Ларалла ва деменци: исбаьхьа тешам

Ларалла хьо ха дукха адамаш лаьттина, цуьнан деменцин хатар дика тешам бу. Цуьнан дешан тешам хьала тайпара хуьлда ца ю; цхьаьна хьалха хьехам дикка вуьйцу. Кхузахь хьо тешам кхеташ ду: иштта лараллин кхетамаш, хьо хьаьжа ло, АЦШ-н рецептан дешан дарсан ма-дарра, ва дешан ларалла дика хуьлда иштта.

Лараллин кхетам ойланан дикан тIехь мила ю?

Ларалла деменцин хатарца лаьттина. 2024-чу Lancet Комиссин доклад хьехар, иза деменцин 7%-на дожа дуьйна. UCL-н доклада кечам хьехар, ха ца кхетам юкъара 14 хатаран юкъара иза цхьа хьалха хьехам ю, ЛDL тохаран дагIа кхетам хьоьлла.

Комиссин кхетамаш:

• Ларалла, деменци шира. Шира хатар волу зама шесш шира адамаш ларалла хьоьлла, деменци ма-дарра дохуш ю.
• Шира ларалла, шира хатар. Тешам дохуш хьо ларалла деменцин хатар шира ю.
• Цхьана хьехар, цхьана ца тешам. Ойланаш: хьоькхнаш, ювхо, ойланан хьехар дукх дацар, ва ойланан зуьйна.

Ларалла дукха адамаш лаьттина. Национальный институт старения (НIА) хьехар, даьхкина адамаш кхеташ цхьа дуьйна ларалла ю, ва шерашан даха дукха дохуш ю.

ACHIEVE дешан хьежаран кхетам мила ю?

ACHIEVE цхьаьна лараллин дешан хьежар бу, лараллин хьаькхам хуьлда кхетаман хьалха. Цуьнан кхетамаш хьежаран кхетамах хьо тешам.

• Гулдин адамаш: 977 адам, 70-84 шо, дешан дарсан ца хьоьлла ларалла, кхетаман хьалха хала ца ду, АЦШ-н дийна четаш.
• Хьеза: Цхьа тайпа дарсан ва кхетаман хьакхаш дешан специалистехь, кхин тайпа дешан цхьа хьахоьшу программа.
• Юкъара кхетам: Шо кхеташ тесна, хьаькхам ву, тайпара юкъара ца дохийна.
• Цхьа тайпа кхетам: Хьежар хьо ARIC хьехам, 238 адам, шира хатар волу; церан юкъара хьаьжарин кхетам 48% диса дохаш ю. 739 доьзалан даьхкина адамаш юкъара цхьана кхетам ца хуьлда.

Ойланца кхетам:

• Юкъара кхетам дешан дохар ю.
• Цхьа тайпа кхетам хьехар ца хьакха, амма хьежарин жима кхеташ дохийна, хьаьжа ма ду, кхин хьежарашца тешам хуьлда.
• Гулдин адамаш хьо программа ма тешна, иза кхетам ма-дарра дохийна хуьлда.
• Lancet Комиссин кхетам, ларалла дарс шира хатар волу адамашна хьо дика хуьлда.

Цхьа дика кхетам: ларалла дарс деменцин хьехар тешам бац. Амма иза хьо дохаш, дешан ларалла хьакха, шира ойланаш ва доьзалан ойланца хьакхаш дохар хьо дарс хуьлда.

Хьо ларалла хьаьжа хьо ма хьеза?

НIА хьехар, хьо ё хьо тохаш адам дика ма ду, докторан дешан хьо:

• Телефонан дешан хьа ма дукха хьоьзна
• Цхьана адам дийна ма ойланаш хьехар кхеташ хьо
• Дукха ма-дарра хьо дешан ма хьехам
• Телевизор шира ма хьехам хьо, кхин адамаш ма-дарра цуьнца
• Фонан ма кхеташ, шира хатар волу дешан хьехар
• Адамаш шира кхеташ ма кхетар

Первичный докторан дешан кхетам хьо, хьо audiologist (ларалла специалист) ё ЛОР доктор хьехар. Стаца тIехь доьш дайра ларалла хьоьлла цхьа дукха кхетам бу, докторан дешан хьаьжа. Цхьана ларалла хьоьлла — кхетаман эрш, НIА хьехар, докторан дешан дуьйна ма-дарра.

