थोडक्यात उत्तर
डिमेन्शिया असलेली व्यक्ती सतत घरी जायचे म्हणते तेव्हा "घर" याचा अर्थ अनेकदा सुरक्षित वाटण्याची भावना किंवा भूतकाळातील एखादी जागा असा असतो, इमारत नव्हे. त्या घरातच आहेत हे पटवण्यासाठी वाद घालू नका. त्यांची भावना ओळखा, ते सुरक्षित आहेत याची खात्री द्या, घराबद्दल विचारा आणि मग हळूच फोटो, संगीत, काहीतरी खाणे-पिणे, फेरफटका किंवा एखादे सोपे काम याकडे वळा. भूक, तहान, शौचालय किंवा वेदना तपासा. हे अचानक सुरू झाले तर त्यांच्या डॉक्टरांना फोन करा.
- "मला घरी जायचे आहे" याचा अर्थ अनेकदा "मला सुरक्षित किंवा स्थिर वाटत नाही" असा असतो, पत्त्याची मागणी नव्हे.
- वाद घालणे किंवा ते घरातच आहेत हे सिद्ध करणे यामुळे अस्वस्थता सहसा वाढते. शब्दांऐवजी भावनेला प्रतिसाद द्या.
- त्यांना घराबद्दल सांगायला सांगा, मग फोटो, संगीत, खाणे-पिणे, फेरफटका किंवा एखादे सोपे काम सुचवा.
- सुधारता येण्यासारखे कारण तपासा: भूक, तहान, शौचालय, वेदना, खूप गरम किंवा थंड वाटणे, आवाज, थकवा.
- हे रोज संध्याकाळच्या आधी घडत असेल, तर ती संध्याकाळची अस्वस्थता (सनडाउनिंग) असू शकते. ठरलेली दिनचर्या आणि चांगला प्रकाश यांनी मदत होऊ शकते.
- त्यांनी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न केला तर सुरक्षिततेचे नियोजन करा, आणि अचानक झालेल्या कोणत्याही बदलाबद्दल डॉक्टरांना फोन करा.
या पानावर (9 विभाग)
- डिमेन्शिया असलेली व्यक्ती सतत घरी जायचे का म्हणते?
- त्यांनी घरी जायचे म्हटल्यावर मी काय बोलावे?
- मी काय टाळावे?
- त्या क्षणी मदत करू शकणारे उपक्रम
- सुधारता येण्यासारखे कारण तपासा
- सौम्य असत्य सांगणे चालते का?
- हे रोज दुपारी किंवा संध्याकाळी घडत असेल तर?
- त्यांनी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न केला तर त्यांना सुरक्षित कसे ठेवावे
- मी डॉक्टरांना केव्हा फोन करावा?
“मला घरी जायचे आहे.” अनेक कुटुंबांसाठी हे ऐकणे सर्वात कठीण गोष्टींपैकी एक असते, विशेषतः जेव्हा आपण ज्यांची काळजी घेता ती व्यक्ती स्वतःच्या बैठकीच्या खोलीत बसलेली असते. हे सामान्य आहे, डिमेन्शियाच्या कोणत्याही टप्प्यावर घडू शकते, आणि त्याला प्रतिसाद देण्याचे शांत, व्यावहारिक मार्ग आहेत. या पानावर या शब्दांचा अनेकदा काय अर्थ असतो, काय बोलावे, त्या क्षणी कोणते उपक्रम मदत करू शकतात आणि सुरक्षित कसे राहावे, याबद्दल माहिती आहे.
डिमेन्शिया असलेली व्यक्ती सतत घरी जायचे का म्हणते?
सहसा “घर” ही जागेपेक्षा एक भावना असते. Alzheimer’s Society याचे वर्णन आराम आणि सुरक्षिततेची भावना, किंवा भूतकाळातील एखादे घर असे करते, सध्याचे घर नव्हे. डिमेन्शियामुळे ओळखीच्या खोल्या अनोळखी दिसू शकतात, आणि व्यक्तीला आपण आयुष्याच्या आधीच्या काळात राहत आहोत असे वाटू शकते, जेव्हा घर म्हणजे लहानपणाचे घर किंवा मुलांना वाढवलेली जागा होती.
