faxximta?
Caxxeenim addafak sababa. Alzheimer’s Association qaddoysam, kaxxa kobox gaba kak kelta num caxxeen buttat meqe angaaraw geyam xiqta. Inki tunkuxxe xisab mantu. Dafa mara, caxxa kee yan taamisen mara kee fedo mara tankicciyeh.
Meqe wagitto: kulli num miroctih fooca yablu, meqeh yabeeh qokoli num dago sikonil kaafan yooce duudaa? Toh akkewak, butta baxa, qokol mara osisa, hinnay caxxeen caxxat gaxa.
Kaxxa koboxuh, ciid gaali innal, taamisen mara kee fedo mara maroh fanal dafeyisa, caxxi sagal hinna.
Caxxa kee dafoh gita mannal meqsam xiqaa?
- Goli hinnay faras kabo. Meqe gidi recommendations qaddoysam, maro kulli num golil dafoh caxxi kaxxa tekkek, derreewi wacraarsi kak aneewaa golil dafoh tayse.
- Miroctu caxul kee inti gaddal sugo. Soolaanamik duuddan innal dafa.
- Yaabbaa kee abla naharat. Yabalaan dagná le mara miroctih caxul, yayse xagaral dafeyisa. Inti naxaadit kee ayti qokol taamitaam nummaysa. Alzheimer’s Association qaddoysam, inti kee aytih ciyyo yaaba kaxxaaysa.
- Ifi maroh derrek yamaato, ku derrek hinna. Num ifan takke tagaarat fooca kak caxxa dafeysaamak baxay.
- TV kee raadiyo koxxisa. Alzheimer’s Association gaali abnitteh addat wacraarsi koxxisaanam kas-leemih qaddoyse.
- Inki waktil inki yaaba. Inki maral yaabaanam dementia-le maroo kee yabalaan dagná le maray faxxam kassita, Alzheimer’s Association usun holiday guidance addat qaddoyseen innal.
- Fakkaate awqi kee deqsino le carah. Yawqu faxa num sababih yawqu duuda, qokola taamiseyna luk gexa innal.
Buttat abnitteh kas-le caagida
Masoocit bingo
Masoocit bingo xisabi caxul qaddowte masoocit hayta, shaah barad, kuta hinnay ubukku celtam, tohuk tekkek num xexxaari xisab kataataama hinnay caxxeen qangara yablu ma faxximta.
Mannal gexsaanama:
- Ni Picture Bingo maxaqat Print gaba kaxxaayuk kulli numuh inki kardi print aba. Kaxxa waraqti ibbisuh sababa. Qellisa gacaanamuh laminate aba.
- Kaxxam, ibbisuh sabab yan ascassissa acwa, poker chips, qarcat qaraara hinnay kardi caxxeen xisaab.
- TV hinnay projector-il skeerinil yabloon seecayna hayisa, kulli num maso migaq teceen waqdi yabloh.
- Kulli maso lakal dago deqsiyya haysitaah dago yaaba fanah seeca: “Num yaaxige kuta nek qaddoysu faxaa?” hinnay “Taamat macah tablan?”
- Kulli kardi duudu fanah secaanih suga. Kulli num duudusa.
Meqsam: Duudute kardi kaxxam kak takke maroh dago xisaab hayisa. Qokoli num faxa numuh celta maso ascassisa. Tu mari seecaynih masoh kardi ibbiseehe buttaah yabloonem faxon duudan.
Gaali qangara
Gaali qangara kaxxam koboxut kicnoonumuk inki abina kinni. Alzheimer’s Association qaddoysam, sarrah gaddal takkeek gidec, num tap a beat or sing a song from childhood duudam xiqta.
Mannal gexsaanama:
- Dafa mari elle kaxxe gaali doora, miroctih kicnam hinna. Buqre mara essera kulli num kicnam.
- Bisiissitte kak aneewa gaali haya, toh Association qaddoysam hablaabala leeh xiqta.
- Qangara akriya maroh kaxxa harfit print aba, kinnih immay faxxiimaam hinna.
- Shakers, gaba deebuk kee faasiso xayyowsa.
