Доцца жоп ло .
2024-чу шарахь Lancet-комиссин цхьаьна 14 деменцин риск-фактор, аш хийцахь ло: кӏезиг белхан дуьххьара, хьо хьаьста, LDL холестерин юккъера хенан, депрессси, кӏуьйгах эшам, цкъа бӏаьрхьа, шерийн дуьхьал, ханна жима тӏехь, юккъера хенан шерий, гӏа, сахьт дешна, ӏаьвен чов ма-тохар дошо, социальни сохьталлам, хьо луьйш, цкъа хьо кхеташ хьо. Аш дуккха адамаш дукхаллин 45% хьо кхеташ. Цхьа адамна хаам боьлху ца лу.
- 14 фактор жизнан дуккха хенна долу: цхьа шира хенан, ю юккъера хенан, кхо ахар хенан.
- Юккъера хенан хьо тӏехь ма-тохар LDL холестерин, дукхаллин дакъа 7% хьо кхеташ, цхьа фактор лаьттан дукха.
- Аш проценташ дукхаллин кхетамаш ю, цхьа хийцамаш ю. Цхьаьна хиллачунна дуккха ца хиллачунна ма-тохар хаам.
- Хан а, гена а, цхьа адам ца хийца. 14 риск ма-тохар ца хуьлу, цхьа адам деменцех ца кхеташ.
- Шерий, сахьт дешна а, ӏаьвен чов а ма-тохар кхочуш лу. Аш доктора хьо ала дӀахоьхьа.
ХӀокху агӀон тӀехь (7 дакъош)
Риск-фактор — хьелаш, аш хьала дина шун деменци долуш ма-тохар. Иза кхин ларйина ца ло, ша деменцин мила хьо тӏехь ма-тохар ца хуьлу. Иза хьо кхочушдан: 2024-чу шарахь Lancet-комиссин цхьаьна 14 деменцин риск-фактор, аш хийцахь ло, аш исследовательш аш цхьана хаам боьлху, ша доктора ала дӀахоьхьа.
Дукхах кхетаме ма-тохар, кхин даьккхинчу исследованеш хьо тӏехь, Деменци ма-тохар ло ца ло? Исследований хаам кхочушде. Иза общий хаам ю, медицинан консультаци ца ю; шу гӏо ма-тохар медицинан хьакъ.
Деменцин 14 риск-фактор мила ю?
2024-чу Lancet-комиссин, 27 деменцин исследовательш аш дӀахо дина, цхьаьна 14 хийцахь риск-фактор дуне дуккхачу деменцин дукхаллин 45% хьо кхеташ. Лаьттан фактор процент дуккха адамаш кхин риск долуш ю, цуьнан хьо тӏехь 45% хьо кхеташ ма ю.
| Риск-фактор | Жизнан этап | Дукхаллин дакъа | Исследованеш хаам | Шу хан ду |
|---|---|---|---|---|
| Кӏезиг белхан дуьххьара | Шира хенан | 5% | Дешнан шерий дукха ю, риск дукха. Юккъера хенан хьо кхиъ ло, дешнан шерий дӀахьош, аш а хьо хийцахь. | Хан шу кхинчу кхин шу ма дешнан, хобба, курсаш, цхьаьна дохо: дешна, хобба. |
| Хьо хьаьста | Юккъера хенан | 7% | Ца хьеш хьо хьаьста риск дукха ю. Исследованеш ахь хьо хьаьста хаам ю, риск лахь. | Хьо тӏехь хьаьста шу хьо доктора ала. Хьо хьаьста хьо аьлла, дӀаҳьаьхь. Хьаьстаийн кхин ло ца ло. |
| LDL холестерин | Юккъера хенан (40 тӀехь) | 7% | Юккъера хенан LDL (ма дукха) холестерин риск дукха ю. Хийцахь ло статин, амма ахар хенан исследованеш аш ца гойтуш. | Доктора ала, шун холестерин хьо тӏехь ма-тохар, цуьнан хьо тӏехь аьлла. |
| Депрессси | Юккъера хенан | 3% | Депрессси риск дукха ю. Ахар хенан депрессси деменцин цхьа хьелаш ю. | Доктора ала, хан хьо кхеташ хеттараш 2 кӏиранан тӏехь. Депрессси кхочушдан лу. |
