Деменцин юкъара дешнаш: дом-хьолашна гайд

Ди гайд дом-хьолийн ларамаш, деменцин хьолийн юкъара хьехархойна, дийнахь-центрийн ларамашна ду. Ишта дика юкъарш, хьолийн тӀаьхьа хилар, цхьа адаман кхетамна юкъара дешнаш, шайн сурт-бинго карточкаш а, экран тӀехь тоьлларш а лаьцна дукха дош ду. Ц1ах дика, еза, шен дӀаяр а йолу хир ду. Ди дукха дош хан ца ду.

Деменцин юкъара дешнаш мила ду дика?

Дика юкъара дешнаш даим тӀаьхьарчу, жима, цхьаьна кхин хьолашка дика, хьехар ца ма-лар ду. Алзхаймерна Ассоциацин Деменцин дешна кхетамца гайтарш дуьйцу, даймахкан дешнаш адаман дуьхьало а, шен дегнаш а тӀехь ду, и кхетамна, дика а, цхьаьна дешнаш дахар а хир ду, и ца кхочуш деш дерриг. Ди документ гойтуш, дукха ма-гойтуш, дийнахь-юкъара программанаш цхьа я ши юкъарш ду, и юкъарш цхьа адамаш дакъа долуш ца хир ду, кхин кхеташ ду.

Ди хьехархо мила хир ду, цхьа дешнаш:

• Даймахкан хьехам ма-хир ду, кхин хьехам ца ду. Юрсаш, дешнаш, сурташ, тӀехьарчу дахарехь долу дукхах кхетарш, кхин хьолашка ма-ца дика ду.
• Жима дика ду, дуккха ца дика ду. Юкъарш адамаш дукхах дан ма-дийна, шайн хан дешна кхетамца хилла йолу хан.
• Дакъа ма-дохар, кхетар ца ма-дохар. Цхьа дош, цхьа сурт, цхьа кортаг я цхьа хьо, даккхийла ма-дацар.
• Цхьа хьехам, кхин лаьцна даьккхийна. Дакъа дакъа долу цхьаьна я дакъа ма-дакъа долу ювхарш ма-дийна.
• Ювхарш ца ду, баллаш ца ду. Дош дешна хьолаш, дакъа ца долу адамаш шайн дешна шайна дика ца бу.

Юкъара мила дукха ду?

Жима дукха дика ду. Алзхаймерна Ассоциаци дуьйцу, юкъара адам ч1ог1а дукха дийцаш, кхин дикка юкъарш дакъа долуш шийна дакъа ма-дийна. Цхьа дика юкъара ца ду, юкъарш адамаш, хьолаш, ларамаш а, кхечу дешнашна адамаш дакъа долуш гӀо дохар ма-ду.

Хьехархочу кхетар гӀо ду: хьехархочу хьоьлаш адам дукха хийла дика кхетар, даккхий сийлан, кхетарш дарж ца долу ду, ц1ах ма-гӀо? Ца дацар — юкъар жима дӀалаьцна, я ахчанан адамаш кхин гӀо дохар, я жима оьздангалла.

Даккхий дешна, цхьа ма-сийсаза шийла ма-дийцар дешна, хьехархо а, дакъа долу адамаш а, шайн дакъа дозалла гӀо йолу, адамаш шайн ювхарш дӀаяр.

Хьолан ювхар а, ларамаш а мила дика ду?

