مختصر جواب
اهڙي ياداشت جو وڃائجڻ جيڪا روزمره زندگي ۾ رڪاوٽ وجھي، واقف ڪمن ۾ ڏکيائي، وقت يا جاءِ بابت الجھن، ۽ مزاج يا فيصلي ۾ تبديليون ڊيمينشيا جا شروعاتي نشان ٿي سگھن ٿيون. ٻيون ڪيتريون ئي حالتون، جهڙوڪ ٿائرائيڊ جا مسئلا، وٽامن B12 جي گھٽتائي، دوائن جا ضمني اثر، اداسي ۽ ننڊ جا مسئلا، ساڳيون تبديليون آڻي سگھن ٿيون. صرف قابل ڊاڪٽر ئي تشخيص ڪري سگھي ٿو. اوچتي الجھن لاءِ تڪڙي طبي سار سنڀال گھرجي.
- ڪڏهن ڪڏهن وسري وڃڻ عمر سان عام آهي؛ جيڪي تبديليون روزمره زندگي ۾ رڪاوٽ وجھن انهن کي چيڪ ڪرائڻ سٺو آهي.
- Alzheimer's Association 10 خبردار ڪندڙ نشان بيان ڪري ٿي، هر هڪ سان عمر سان ٿيندڙ عام تبديلي به ڀيٽ لاءِ ڏنل آهي.
- ٿائرائيڊ جا مسئلا، وٽامن B12 جي گھٽتائي، دوائن جا ضمني اثر، اداسي، انفيڪشن ۽ ننڍ جا مسئلا سڀ ياداشت تي اثر ڪري سگھن ٿا، ۽ ڪجهه جو علاج ٿي سگھي ٿو.
- ڊيمينشيا جي تشخيص صرف قابل ڊاڪٽر ڪري سگھي ٿو؛ آن لائن ڪوئز ۽ پاڻ ڪيل جاچون نٿيون ڪري سگھن.
- الجھن جيڪا اوچتو، ڪلاڪن يا ڏينهن ۾ اچي، ڊيليريم ٿي سگھي ٿي ۽ تڪڙي طبي سار سنڀال گھرجي.
هن صفحي تي (7 حصا)
پنهنجي ياداشت ۾، يا ڪنهن پيارڻ جي ياداشت ۾، تبديلين کي محسوس ڪرڻ ڊيڄاريندڙ ٿي سگھي ٿو. هي صفحو توهان کي فيصلو ڪرڻ ۾ مدد ڏئي سگھي ٿو ته ڊاڪٽر سان ملاقات ڪڏهن ڪجي ۽ ان جي تياري ڪيئن ڪجي. اهو توهان کي ٻڌائي نٿو سگھي ته ڪنهن کي ڊيمينشيا آهي يا نه. ڊيمينشيا جي تشخيص صرف قابل ڊاڪٽر ڪري سگھي ٿو، ۽ ياداشت جا مسئلا ڪندڙ ڪيتريون ئي حالتون بلڪل ڊيمينشيا نه آهن. مهرباني ڪري آن لائن ڪوئز يا پاڻ ڪيل جاچن تي ڀروسو نه ڪريو.