| Цкъа бӏаьрхьа | Юккъера хенан | 3% | Хьо кхеташ цкъа бӏаьрхьа, цхьа адам хан а, хьо а, спорт а, риск дукха ю. | Шлем тӏехь велосипедан, спортан хьо. Хьо бӏаьрхьа тӏехь доктора ала, хьо дӀахьош. |
| Физически дохо ца дина | Юккъера хенан | 2% | Дохо дина, спорт дина адамаш деменцех ца кхеташ. Исследованеш дукха ца ю. | Хьо кхеташ дохо дика ю, цхьаьна дохо кхочуш. Шу дохон хаам кхочушде. |
| Диабет | Юккъера хенан | 2% | Диабет, юккъера хенан дуьххьара хьо кхеташ, риск дукха ю. | Сахьт дешна тӏехь ма-тохар. Диабет хьо бӏаьрхьа, шу доктора ала дӀахоьхьа. |
| Шерий | Юккъера хенан | 2% | Шерий риск дукха ю. Шерийн дӀахьош адамаш, шерий ца дина адамашна риск ца лу. | Хьо тӏехь, шерий дӀасхьа лу: шу гӏо ма-тохар. Хан дӀасхьа кхочуш. |
| Юккъера тӏехь ӏаьвен | Юккъера хенан | 2% | Юккъера хенан тӏехь ӏаьвен риск дукха ю. Цхьа гӏо шерий дӀахьош. | Юккъера хенан тӏехь, доктора ала шун хьо тӏехь ма-тохар. Тӏехь хьо тӏехь. |
| Ӏаьвен чов | Юккъера хенан | 1% | Юккъера хенан ӏаьвен чов риск дукха ю, цуьнан диабет риск дукха ю. | Доктора ала шун тӏехь ӏаьвен дика ю. Кхин ӏаьвен ца дӀахьош, доктора консультаци ца дина. |
| Дукха алкогол | Юккъера хенан | 1% | Дукха алкогол риск дукха ю. Дукха алкогол ца дӀахьош риск лахь. | Доктора ала, шун дика дукха ю, хьо дохо дукха ю. |
| Социальни сохьталлам | Ахар хенан | 5% | Адамаш кхин ца хьо риск дукха ю. | Хьо кхин адамашца хан дӀахьош. Шу социальни сохьталлам хаам кхочушде. |
| Ӏаьвен чов | Ахар хенан | 3% | Ӏаьвен чов ма тохар дукха ю, риск дукха ю. Исследованеш ӏаьвен дика ю, риск лахь. | Хьо ма дукха, политике ю. Хьо ӏаьвен чов кхочуш, дукха ӏаьвен дийцинарехь хьо хьаьста. |
| Ма-тохар ӏаьвен | Ахар хенан | 2% | Ма-тохар ӏаьвен риск дукха ю. Цхьа сакхта исследование ю, катаракт операци риск лахь. | Хан хьо ӏаьвен тӏехь хан. Катаракт хьо кхочуш лу ма-тохар доктора ала. |
Проценташ хаам хьо кхетарш ма-тохар?
Дика. Lancet-комиссин доклад хьо кхетарш дукхаш ю:
- Аш адамаш ца ю, дукхаллин кхетам ю. University College London доклад хаам дийцина: риск лахь дукхаллин дохо дика ю, цхьа адам деменцех ца кхеташ.
- Хийцахь ю, ца ю. Авторш цхьа фактор лаьттан хийцахь, амма цхьа хийцамаш ца хийцахь ю.
- Дуне дукхаллин хаам ю. Дукха хаам богаш ца ю, кхин ца ю.
- Цхьа проценташ дукха ю. 2% риск дукха адамна ца ю, дукха адамна хьо.
Мила риск-фактор 2024-чу шарахь дӀахьош?
2024-чу доклад 12 фактор ахь 2020-чу шарахь дийцинарехь, кхо фактор дӀахьош:
- Юккъера хенан LDL (ма дукха) холестерин, дукхаллин 7% хьо кхеташ.
- Ахар хенан ма-тохар ӏаьвен, дукхаллин 2% хьо кхеташ.
Мила риск-фактор хийцахь ца ло?
Альцгеймеран Национальни институт дийцина, хан Альцгеймеран дукха хьо тӏехь риск ю, цуьнан хийцахь ца ло. Гена а хьо тӏехь ю; цхьа гена, APOE, Альцгеймеран риск хийца. Институт дийцина, исследовательш дукха адамашна Альцгеймеран мила хьо кхетар ца ю. Lancet-комиссин дийцина, хийцахь риск гена хьо тӏехь цхьаьна лахь ма-тохар.