• Цхьаьна я горхьонан тӀехь. Практикан гайтарш дуьйцу, юкъарш цхьа дика шийна хьолаш дукха хийла дика дацар, и юкъарш шайн дакъа дозалла цхьа ма-ца хир ду.
• Хьехархо кхетар тӀехь, кхетамца. Ларе, я ц1ах долу адам кхетар ма-дуьхьало.
• Юрсан а, кхетарш а тӀехь дукха. Хьолаш адамаш, цхьаьна кхетарш дуьйцу хьо хьоьлаш ма-сийсаза, я куьйгаш хьехар кхин хьолаш. Шайн харцаш а, карахь кхетарш а дуьйцаш. Алзхаймерна Ассоциаци дуьйцу, кхетарш а, хьо а ларийш хилар кхетаман ма-хилла.
• Экран юккъера дакъа хьо — тӀехь. Адам кхетар ма-дуьхьало, кхетар юккъехь хьо санна ма-ду.
• Телевизор а, радио а тӀехь дуьйцаш. Алзхаймерна Ассоциаци дуьйцу, юрсан юкъарш цхьаьна ма-дуьйцаш, хьехархо юкъарш ма-дуьйцаш.
• Цхьа дош цхьаьна. Дакъа дуьйцу, деменцинчу адамаш а, кхетар ца долу адамаш а, цхьаьна дуьйцар кхетамна ма-хир. Алзхаймерна Ассоциаци хан-кхетарш дуьйцу.
• Тохар ца дуьйцу, тӀехьа дӀалаьцар лаьцна дика. Цхьа адам дӀалаьцарна тӀе ма-ду, цхьаьна тӀехьа бусу а.

Юкъарин дешнаш

Сурт-бинго

Сурт-бинго номерш ма-дийцар, цхьаьна сурташ дийцар ду, сурт дика ма-ду — сенхой, дий я роза — адам номер ма-йийцар ду, хьо шайн кхетар дукха ма-дуьхьало.

Мила дийцар ду:

1. Ди сурт-бинго агӀо чу адамна цхьа карточка печатан Print кнопка тӀехь. ТӀаьхьа карточка ма-хилар дика ду. Ламинат шайна дукха хилар дика.
2. Адамашна жима, кхетарш ма-кхачар маркерш дӀаоцар, цхьа хьо, цхьаьна скалш, я бумаган жимаш.
3. Телевизор я проектор тӀехь юкъарш хьехархо сурт ма-дийцар, сурт кхетарш дика.
4. Цхьа сурт дӀаяйна тӀаьхьа цхьа дош дийцар: «Цхьа адам дика кхетар долу дий хилла ма-ду?» я «Ди сурт мила дукха ду?»
5. Цхьа карточка дукха ма-дуьхьалар цхьа хан. Дерриг адамаш дӀаяр.

Хийла дика ду: Дукха карточкаш ма-дийна адамашна, дукха хьо мила дукха ду. Хьехархо я дакъа долу адам сурт кхетарш. Цхьа адамаш хьо суртийн карточка шайна дӀаяр, юкъарна гӀо ду.

Юрсаш

Юрсаш юкъара тоьлларш дукхах а. Алзхаймерна Ассоциаци дуьйцу, тӀаьхьарчу хьолаш цхьа адам юрсан хьо, я шайн тӀаьхьарчу ма-шийна юрсаш дийна.

Мила дийцар ду:

• Юрсаш, адамаш шайн даймахкан юрсаш, хьехархочун дика юрсаш ца ду. Шайн семьяйн дешна кхета мила адам дика.
• Ахчанан юрсаш ма-дийна, Ассоциаци дуьйцу, и кхетамца ма-шийна.
• Тексташ дика шрифтехь печатан, кхетарш долу адамашна, цхьа ма-кхетарш лаьцна дош.
• Шакерш, дош эвглар, я шарфаш дӀаоцар, тӀе ма-ярсар.
• Хьо дош дик ца дош, сих ма-ярсар, дукха ца лоьхуш.

Хийла дика ду: Цхьа адамаш дерриг дош юрсаш, цхьа адамаш хӀора юрсаш, цхьа адамаш куьйгаш ма-дийна, цхьа адамаш хьо кхетар. Дерриг дакъа долу. Дукхах юрсан дешнаш гӀо ма-дийна.

Дийцинчу тӀаьхьа юкъарш

Дийцинчу тӀаьхьа юкъарш цхьа тема тӀехь гӀо дохар ду: шийна шайн стака, машина, кухня я сано, сурташ, объекташ а, юрсаш а. Мотто — дика дош дукха, кхетарш ца дуьйцу.

Мила дийцар ду:

1. Цхьа тема дӀахьийна, объекташ адамашна дакъа долу: цхьа мик, бейсболан перчатка, цхьа ша, цхьа каталог.
2. Цхьа объект дӀаяр, дукха дийцар. Хьо дош: «Ди мила ду?» «Хьо мила кхетар ду?» «Цхьа адам мила долу хьо?»
3. Дерриг жоп дика ма-сийна. Дата я кхетар ца дийцар.
4. Дош дика кхетар тӀе дийцар. Практикан гайтарш дуьйцу, дийцинчу тӀаьхьа дешнаш дика кхетарш тӀехь лардар, цхьа адамаш кхетар ца ма-хилла.