- Gaba takkayika kee sorkocobbaaya qokla, kaadu xonxi deqsino leeh haya.
Meqsam: Tu mari kulli qangara yaabisa, tu mari damburussa, tu mari iba takkayisa, tu mari kalih ayti haysa. Tellek yan kullim xisab le. Osobuh ni music activities guide wagita.
Kassi buttaata
Kassi butta inki caagidil koboxxah, madrasa ayroora, naharsi mootor, kuusan caritte hinnay ayru waktil, foote, qawalat kee gaali aalleynal. Meqe caagid deqsino le yaaba kinni, tunkuxxe kassi hinna.
Mannal gexsaanama:
- Inki caagid dooraah maro ibbisu duuda dago qawalat baaha: gabah mixer, kooroh gaba-kabal, koofiya, daacoti kardi.
- Inki waktil inki qawalat baaha. Fakkaate esseroora essera: “Aam nek qaddoysa,” “Macah tablan?” “Ta celtam iyye taamiseh suge?”
- Kulli gacsa oggola. Ayro hinnay numma ma mishingaysina.
- Yaaba meqe kassit fanah gexsa. Recommendations qaddoysam, dacarsitoh mari kassi meqe kassi fanah gexsaanam faxximta, dhibi baaha kassi fanah hinna.
Conversation Cards print abaan masoh karditte fakkaate esserooral caagidih gaddal meqe yaaba qimbisuh xayyowsa. Osobuh meqe kas-le caagida ni reminiscence guide addat geytan.
Qangara duudusa
Taaxigeen maxcooca kulli num gacsa inki xonxil yaaboonaah seca. Finish the Saying kaxxa skeerinil yablaay butta inki xonxil yacayen innal caba. Kulli maxco lakal yaaboh essero tan. Num gacsa iyyewak, yablaay warraya. Meqe hinnay umah yaniim mane.
Kaxxa-harfi qangara gurrus, ittalluk
Kaxxa-harfi Word Search skeerinil hayisaay buttal qangara gurrusa, hinnay tarbeetul sinamih taamitam kicna maroh print aba. Qangara fanteen kee gubal gexa kalih ma gexa.
Dago sorkocobbaaya
Dafeynak xayyowto, sabab kuta hinnay baaluun yaaceenim, hinnay dafeynak taaxigeen gaalil sarraqwam. Kulli sorkocobbaaya yaabaanamik yaybullenem tayse.
Tarbeetul baxsiyya kee geyso
Sidoocaak affara numle caxxeen tarbeetitte masoocit, sara hinnay gabah qawalat ittalluk baxsu duudan. Skeerinil, Picture Pairs masoocit yabloon innal cabak abaanam xiqtah, inki num cakkak tarbeetu kulli masot yaaba innal.
Ni kuwwata kaxxa skeerinil mannal aalle xiqaa?
Ni kuwwata web browser-il taamita, tohuh tu install abaan kalah TV hinnay projector-il aalle duuttan.
- Kuwwat cable hinnay casting-il skeerinil yengedde laptop hinnay tablet-il fakka.
- Browser kaxxa skeerin abaa kaadu xonxi deqsino le gaddal haya.
- Inki miroctu cakkaam abay butta dooro secak. Hinnay turno faxa numuh tablet dacarsisa.
- Butta gaba kaxxaam kicna waqdi koxxisa. Kuwwat timer, xisab hinnay dirki gaba kaxxa male.
Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs kee Conversation Cards buttaatah kaxxam meqe. Kulli dooroita ni games page wagita.
Inki abina baxiicite xiqto le marah mannal meqsam xiqaa?