Ларалла хьо дуьйна хьо кхетам хуьлда ца хьоьлла. НIА хьехар, даьхкина адамаш ма-дарра ца кхетар хьо ларалла, иза ма-дарра кхетам ца хуьлда. Тохаш адам ма-дарра ма кхетар ё хьо ма кхетам кхеташ, ларалла хьаьжа дика ду.

Рецептан дешан ларалла дарс мила ю?

2022-чу шо октябран 17-чу дийна, ФДА рецепт дацар ларалла дарс (OTC) дешан дийна. Рецептан дарсах ала кхеташ:

ФДА хьехар, OTC дарс шира ё шира хала ларалла дарсан лар ца ду. Хьо дарс дешан даьхьа, ЛОР специалиста, докторан дешан хьо хьаьжа, хьо дешна хьо:

• Стаца тIехь доьш ё дайна
• Стаца, ювхо ё кхетаман 6 баттахь ва дукха ма дохийна
• Ларалла хьехам ё хьеза ма дуьйна, цхьана дуьйна кхетам
• Цхьа бIаьргаш ма дохар ё дуьйна ма кхетам
• Дукхан ма дохар ё хьо бIаьргаш хьо дайна
• Дукха стаца тIехь доьш

Ларалла дарс лар хьо хьаьжа ма ду, ФДА хьехар, дешан ма тIехь дешан ма кхетар хьо. НIА хьехар, хьо дешан шира дехар ма дуьйна. Деменцин хатар хуьлда адамаш, audiologist дарс хьакха хьехар хьо дика хуьлда.

Ларалла адамца хьо дика дешан мила ю?

НIА хьехар:

1. Адам ма хьаькха, бIаьргаш хьо дешан дика ма. Хьо дика ма хьа, хьо хьо бIаьргаш хьо кхетам хуьлда.
2. Цхьана жима дешан хьо. Телевизор дайна ё шовда хьо ма дохуш.
3. Дукха хьо ма дешан, амма ма хьеза. Цхьана дешан, дика тайпара.
4. Хьо ма хьакха. Дешан ма, ювхо ма, бIаьргаш ма хьо.
5. Ма дешан дийр, хьехар дешан. Кхетам ма дуьйна, цхьана хьехар дешан.
6. Цхьана адам цхьана. Юкъара адам, ма-дарра хьо кхетам дешан.
7. Хьо ла, хьо дешан хьехар.

Иштта хьехам деменцин дешан хьехар цхьана дика хуьлда. Сурат хьакхаш ларалла дешан хьо дохуш. Picture Pairs ва Conversation Cards хьакха хьо бIаьргаш кхетам дешан, Finish the Saying хьо хьакха хьо дешан ма. Фонан дешан, хьо фонан ва видео дешан гайд хьо хьаьжа.

Бедан хьехам ма-дарра хуьлда

2024-чу шо Lancet Комиссин ларалла бедан хатар яьлла. UCL-н хьехар, иза деменцин 2% хьехам ю, ва Комиссин хьехар, бедан тошар дешан ма дешна, кхин адамаш дика ма-дарра. НIА хьехар, 60 шо тIехь даьхкина адамаш шо ё шо кхеташ бIаьргаш хьо хьаьжа, ва бIаьргаш хьо хьаьжа, бIаьргаш докторан дешан хьо. Жима бедан кхетам ма-дарра юхахь хуьлда.

Докторан дешан хьо

Ларалла ё беде хьаьжа хьо, хьо кхетам хьо ма дохуш, докторан дешан дийр ду. Ларалла хьо, стаца тIехь доьш ё ювхо дайна, тIаьхьа докторан дешан хьо. Хьо деменцин адамца хьо дешан ма дохуш, адамаш ларалла ё беде хьо, докторан дешан хьо: иза дуьйна кхетам хуьлда, дешан ва адамаш дика хуьлда.

Иза дешан ларалла бу, медицинан хьехам ца бу. Медицинан хьехам хьо хьаьжа. Дика хьо хьаьжа доьзалан дешан ва хьоьзна.