Дийцаран карточкаш — дийцаран сурташ, тема тӀехь дош долу, юкъарш тӀехь дика. Дукхах ди дийцинчу тӀаьхьа гайд тӀехь.

Дешнаш кхочушдар

Даймахкан дешнаш («Чӏагӏ хан даьхна…») юкъара кхочушдар ду. Ди Дешнаш кхочушдар экран тӀехь, юкъарш шайн жоп цхьаьна дийцар. Дош дийцинчу тӀаьхьа хьехам ду. Цхьа адам кхочушдар ца дийцаш, экран тӀехь гойтар, кхин дӀалаьцар. Дика я ца дика ца ду.

Суртийн дешнаш, юкъарш

Дешнаш лардар экран тӀехь дукха дешнаш гойтар. Дешнаш хьо дукха лардар, я печат копи таблица тӀехь, цхьа адам шайна ларийна хьехам дика. Дешнаш санна а, дукху а.

Жима хьо

Ларийна хьо, я сих долу болл я шар дӀаяр, я даймахкан юрсаш тӀе цхьа шайн хьо. Хьехархо хьо мила ду, дош ма-дийцар.

Таблица тӀехь суртийн жигар

Жима таблицаш, цхьа-кхо адамаш, сурташ, ткани, я сильвер дӀасортар. Экран тӀехь Суртийн жигар тоьлла, сурташ гойтуш. Цхьа адам дӀатӀеюкх, таблица дошка сурт дийцар.

Большой экран тӀехь тоьлларш мила дийна?

Ди тоьлларш браузер тӀехь ду, телевизор я проектор тӀехь ма-хилар.

1. Тоьлла ноутбук я планшет тӀехь, кабель я каст тӀехь хилла экран тӀехь.
2. Браузер экран дӀахьийна, дош дика кхетарш.
3. Цхьа хьехархо дӀатӀеюкх, юкъарш жоп дийцаш. Я планшет дӀаоцар цхьа адаман, шен хан.
4. Юкъарш хьо гӀо дохийна, тоьлла дукха. Тоьлларш ца дозалла, баллаш ца долу, хан ца долу.

Сурт-бинго, Дешнаш кхочушдар, Суртийн жигар а, Дийцаран карточкаш а юкъарш дика ду. Дерриг варианташ тоьлларан агӀо тӀехь.

Цхьа дешна ювхарш ма-дарна мила адаптировать?

Дерриг дешна шайна дакъа дозалла адам цхьа 3 а дика ду.

ТӀаьхьарчу хьолашка НХС дуьйцу, юкъарш дика ду, юкъарш даккхий дешнаш дукха ма-кхета. Адамаш тӀе тӀе дийцинчу, цхьа адам шайна тӀе дика. ТӀаьхьарчу хьолан дешнаш тӀехь дукха.

Юкъарин тӀе хьехархо мила хьо дош?

• Цхьа адам шен ц1е дийцар, цхьа адаман ц1е дика.
• Цхьа хан дика дош, цхьа дош дийцар. ГӀо ма-дийцар, кхетар дийцар.
• Дешнаш кхетар дош, «Дийцар…» я цхьа ма-кхетар, квиз санна ца дош («Хьо дика кхета мила?»).
• Цхьа адам ца дуьхьа. Дерриг жоп дика.

Дукха дош хьехархочу гайд тӀехь.

Дика тӀехьа дӀалаьцар

ТӀехьа дӀалаьцар дика хилар ду. Цхьа адам тӀехьа хьо, ца дош хьо, ма-дарна, цхьа хьехархо кхин хир ду. Юрсан адам дӀахьа, тӀехьа дика ду.

Дерриг юкъарш цхьа санна дӀалаьцар: цхьа даймахкан юрсаш я цхьа сих ма-дийцар. ТӀехьа шайна дика дош ду, мила дика дакъа, мила адам дика, и дош дукха гӀо ду.