ڊيمينشيا جا شروعاتي نشان ڪهڙا آهن؟
Alzheimer’s Association 10 شروعاتي نشان بيان ڪري ٿي. هر هڪ سان ڀيٽ لاءِ عمر سان ٿيندڙ هڪ عام تبديلي به ڏئي ٿي. اسان جي پنهنجن لفظن ۾:
| چيڪ ڪرڻ جوڳو نشان | عمر سان وڌيڪ عام |
|---|---|
| اهڙي ياداشت جو وڃائجڻ جيڪا روزمره زندگي ۾ رڪاوٽ وجھي، جهڙوڪ تازيون ڳالهيون وسري وڃڻ يا ساڳيو سوال بار بار پڇڻ | ڪڏهن ڪڏهن ڪو نالو يا ملاقات وسري وڃڻ ۽ پوءِ ياد اچي وڃڻ |
| رٿ ٺاهڻ يا مسئلا حل ڪرڻ ۾ ڏکيائي، جهڙوڪ واقف ترڪيب تي هلڻ يا بلن جو حساب رکڻ | گھر جي بلن ۾ ڪڏهن ڪڏهن ڪا غلطي |
| گھر، ڪم يا ٻاهر واقف ڪم پورو ڪرڻ ۾ ڏکيائي | ڪڏهن ڪڏهن مائڪرو ويو جي سيٽنگ يا ٽي وي پروگرام رڪارڊ ڪرڻ ۾ مدد جي ضرورت |
| تاريخن، موسمن يا پنهنجي جاءِ جو حساب وڃائجڻ | هفتي جو ڏينهن غلط ٿي وڃڻ، پوءِ سمجھي وٺڻ |
| فاصلو ڏسڻ، پڙهڻ يا رنگ سڃاڻڻ ۾ نئين ڏکيائي | موتيا جي ڪري نظر ۾ تبديليون |
| لفظن سان نوان مسئلا، جهڙوڪ ڳالهه ٻولهه جي وچ ۾ رڪجي وڃڻ يا شين کي غلط نالي سان سڏڻ | ڪڏهن ڪڏهن صحيح لفظ ڳولڻ ۾ ڏکيائي |
| شيون غير معمولي جاين تي رکڻ ۽ قدم ٻيهر ڏسي نه سگھڻ | ڪڏهن ڪڏهن شيون غلط جاءِ رکجي وڃن ۽ قدم ورائي ڳولي وٺڻ |
| خراب فيصلو، جهڙوڪ پئسن يا ذاتي صفائيءَ ۾ | ڪڏهن ڪڏهن ڪو خراب فيصلو ڪرڻ |
| شوقن، ڪم يا سماجي سرگرمين کان پري ٿيڻ | ڪڏهن ڪڏهن ڪنهن ڪٽنبي يا سماجي تقريب ۾ وڃڻ جو دل نه ٿيڻ |
| مزاج يا شخصيت ۾ تبديليون، جهڙوڪ الجھيل، شڪي، ڊڄندڙ يا پريشان ٿيڻ | ڪم ڪرڻ جا پنهنجا ڍنگ هجڻ ۽ معمول ٽٽڻ تي ڪاوڙ محسوس ڪرڻ |
اڪيلو هڪ نشان ڊيمينشيا جو مطلب نٿو ڏئي. نقطو ان ماڻهوءَ لاءِ جيڪو عام آهي ان کان تبديلي آهي، خاص ڪري اها جيڪا روزمره زندگي کي ڏکيو ڪري.
عام پوڙهائپ ڊيمينشيا کان ڪيئن مختلف آهي؟
National Institute on Aging (NIA) چوي ٿي ته ڪيترا وڏي عمر وارا محسوس ڪن ٿا ته اهي شيون وڌيڪ آهستي ياد ڪن ٿا، يا ڪڏهن ڪڏهن شيون غلط جاءِ رکن ٿا يا ڪو بل وساري ڇڏين ٿا. اهي عام طور هلڪي وسرڻ جا نشان آهن. ڊيمينشيا پوڙهائپ جو عام حصو ناهي. ياداشت جا سنجيده مسئلا روزمره سرگرميون ڏکيون ڪن ٿا، جهڙوڪ ڊرائيونگ، فون استعمال ڪرڻ يا گھر جو رستو ڳولڻ.
NIA صلاح ڏئي ٿي ته ڊاڪٽر سان ڳالهايو جيڪڏهن ڪو:
- ساڳيا سوال بار بار پڇي
- اهڙين جاين تي گم ٿي وڃي جن کي اڳ چڱي طرح ڄاڻندو هو
- ترڪيب يا هدايتن تي هلڻ ۾ ڏکيائي محسوس ڪري
- وقت، ماڻهن ۽ جاين بابت وڌيڪ الجھي
- پنهنجو خيال رکڻ ڇڏي ڏئي، جهڙوڪ خراب کائڻ، نه ڌوئڻ يا غير محفوظ نموني ۾ هلڻ
ڪن ماڻهن کي هلڪي ذهني ڪمزوري (MCI) هوندي آهي. ان جو مطلب آهي ته ساڳي عمر وارن کان وڌيڪ ياداشت يا سوچ جا مسئلا، جڏهن ته روزانو جي زندگي اڃا سنڀاليندا رهن. NIA ٻڌائي ٿي ته MCI الزائمر جو شروعاتي نشان ٿي سگھي ٿو، پر MCI وارن سڀني کي اهو نٿو ٿئي.