Kulli abinal culaanamuh addafak sidoocu gita meqsita.
| Abina | Isi nafsik xiqto | Dago qokol | Kaxxa qokol |
|---|---|---|---|
| Masoocit bingo | Isi masoocit geyaa kaadu buula | Qokoli ascassisa; num buula | Masoh kardi ibbisa; ayti haysaa kaadu wagita |
| Gaali qangara | Yaaba, sarra gaali doora | Damburussa, gaba takkayika, shaker haya | Ayti haysa, faasiso ibbisa, gaba takkayisa |
| Kassi | Taarikh yaaba | Yeey-hinnay-male gacsa hinnay ascassisa | Qawalat ibbisaay xagga |
| Qangara gurrus | Isi print abte kardi taamisa | Qokoli luk kaxxa skeerinil qangara geya | Qangara akriyeen waqdi ayti haysa |
Sarrah gaddal yan maroh, NHS qaddoysam abnitte addafak sabab takkeeh kassi qawalat kee xaggot xabbaaxam faxximta, gaali, xaggon qawalat kee gabah massage innal. Buttat addat hinnay lakal inki numih gexsit buttak usunuh tayse. Wagita late-stage activities.
Mirocti buttat addat mannal yaabaanam faxximtaa?
- Kulli waktil isi nafsik qaddoysa, kaadu kulli num kicna migaq aalleyna.
- Gabbaaqoh yaaba, kulli waktil inki xinto xayyowsa, kaadu warisaanamik naharat yaybullenem tayse.
- Fakkaate esseroora essera (“Nek qaddoysa…”) hinnay sabab dooroita, essero esseroora (“Kassittaa…?”) hinna.
- Ma mishingaysina. Kulli maro acwenteemih faatita.
Osobuh ni communication tips addat yan.
Meqeh gaba kaxxaama, kaadu maro yawqoonaah cabaana
Gaba kaxxaam meqe caagid kinni. Num daace, wacraare hinnay giirite astooti wagita, kaadu qokoli num gexsit hinnay kalah deqsino le carah dafo xayyowsa innal haya. Gaali addat xinta num kalih deqsino geyeh yanim takkem xiqta.
Kulli butta inki gitak gaba kaxxa, taaxigeen gaali hinnay sabab faatituk, gaba kaxxo deqsino leeh meqeh tan innal. Tohuk lakal, taamiteem kee iyye macah kicnem kutaaba. To waraaqit sarra taama yayseemi abta.
ittalluk leh tan esseroora
Dementia-le maroh buttat abnittet meqe kobox keeco mannak yanim?
Inki gacsa kinnuk tunkuxxe xisab mantu, kaadu dafa marih xiqto, caxxa kee sinle taamisen maral tankicciyeh. Mago buttaata caxxeen buttaati kulli num yablu, yabeeh angaarawu duuda innam geyan, kaxxa caxxat abaanam mago mara wagitto celta innal cabta. Kaxxa kobox tekkek, dafa marih fanal dafeeniih inki hinnay namma num qokla taamise mara hinnay fedo maray xiqta osisa.
Baxiicite xiqto le marak butta mannal gexsam xiqaa?
Kulli abinal culaanamuh inki gitak baxaabu gititte meqsita. Gaali qangaral, tu mari kulli qangara yaabisa, tu mari gaba takkayikak hinnay damburussa, tu mari qaxxa leem ibbisah. Masoocit bingol, tu mari sin masoocit geyak, tu marak qokoli num ascassisa. Dago qokol faxa mara taamiseyna hinnay fedo numih caxul dafeyisa.
Masoocit bingo yiggiliilisen kalah mannal gexsam xiqaa?
Kulli numuk kardi duudu fanah kulli maso seca, num caban kalah. Kulli maso temeetekkek elle yaaba, yayyeceh baaxo caba hinnay kulli numuh inki celta addafuy xayyowsa. Faxxiima caagid angaaraw kee yaaba kinni, iyye naharat duudusem hinna.
Sin kuwwata kaxxa skeerinil buttat abinnat aalle xiqaa?
Yeey. Ni kuwwata web browser-il taamita, tohuh TV hinnay projector-luk yengedde laptop hinnay tablet-il fakkon duuttan. Masoocit Bingo print abaan karditte kee skeerinil yabloon seecayna le. Qangara Duudusa kee Masoocit Koboxxe kaadu kaxxa skeerinil inki num buttaah cakkak taamita waydam meqe.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Alzheimer's Association Dementia Care Practice Recommendations · Alzheimer's Association (The Gerontologist, 2018)
- Activities · Alzheimer's Association
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Communication · Alzheimer's Association
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS