Όταν κάποιος με άνοια ζητά συνεχώς να γυρίσει σπίτι

«Θέλω να γυρίσω σπίτι.» Για πολλές οικογένειες αυτό είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα που ακούνε, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος που φροντίζουν κάθεται στο δικό του σαλόνι. Είναι συνηθισμένο, μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο της άνοιας, και υπάρχουν ήρεμοι, πρακτικοί τρόποι να ανταποκριθείτε. Αυτή η σελίδα εξηγεί τι σημαίνουν συχνά τα λόγια, τι να πείτε, ποιες δραστηριότητες μπορούν να βοηθήσουν τη στιγμή και πώς να μένετε ασφαλείς.

Γιατί ένας άνθρωπος με άνοια ζητά συνεχώς να γυρίσει σπίτι;

Συνήθως το «σπίτι» είναι περισσότερο συναίσθημα παρά τόπος. Η Alzheimer’s Society το περιγράφει ως αίσθηση άνεσης και ασφάλειας, ή ένα σπίτι του παρελθόντος, και όχι το ίδιο το σπίτι. Η άνοια μπορεί να κάνει τα οικεία δωμάτια να φαίνονται περίεργα, και ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει ότι ζει σε προηγούμενη περίοδο της ζωής του, όταν σπίτι ήταν το σπίτι της παιδικής ηλικίας ή το μέρος όπου μεγάλωσε τα παιδιά του.

Τα λόγια μπορεί επίσης να είναι σημάδι ότι κάτι άλλο δεν πάει καλά εκείνη τη στιγμή: πεινά, διψά, χρειάζεται τουαλέτα, πονά, έχει πολλή ζέστη ή κρύο, είναι κουρασμένος, μόνος, φοβισμένος ή υπερφορτωμένος από θόρυβο. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης αναφέρει τον πόνο, τον θόρυβο, τη μοναξιά, τις αλλαγές στη ρουτίνα και τα φάρμακα ανάμεσα στις αιτίες της ανησυχίας.

Τι πρέπει να πω όταν ζητά να γυρίσει σπίτι;

Ανταποκριθείτε στο συναίσθημα, όχι στα λόγια. Η Family Caregiver Alliance συμβουλεύει να μην προσπαθείτε να πείσετε τον άνθρωπο ότι κάνει λάθος: τα συναισθήματά του είναι αληθινά, οπότε απαντήστε πρώτα με παρηγοριά και καθησυχασμό, και μετά αλλάξτε απαλά θέμα.

Φράσεις που συχνά βοηθούν:

• Ονομάστε το συναίσθημα. «Ακούγεται ότι σας λείπει το σπίτι σας.»
• Καθησυχάστε. «Είστε ασφαλής εδώ, και μένω μαζί σας.» Η Alzheimer’s Association προτείνει τις απλές λέξεις «Είστε ασφαλής εδώ».
• Προσκαλέστε αναμνήσεις. «Πείτε μου για το σπίτι σας. Πώς ήταν η κουζίνα σας;» Το να ρωτάτε για το μακρινό παρελθόν είναι συνήθως πιο άνετο από ερωτήσεις για σήμερα.
• Προσφέρετε κάτι μαζί. «Ας πιούμε πρώτα ένα τσάι», ή «Θα με βοηθούσατε με αυτές τις πετσέτες;»

Ένας ζεστός τόνος και ένα χέρι στον βραχίονα, αν του αρέσει η αφή, μπορούν να πουν περισσότερα από τα λόγια.

Τι πρέπει να αποφύγω;

• Διαφωνία ή εξηγήσεις. Το «Τώρα μένετε εδώ» ή το «Αυτό είναι το σπίτι σας εδώ και 40 χρόνια» του ζητά να δεχτεί κάτι που η άνοια το κάνει δύσκολο να δεχτεί, και μπορεί να νιώσει ότι του λέτε ότι κάνει λάθος.
• Κουίζ. Το «Δεν θυμάστε;» ή το «Ποια είναι η διεύθυνση;» προσθέτει πίεση.
• Να μπλοκάρετε την πόρτα με θυμό. Αν πάει να βγει, μείνετε ήρεμοι και περπατήστε μαζί του. Ένας σύντομος περίπατος μαζί συχνά καταλαγιάζει την ανάγκη.
• Βιασύνη. Δώστε του χρόνο να μιλήσει για το σπίτι πριν αλλάξετε θέμα.

Δραστηριότητες που μπορούν να βοηθήσουν τη στιγμή

Αφού αναγνωρίσετε το συναίσθημα, μια ήρεμη, οικεία δραστηριότητα μπορεί να μετατοπίσει την προσοχή χωρίς να το αγνοήσει.

1. Κοιτάξτε φωτογραφίες του σπιτιού και της οικογένειας. Γυρίστε τις σελίδες και κάντε σχόλια («Κοίτα αυτόν τον κήπο») αντί να κάνετε ερωτήσεις. Σε κινητό ή tablet, τα Ζευγάρια φωτογραφιών μετατρέπουν τις δικές σας οικογενειακές φωτογραφίες σε απαλό παιχνίδι αντιστοίχισης, και οι φωτογραφίες μένουν στη συσκευή σας.
2. Μιλήστε για το σπίτι. Οι Κάρτες κουβέντας προσφέρουν ανοιχτές προτροπές για σπίτια, κουζίνες, γείτονες και γιορτές, χωρίς σωστές ή λάθος απαντήσεις.
3. Παίξτε μουσική που αγαπά. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης αναφέρει την καταπραϋντική μουσική ανάμεσα στους τρόπους να καταλαγιάσει η ανησυχία. Δείτε τις δραστηριότητες μουσικής μας.
4. Φάτε ένα σνακ ή πιείτε κάτι. Η πείνα και η δίψα μπορεί να μοιάζουν με ανησυχία. Ένα φλιτζάνι τσάι ή ένα αγαπημένο γλυκό είναι επίσης ένα μικρό τελετουργικό του να είσαι στο σπίτι.
5. Βγείτε για περίπατο ή καθίστε έξω. Η κίνηση και το φως της ημέρας βοηθούν, ιδιαίτερα νωρίτερα μέσα στη μέρα.
6. Δώστε μια οικεία δουλειά. Το δίπλωμα ρούχων, η ταξινόμηση μαχαιροπίρουνων ή το πότισμα φυτών μπορεί να φέρει πίσω την αίσθηση ότι διευθύνει ένα σπίτι.
7. Επιβραδύνετε τα πάντα. Κλείστε την τηλεόραση, μειώστε τον θόρυβο και τη λάμψη, και δοκιμάστε μια κοινή παύση ήρεμης αναπνοής.

Αν μία ιδέα δεν πιάσει, δοκιμάστε μια άλλη αργότερα. Το να κάθεστε ήσυχα μαζί είναι επίσης καλό αποτέλεσμα.

Ελέγξτε για μια αιτία που μπορείτε να διορθώσετε

Η Alzheimer’s Society προτείνει να κρατάτε ένα σύντομο ημερολόγιο με τις ώρες που εμφανίζεται η ερώτηση, για παράδειγμα πριν από τα γεύματα, μετά από επισκέπτες ή στο σούρουπο. Τα μοτίβα διευκολύνουν τον προγραμματισμό.

Είναι εντάξει να πω ένα άσπρο ψέμα;

Αυτό είναι πραγματική συζήτηση, και καλές οικογένειες καταλήγουν σε διαφορετικά σημεία. Η Alzheimer’s Society λέει ότι δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση: τα ψέματα μπορεί να κάνουν ορισμένους ανθρώπους πιο καχύποπτους, οπότε αποφασίστε τι είναι προς το συμφέρον του ατόμου και να είστε συνεπείς. Στο Penn Memory Center, η άποψη του συν-διευθυντή είναι ότι η αλήθεια είναι η προεπιλογή και ότι ένα απαλό ψέμα είναι αποδεκτό μόνο όταν το άτομο δεν μπορεί να επεξεργαστεί μια συγκεκριμένη αλήθεια, και ότι ποτέ δεν πρέπει να γελοιοποιείτε την πραγματικότητά του.