Хан а, гена а дукха ю, дукха адамаш 14 риск-фактор ца долуш деменцех кхеташ. Аш цхьа адаман ца ю.
Исследованеш хаам риск хийцахь мила ю?
Риск-фактор деменцин хьо тӏехь ю, амма хийцахь ло ца ло — аш кхетош ма ю. Цхьа мисалш:
- Хьаьста. SPRINT MIND исследованеш дика хьаьста дохо хьо тӏехь, цхьа ӏаьвен хьо ца лу. Деменцин ца кхеташ, амма исследованеш жима ю, аш ца гойтуш (SPRINT MIND JAMA).
- Хьо хьаьста. Lancet-комиссин кхо шерий хьо хьаьста исследование дийцина, хан кхин ца дина. Риск дукха адамаш хьо хьаьста дукха ю. Шу хьо хьаьста хаам кхочушде.
- Физически дохо. Альцгеймеран Национальни институт дийцина, дохо ца дина цхьа исследование ца ю, амма дохо хан хьо кхеташ ма-тохар цхьа гӏо ду (NIA хаам).
Деменци ахь кхеташ ма кхин исследованеш жима а, дукха а ю. Иза кхин хаам ю, амма исследование хьо ца ю.
Шерий а, дохо а хаам мила ю?
Комиссин шерий а, дохо а кхетар дина, амма иза ца дира, хаам цхьа ца ю. Шу шерий а, дохо а хаам кхочуш.
Доктора ала дӀахоьхьа
Шира хан доктора ала хьо тӏехь хан ю. Шу иза хаам боьлху:
- Шун тӏехь хан, сахьт дешна а, холестерин а — мила хьо ю, цхьа гӏо ю ма-тохар?
- Шун хьаьста а, ӏаьвен а кхочуш ма-тохар?
- Шун дохо дика ю, дукха ма-тохар?
- Шун дохо ма-тохар, хьо тӏехь ма-тохар?
Хийцахь дохо, дохо, дохо, шерий ма-тохар, добавка хьо тӏехь ма-тохар, доктора ала дӀахоьхьа. Хан гӏо ма-тохар, цхьаьна адам кхин хьо шен хьо тӏехь, хан бӏаьрхьа ма-тохар, хьо тӏехь хьо тӏехь ма-тохар, ша 112 ала.
Юкъара хаттарш .
Деменцин 14 хийцахь долу риск-фактор цхьаьна ма ю?
2024-чу шарахь Lancet-комиссин цхьаьна: кӏезиг белхан дуьххьара, хьо хьаьста, LDL холестерин, депрессси, кӏуьйгах эшам, физически дохо, шерий, гӏа, юккъера хенан шерий, хьо луьйш, ӏаьвен чов, шерийн тӏехь, социальни сохьталлам, дуьхьал чухьо ма-тохар ӏаьвен. Аш дуккха адамаш дукхаллин дакъа 45% хьо кхеташ.
Деменцин мила дукха риск-фактор ю?
Дуне дуккхачу адамна хьо тӏехь, Lancet-комиссин кхетам: юккъера хенан хьаьста а, LDL холестерин а, 7% хьо кхеташ, тӏаьхьа кӏезиг белхан дуьххьара а, социальни сохьталлам а, 5% хьо кхеташ. Цхьаьна адамна мила дукха ю, аш хан а, дохо а хьо тӏехь. Доктор лаьттан хьо хьо кхетош.
2024-чу шарахь кхо риск-фактор ма-тохар ю?
Хан. 2024-чу доклад 12 фактор ахь 2020-чу шарахь дийцинарехь, цхьаьна кхо фактор дӀахьош: юккъера хенан LDL (ма дукха) холестерин, ахар хенан ӏаьвен чов, ма-тохар хьо. Комиссин кхетам: аш дукхаллин 7% а, 2% а хьо кхеташ.
Хан хийцахь риск мила ю?
Ца хийца. Хан Альцгеймеран чов шерийн дукха хьо тӏехь цхьаьна ю, аш хийцахь ца ло. Гена а хийца дохо ю. Аш 14 фактор хийцахь ю, исследовательш хийцахь хиъ ло.
Хьостанаш
Оха ссылкаш йо хӀара агӀо тешна йолчу организацешна а, Ӏилманашна а. ХӀоранна а теллина агӀо карлаяьккхича.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)