या शब्दांचा अर्थ आत्ता काहीतरी वेगळे बिघडले आहे असाही असू शकतो: त्यांना भूक लागली आहे, तहान लागली आहे, शौचालयाला जायचे आहे, वेदना होत आहेत, खूप गरम किंवा थंड वाटत आहे, थकवा आहे, एकटेपणा किंवा भीती वाटत आहे, किंवा आवाजाने गोंधळ होत आहे. National Institute on Aging अस्वस्थतेच्या कारणांमध्ये वेदना, आवाज, एकटेपणा, दिनचर्येतील बदल आणि औषधे यांचा समावेश करते.
त्यांनी घरी जायचे म्हटल्यावर मी काय बोलावे?
शब्दांना नव्हे, भावनेला प्रतिसाद द्या. Family Caregiver Alliance सल्ला देते की व्यक्ती चुकीची आहे हे पटवण्याचा प्रयत्न करू नका: त्यांच्या भावना खऱ्या आहेत, म्हणून आधी आधार आणि खात्री देऊन उत्तर द्या, मग हळूवारपणे लक्ष दुसरीकडे वळवा.
अनेकदा उपयोगी पडणारी वाक्ये:
- भावनेला नाव द्या. “तुम्हाला घराची आठवण येतेय असे वाटते.”
- खात्री द्या. “तुम्ही इथे सुरक्षित आहात, आणि मी तुमच्यासोबत आहे.” Alzheimer’s Association “तुम्ही इथे सुरक्षित आहात” हे साधे शब्द सुचवते.
- आठवणींना वाव द्या. “मला तुमच्या घराबद्दल सांगा. तुमचे स्वयंपाकघर कसे होते?” खूप जुन्या काळाबद्दल विचारणे हे आजच्या प्रश्नांपेक्षा सहसा जास्त सोयीचे वाटते.
- काहीतरी एकत्र करण्याचे सुचवा. “आधी एक कप चहा घेऊ या,” किंवा “या टॉवेलच्या घड्या घालायला मला मदत कराल का?”
व्यक्तीला स्पर्श आवडत असेल, तर प्रेमळ आवाज आणि हातावर ठेवलेला हात शब्दांपेक्षा जास्त सांगू शकतो.
मी काय टाळावे?
- वाद घालणे किंवा समजावणे. “आता तुम्ही इथेच राहता” किंवा “हे 40 वर्षे तुमचे घर आहे” असे म्हणणे म्हणजे डिमेन्शियामुळे जे स्वीकारणे कठीण असते ते स्वीकारायला सांगणे, आणि आपण चुकीचे आहोत असे त्यांना वाटू शकते.
- प्रश्नांनी परीक्षा घेणे. “तुम्हाला आठवत नाही का?” किंवा “पत्ता काय आहे?” यामुळे दडपण वाढते.
- रागाने दार अडवणे. ते बाहेर निघाले, तर शांत राहा आणि त्यांच्यासोबत चाला. एकत्र थोडा फेरफटका अनेकदा ही ओढ शांत करतो.
- घाई करणे. विषय बदलण्यापूर्वी त्यांना घराबद्दल बोलायला वेळ द्या.
त्या क्षणी मदत करू शकणारे उपक्रम
भावनेचा स्वीकार केल्यानंतर, एखादा शांत, ओळखीचा उपक्रम तिला न नाकारता लक्ष दुसरीकडे वळवू शकतो.
- घराचे आणि कुटुंबाचे फोटो पाहा. पाने उलटा आणि प्रश्न विचारण्याऐवजी टिप्पण्या करा (“पाहा किती सुंदर बाग आहे”). फोन किंवा टॅबलेटवर फोटो जोड्या आपल्या स्वतःच्या कौटुंबिक फोटोंचा एक सौम्य जुळवणी खेळ बनवतात, आणि फोटो आपल्या डिव्हाइसवरच राहतात.
- घराबद्दल बोला. गप्पांची कार्डे घरे, स्वयंपाकघरे, शेजारी आणि सण याबद्दल खुले प्रश्न देतात, ज्यांना बरोबर उत्तर नाही.
- त्यांना आवडते संगीत लावा. National Institute on Aging अस्वस्थता शांत करण्याच्या मार्गांमध्ये सुखद संगीताचा उल्लेख करते. आमचे संगीत उपक्रम पाहा.
- काहीतरी खायला किंवा प्यायला द्या. भूक आणि तहान अस्वस्थतेसारखी दिसू शकतात. एक कप चहा किंवा आवडता खाऊ ही घरी असल्याची एक छोटी सवयीची कृतीही आहे.
- फेरफटका मारा किंवा बाहेर बसा. हालचाल आणि दिवसाचा उजेड मदत करतात, विशेषतः दिवसाच्या आधीच्या वेळेत.
- ओळखीचे काम द्या. कपड्यांच्या घड्या घालणे, चमचे वेगळे करणे किंवा झाडांना पाणी घालणे यामुळे घर सांभाळल्याची भावना परत येऊ शकते.
- सगळे सावकाश करा. टीव्ही बंद करा, आवाज आणि झगझगीत प्रकाश कमी करा, आणि एकत्र शांत श्वास घेण्याचा एक विराम करून पाहा.
एखादी कल्पना जमली नाही, तर नंतर दुसरी करून पाहा. एकत्र शांत बसणेही चांगला शेवट आहे.
सुधारता येण्यासारखे कारण तपासा
| तपासा | काय करून पाहावे |
|---|---|
| भूक किंवा तहान | पेय आणि थोडासा खाऊ द्या |
| शौचालयाला जायचे आहे | शांतपणे, गडबड न करता शौचालयाला जायचे सुचवा |
| वेदना किंवा त्रास | चेहरा आक्रसणे, शरीराचा एखादा भाग धरणे किंवा बद्धकोष्ठ अशी चिन्हे पाहा, आणि त्यांच्या डॉक्टरांना सांगा |
| खूप गरम किंवा खूप थंड | कपड्याचा एखादा थर कमी-जास्त करा किंवा खोलीचे तापमान सुधारा |
| आवाज किंवा गर्दी | शांत खोलीत जा, टीव्ही बंद करा |
| थकवा किंवा खूप उत्तेजना | विश्रांती द्या, खोलीतील प्रकाश मंद करा, हलके संगीत लावा |
| उशिरा दुपार | खाली संध्याकाळच्या अस्वस्थतेचा भाग पाहा |
Alzheimer’s Society सुचवते की हे म्हणणे केव्हा घडते याची एक छोटी नोंद ठेवा, जसे की जेवणापूर्वी, पाहुण्यांनंतर किंवा संध्याकाळी. पॅटर्न दिसला की आधीपासून नियोजन करणे सोपे जाते.
सौम्य असत्य सांगणे चालते का?
हा खरोखरच वादाचा मुद्दा आहे, आणि चांगली कुटुंबे वेगवेगळ्या निष्कर्षांपर्यंत पोहोचतात. Alzheimer’s Society म्हणते की एकच बरोबर उत्तर नाही: असत्यामुळे काही जणांना जास्त संशय येऊ शकतो, म्हणून व्यक्तीच्या हिताचे काय आहे ते ठरवा आणि त्यावर ठाम राहा. Penn Memory Center येथील सहसंचालकांचे मत असे आहे की सत्य हाच मूळ मार्ग आहे आणि सौम्य असत्य तेव्हाच योग्य आहे जेव्हा व्यक्ती एखादे विशिष्ट सत्य समजून घेऊ शकत नाही, आणि त्यांच्या जगाची कधीही चेष्टा करू नये.
अनेक काळजी घेणाऱ्यांना मधला मार्ग उपयोगी वाटतो: आधी प्रामाणिक आधार आणि लक्ष वळवणे (“आज रात्री आपण इथेच राहू, आणि मी तुमच्या शेजारीच आहे”), आणि घर कुठे आहे यावर वाद न घालणे.
हे रोज दुपारी किंवा संध्याकाळी घडत असेल तर?
उशिरा दुपारी सुरू होणाऱ्या किंवा वाढणाऱ्या अस्वस्थतेला अनेकदा संध्याकाळची अस्वस्थता (सनडाउनिंग) म्हणतात. National Institute on Aging ठरलेले वेळापत्रक, रोज सूर्यप्रकाश आणि हालचाल, उशिरा कमी डुलकी, आणि दिवसाच्या शेवटी कॅफीन किंवा दारू टाळणे सुचवते. अंधार पडण्यापूर्वी दिवे लावल्यानेही मदत होऊ शकते. आमच्या शांत संध्याकाळच्या उपक्रमांच्या मार्गदर्शकात अधिक माहिती आहे.
त्यांनी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न केला तर त्यांना सुरक्षित कसे ठेवावे
घरी जायचे म्हणणे हे भटकण्यापर्यंत जाऊ शकते. Alzheimer’s Association चा अंदाज आहे की डिमेन्शिया असलेल्या दहापैकी सहा व्यक्ती किमान एकदा तरी भटकतील.
आधीच तयारी करा:
- त्यांचे नाव आणि आपला फोन नंबर असलेले ओळखपत्र किंवा वैद्यकीय ब्रेसलेट, आणि कपड्यांवर नावाची लेबले. National Institute on Aging अमेरिकेतील उदाहरण म्हणून MedicAlert आणि Alzheimer’s Association चा Safe and Found कार्यक्रम यांचा उल्लेख करते, ज्यांना पैसे लागू शकतात. आपल्या भागात अशी सेवा आहे का, हे स्थानिक अल्झायमर किंवा डिमेन्शिया संस्थेला विचारता येईल.
- दाराची घंटा किंवा अलार्म, आणि कड्या खूप वर किंवा खूप खाली लावणे. व्यक्तीला एकटे कधीही कोंडून ठेवू नका.
- अलीकडचा जवळून काढलेला फोटो, आणि ते जिथे जाऊ शकतात अशा जागांची यादी, जसे की पूर्वीचे घर किंवा कामाची जागा.
- विश्वासू शेजाऱ्यांना सांगा, आणि त्यांना आपला नंबर द्या.
ते हरवले तर: लगेच शोध सुरू करा; Alzheimer’s Association नोंदवते की अनेक जण 1.5 मैलांच्या आत सापडतात. 15 मिनिटांत ते सापडले नाहीत, तर आपला स्थानिक आपत्कालीन क्रमांक (भारतात 112) यावर फोन करा आणि सांगा की व्यक्तीला डिमेन्शिया आहे. कोणाच्याही जिवाला धोका असेल, तर लगेच याच क्रमांकावर फोन करा.
मी डॉक्टरांना केव्हा फोन करावा?
घरी जायचे म्हणणे किंवा गोंधळ अचानक सुरू झाला, किंवा काही तासांत किंवा दिवसांत खूप वाढला, तर त्यांच्या डॉक्टरांना लगेच फोन करा. National Institute on Aging म्हणते की वर्तनात अचानक किंवा झपाट्याने होणारा बदल, विशेषतः संसर्गानंतर किंवा औषध बदलल्यानंतर, लगेच तपासला पाहिजे. अचानक आलेला गोंधळ डेलिरियम असू शकतो, ज्याबद्दल NHS म्हणते की त्याला तातडीने मदत लागते; वृद्ध व्यक्तींमध्ये लघवीचा संसर्ग हे त्याचे एक सामान्य कारण आहे.
पुढच्या भेटीत एखादा सतत दिसणारा पॅटर्न सांगणेही उपयोगी असते, कारण वेदना, खिन्न मनःस्थिती, झोपेच्या समस्या किंवा औषधांचे दुष्परिणाम या सगळ्यांची त्यात भूमिका असू शकते.
नेहमीचे प्रश्न
माझी डिमेन्शिया असलेली आई घरातच असूनही सतत घरी जायचे का म्हणते?
डिमेन्शियामुळे ओळखीच्या खोल्याही अनोळखी वाटू शकतात, आणि काही वेळा व्यक्तीला आपण आयुष्याच्या आधीच्या काळात आहोत असे वाटते. "घर" म्हणजे लहानपणाचे घर असू शकते, किंवा फक्त सुरक्षित आणि आरामदायी वाटण्याची भावना. त्या कुठे आहेत हे सांगण्यापेक्षा या भावनेला उत्तर देणे सहसा जास्त उपयोगी ठरते.
त्यांनी घरी जायचे म्हटल्यावर मी काय बोलावे?
असे म्हणून पाहा: "तुम्ही इथे सुरक्षित आहात, आणि मी तुमच्यासोबत आहे", मग "मला तुमच्या घराबद्दल सांगा." ऐका, एखादा फोटो किंवा गाणे दाखवा, आणि पाणी किंवा थोडा फेरफटका सुचवा. "तुम्ही घरातच आहात" असे चूक सुधारल्यासारखे म्हणणे टाळा, कारण आपण चुकीचे आहोत असे त्यांना वाटू शकते.
आपण नंतर घरी जाऊ असे म्हणणे चालते का?
याबाबत कुटुंबांची आणि डिमेन्शिया संस्थांची मते वेगवेगळी आहेत. अनेक जण प्रामाणिक आधार आणि लक्ष दुसरीकडे वळवणे यापासून सुरुवात करतात, आणि सत्य सांगितल्याने फक्त अशी अस्वस्थता येणार असेल जी व्यक्ती पचवू शकत नाही, अशा क्षणांसाठी सौम्य असत्य राखून ठेवतात. आपण जे निवडाल ते प्रेमळपणे आणि सातत्याने करा, आणि त्यांच्या स्वतःच्या जगाची कधीही चेष्टा करू नका.
त्यांनी घराबाहेर पडण्याचा प्रयत्न केला तर?
शांत राहा आणि त्यांना अडवण्याऐवजी त्यांच्यासोबत चाला; थोडा फेरफटका अनेकदा ही ओढ शांत करतो. आधीच सुरक्षिततेची तयारी करा, जसे की ओळखीचे ब्रेसलेट, दाराची घंटा आणि अलीकडचा फोटो. ते हरवले तर लगेच शोध सुरू करा, आणि 15 मिनिटांत सापडले नाहीत तर आपला स्थानिक आपत्कालीन क्रमांक (भारतात 112) यावर फोन करा आणि सांगा की व्यक्तीला डिमेन्शिया आहे.
मी डॉक्टरांना केव्हा फोन करावा?
घरी जायचे म्हणणे किंवा गोंधळ अचानक सुरू झाला, किंवा काही तासांत किंवा दिवसांत खूप वाढला, तर त्यांच्या डॉक्टरांना लगेच फोन करा, विशेषतः ताप असेल, नवीन औषध सुरू झाले असेल किंवा लघवीच्या संसर्गाची लक्षणे असतील तर. अचानक आलेला गोंधळ हा डेलिरियम असू शकतो, ज्याला तातडीची काळजी लागते. कोणाच्याही जिवाला धोका असेल तर आपत्कालीन क्रमांकावर (भारतात 112) फोन करा.
स्रोत
हे पान ज्या संस्था आणि अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यांच्या लिंक आम्ही देतो. पान अद्ययावत करताना प्रत्येक स्रोत तपासला होता.
- 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
- Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Wandering · Alzheimer's Association
- Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Sudden confusion (delirium) · NHS
- When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center