Πολλοί φροντιστές βρίσκουν ότι λειτουργεί ένας ενδιάμεσος δρόμος: ειλικρινής παρηγοριά και αλλαγή θέματος πρώτα («Θα μείνουμε εδώ απόψε, και είμαι εδώ μαζί σας»), χωρίς να διαφωνείτε για το πού είναι το σπίτι.

Τι γίνεται αν συμβαίνει κάθε απόγευμα ή βράδυ;

Η ανησυχία που ξεκινά ή επιδεινώνεται το απόγευμα συχνά ονομάζεται σύνδρομο δειλινού. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης προτείνει σταθερό πρόγραμμα, καθημερινό φως του ήλιου και δραστηριότητα, λιγότερους υπνάκους αργά το απόγευμα, και καμία καφεΐνη ή αλκοόλ αργά στη μέρα. Το να ανάβετε τα φώτα πριν το σούρουπο μπορεί επίσης να βοηθήσει. Ο οδηγός μας για ήρεμες δραστηριότητες το αργό απόγευμα έχει περισσότερα.

Πώς να τον προστατέψετε αν προσπαθήσει να φύγει;

Το να ζητά κανείς να γυρίσει σπίτι μπορεί να οδηγήσει σε περιπλάνηση. Η Alzheimer’s Association υπολογίζει ότι έξι στους δέκα ανθρώπους που ζουν με άνοια θα περιπλανηθούν τουλάχιστον μία φορά.

Προετοιμαστείτε από πριν:

• Ένα βραχιόλι ταυτότητας ή ιατρικό βραχιόλι με το όνομά του και τον αριθμό του τηλεφώνου σας, και ετικέτες στα ρούχα του. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης αναφέρει το MedicAlert και το πρόγραμμα Safe and Found της Alzheimer’s Association, που μπορεί να κοστίζει χρήματα.
• Κουδούνι ή συναγερμός στην πόρτα, και κλειδαριές τοποθετημένες ψηλά ή χαμηλά. Ποτέ μην κλειδώνετε τον άνθρωπο μόνο του μέσα.
• Μια πρόσφατη κοντινή φωτογραφία, και μια λίστα με μέρη όπου μπορεί να πάει, όπως ένα παλιό σπίτι ή χώρος εργασίας.
• Ενημερώστε έμπιστους γείτονες και δώστε τους τον αριθμό σας.

Αν εξαφανιστεί: ξεκινήστε αμέσως την αναζήτηση· η Alzheimer’s Association σημειώνει ότι πολλοί άνθρωποι βρίσκονται μέσα σε 1,5 μίλι. Αν δεν τον βρείτε μέσα σε 15 λεπτά, καλέστε το 911 και πείτε ότι το άτομο έχει άνοια. Καλέστε το 911 αμέσως αν κάποιος κινδυνεύει.

Πότε πρέπει να καλέσω γιατρό;

Καλέστε τον γιατρό του άμεσα αν η ερώτηση ή η σύγχυση ξεκινά ξαφνικά ή επιδεινώνεται πολύ μέσα σε ώρες ή μέρες. Το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης λέει ότι η ξαφνική ή ταχέως μεταβαλλόμενη συμπεριφορά, ειδικά μετά από λοίμωξη ή αλλαγή φαρμάκου, πρέπει να ελέγχεται αμέσως. Η ξαφνική σύγχυση μπορεί να είναι παραλήρημα, για το οποίο το NHS λέει ότι χρειάζεται επείγουσα βοήθεια· οι ουρολοιμώξεις είναι συνηθισμένη αιτία στους μεγαλύτερους ανθρώπους.

Βοηθά επίσης να αναφέρετε ένα σταθερό μοτίβο στο επόμενο ραντεβού, γιατί ο πόνος, η χαμηλή διάθεση, τα προβλήματα ύπνου ή οι παρενέργειες φαρμάκων μπορούν όλα να παίξουν ρόλο.