Мозгъан ловзарш деменцех дозалла дан хуьлу?

Мозгъан ловзарш хьалха хиллачу дашна кхетам, амма дукха адамаш хьаша мозг кхеташ хилла аьлла дагадеш. Деменци долу адам гӀо дира хьо, я шен дагадар хийла, цхьа хьалха ловзарш дохкуш хуьлу я ца хуьлу, — ма хилла дагадеш. Изледованийн хаам мишта ю, сацо дахана а, кхин дахана а дакъа кхуьуш.

Ди хаам медицинан консультаци ца ю. Гойтуш ву медицинан дешар.

Мозгъан ловзарш деменцех дозалла дан хуьлу?

Цхьа мозгъан ловзар а деменцех дозалла дан хьа дакъа ца хуьлу. Национальни институт Нийа (NIA) адамех аьлла, компьютеран я интернетан ловзарш дагадар кхийла хьа дакъа ца хуьлу, — и хаам кхуьуш хуьлу. Коммерцийн мозгъан тренингийн приложенешан изледованийн тренингийн эффекташ ца кхуьу (NIA-н Альцгеймеран дозалла).

Цу хьалха ловзарш ца дийр, амма цуьнан кхетам садоьцуш, юкъара дахарехь, деменцин хьалха адам дозаш ца хуьлу.

Мила ду “жима дехар” (near transfer), и мила дукха?

Цхьа ловзар дохкуш, цу ловзарехь дукха хьаьжна хуьлу. Изледованийн дешахаш ду тренингийн эффект. Зуламе хаам — кхин ловзарш я дахарехь (дагадаро, сумма хийца) кхин хьарадерзар хуьлу я ца хуьлу (far transfer).

2016 шарахь, мозгъан тренинг компанийн изледованийн дакъа хьостам хилла, цу изледованаш. Тайина: тренинг ловзарехь адамаш хьаьжна, цу ловзарех жима кхин ловзарехь, дахаран кхетам кхин ца хуьлу. Дукха изледованаш кхетам ца хилла (Simons та коллеги, Psychological Science in the Public Interest).

Мила гойтуш компьютеран мозгъан тренингехь Cochrane опыташ?

Cochrane опыташ, цхьа мелла изледованаш яздеш, 12 шарахь я дукха дохкуш компьютеран тренинг хьалха дийцинарш:

• Сацо адамаш 65 шарахь я дукха: 8 изледован, 1 183 адам. Кхетам жима я дукха жима. Тренингийн хьалха жима хьарадерзар хуьлу, амма кхетам ца хуьлу, цхьа шира ду я ца ду (Cochrane опыт, сацо адамаш).
• Жима когнитивни ца дехар (MCI): 8 изледован, 660 адам. Цхьа изледован ца гойтуш, адамаш деменци дуьйцуш ду я ца ду, кхетам жима ю, цхьа бечар дукха ца ю (Cochrane опыт, MCI).

ACTIVE изледован мила гойтуш?

ACTIVE — АЦШ-н дукха изледован, 1998 шарахь хьалха лаьцна, 2 802 адам 65 шарахь я дукха, цу чохь адамаш шен дахаран, дагадар, я кхетам дагадеш ца хилла. Адамаш дийцина гIанах, цхьа хьо группа тренинг: скорост (processing), дагадар я кхетам, я контрол группа, цуьнан кхин тренинг ца хилла. Тренинг 5-6 ишарехь 10 сессиш дукха.

Цу тренингах хьакхарна, даймахкахь ду, даймахкахь эхь ду, дагадар ду — адамаш хьалха хьаьжна, хан ца хуьлу.

2026 шарахь, изледованаш 2 021 адамах Medicare кхетамаш 20 шарахь бина (ACTIVE 20 шарахь анализ). Хаам:

• Скоростан тренинг, цхьа я цул тера бустер сессиш: контрол группа дукха деменцин диагноз ца хилла (hazard ratio 0,75, цуьнан маьнаш: 25% дукха ца).
• Бустеран йоцу скоростан тренинг: дукха ца хилла.
• Дагадаран я кхетаман тренинг: деменцин диагнозехь мила эффект ца хилла.
• Тренинг группа цхьаьна контрол группах: дукха ца хилла хьалха, амма статистикин мила ца хилла.

Цу хаамийн дукха шатайпа

• Ди хаам цхьа тайина тренингах, бустеран сессишца, мозгъан ловзарш юкъара ца ю.
• Мила хаам группан дакъа (хьалхара сессиш дукха дохкуш, бустер хилла адамаш) хилла, групп юкъара ца.
• Деменци хьаьжначу Medicare диагнозан кодашца дийцина, адам-адамца ца хьаьжна. Дукха дакъа, Medicare Advantage чохь хилла, цу чохь кхетам дукха ца дохкуш.
• Адамаш хьалха деменци ца хилла. Хаам деменци долу адамаш дагадеш ца ю.

Цу хаам мила ю, изледован дукха хьаьжна хуьлу. Амма цу хаам аьлла, цхьа приложени деменцех дозалла дан хуьлу ца ю.

FTC Lumosity-н дакъа мила аьлла?

2016 шарахь Января, Lumos Labs (Lumosity-н хьостам) 2 миллион доллар тохар йолуш, FTC-н дело тайина дийшна. Компани дийцина, хьалха кхетам ца йолуш, шен ловзарш вайн кхетам, дахаран кхетам, деменцин хьалха, Альцгеймеран хьалха дозалла дан хуьлу аьлла. Аьлла “сайн изледован” йоцу дакъа, хьалхарчу хьарадерзар дийцинарш ца дехар. Гойтуш ду, компани хьалха изледован хилча аьлла кхуьуш (FTC-н пресс-релиз).

Кхин дахан, хаам: мозгъан дозалла дан, я деменцин хьалха даха аьлла хилла ловзар, приложени, я программа гӀо дацар.

Деменци долу адам ловзарш дохкуш хуьлу?

Ловзарш дахан дукха дохкуш хуьлу, и мила ю. Изледован хьалха дукха дохкуш ду когнитивни стимуляци: садоьцуш юкъара группан ловзарш, гӀо дийцинарш, дешнаш, сийсар, зам, хьалхара дешнаш — цхьа дукха жима группа, цу хьалха адам кхеташ хилла.

2023 шарахь Cochrane опыт 37 изледованах, 2 766 адам деменци долу (жима я дукха) гайтина (Cochrane опыт когнитивни стимуляцин):

• кхетаман тестехь жима, сацо дахана хьарадерзар (мелла кхетам);
• юкъарадаларехь я садоьцуш дешаман дукха хьарадерзар (дукха кхетам, жима изледованаш);
• жима хьарадерзар дахан хилар, садоьцуш я хийцам чохь.

Хьарадерзар хьаьжна 10 кӏирас дукха программан хьалхара, жима изледованаш цуьнан дукха хилла ца дийцина. Когнитивни стимуляци структурированный группан программа ю, цу хаам ца ду, адам планшетехь цхьа ловзар дохкуш хилча.

2024 шарахь Lancet Commission аьлла, деменци долу адамаш ловзарш даха дукха мила ю, садоьцуш а, маьнах а хилар яхь. (Lancet Commission).

Ловзарш даха дукха мила ю?

Дукха йолуш ловзарш хилча, мила хуьлу:

• Садоьцуш. Тхан дехар деза, цуьнан маьнах цхьа.
• Юкъара. Цхьаьна яцар, кхетам хилча дешнаш ца дохкуш, ловзар юкъара хилар. ГӀо дийр юкъара ловзар.
• Хан. Цхьа хан, цхьа ловзар, дахан хилар хьалха мила ю.
• Кхетам. Цхьа адам кхеташ хилла ловзарш даха, — и хилар ца, тест ца.
• Дешнаш. Сурт я дукха хилла дешнаш хьалха. Хьахийна юкъаран карташ я дешнаш дийцар.

Ма дийр: таймер, балл, серия, я тест гӀо дира. Адам ца дагадеш я хьалхарчу хьарадерзар ца хилча, хьо тохар. Хан ешна я цхьаьна юкъара хиннарш, мила ю. ГӀо дийр приложенешан я ловзарийн харжар хьалха дацар.

Golden Moments хилла дакъа

Golden Moments ловзарш, — сурт-жамаш, сурт-хьалхара а, жима-нийсан кроссворд а, — садоьцуш а, юкъара хан а дукха хилла хьалха. Таймер ца, балл ца. Ди терапи ца ю, деменцин дозалла дан ца, хьалха ца хийцар. Ди хаам хьалха ца хьаьжна, цуьнан даражар дийр.

Докторан консультаци

Хо я хьо деменци гӀо дийр адам деменцин хала дагадеш, — докторан дукха хуьлу, приложени дукха ца. Доктор хьалха жима хьарадерзар ца хилла бахьна харжа, цуьнан кхетам. Хьалха, юкъара даза, меттигахь диагноз: цхьа хьарадерзар, садоьцуш. ГӀо дийр Деменци дозалла дан хуьлу?. Ма хьоьжу: кинехь цхьаьна деменци дукха, я хьалха дахаран хийцам дукха — дерриг, хьалха медицинан гӀо дийр.