ياداشت جي مسئلن جا ٻيا سبب ڪهڙا ٿي سگھن ٿا؟
ڊيمينشيا کان سواءِ ڪيتريون ئي شيون ياداشت تي اثر ڪري سگھن ٿيون، ۽ ڪجهه علاج سان بهتر ٿين ٿيون. NIA ڳڻائي ٿي:
- ٿائرائيڊ، گردي يا جگر جا مسئلا
- دوائن جا ضمني اثر
- اداسي ۽ پريشاني
- وٽامن B12 جي گھٽتائي يا ڪافي صحتمند کاڌو نه کائڻ
- ننڊ جا مسئلا
- شراب يا نشي جو غلط استعمال
- دماغ ۾ انفيڪشن، رت جا ٿڙا يا گاڏ
- مٿي جي ڏڪ، جهڙوڪ ڌڪ لڳڻ
- وڏو دٻاءُ يا غم، جهڙوڪ رٽائر ٿيڻ يا زال/مڙس جو وڃائجڻ
ٻڌڻ ۽ نظر جا مسئلا به الجھن سمجھيا وڃي سگھن ٿا؛ اسان جي ٻڌڻ واري رهنمائي ڏسو. ان ڪري طبي چڪاس اهم آهي. Alzheimer’s Association مطابق، ڊاڪٽر اڪثر ٿائرائيڊ جي مسئلن، وٽامنن جي گھٽتائي ۽ انفيڪشن جي جاچ لاءِ رت جا ٽيسٽ ڪرائيندا آهن. سٺي ننڊ ۽ اداسيءَ جي علاج بابت به ڳالهائڻ جوڳو آهي.
اوچتي الجھن هنگامي حالت آهي
اهڙي الجھن جيڪا جلدي، ڪلاڪن يا ڏينهن ۾ اچي، تڪڙي طبي سار سنڀال گھري ٿي. اها ڊيليريم ٿي سگھي ٿي. VA ڊيليريم کي طبي هنگامي حالت ٻڌائي ٿي ۽ صلاح ڏئي ٿي ته ماڻهوءَ جي صحت جي سار سنڀال ڪندڙ کي فوراً فون ڪريو يا توهان جي علائقي جي هنگامي نمبر تي فون ڪريو. نشانن ۾ شامل آهن:
- صاف سوچڻ جي صلاحيت ۾ مٿي هيٺ ٿيڻ
- ڌيان ڏيڻ ۾ ڏکيائي
- بي ترتيب سوچ
- غير معمولي طور تي ننڊاکڙو هجڻ، يا غير معمولي طور تي بي آرام ۽ بيچين هجڻ
اهو ڪنهن سان به ٿي سگھي ٿو، انهن سميت جيڪي اڳ ئي ڊيمينشيا سان گڏ رهن ٿا. NHS مطابق، عام سببن ۾ انفيڪشن (پيشاب جي نالي جا انفيڪشن وڏي عمر وارن ۽ ڊيمينشيا سان گڏ رهندڙن ۾ عام آهن)، فالج، ذيابيطس وارن ۾ رت ۾ کنڊ گھٽ ٿيڻ، مٿي جي ڏڪ ۽ ڪي دوائون شامل آهن. مدد جي انتظار ۾ ماڻهوءَ سان گڏ رهو ۽ ننڍن، سادن لفظن سان کيس تسلي ڏيو. گھڻا سوال نه پڇو، ۽ جيڪي دوائون اهي وٺن ٿا انهن جو نوٽ ڪريو.
ڊاڪٽر سان ملاقات جي تياري ڪيئن ڪريان؟
سٺي ملاقات سٺن نوٽن سان شروع ٿئي ٿي. Alzheimer’s Association هي آڻڻ جي صلاح ڏئي ٿي:
- تبديلين جي فهرست ياداشت، مزاج ۽ رويي ۾، خاص مثالن ۽ لڳ ڀڳ ڪڏهن شروع ٿيون ان سان
- پوئين ۽ موجوده صحت جا مسئلا، ياداشت جي مسئلن جي ڪنهن ڪٽنبي تاريخ سميت
- سڀ نسخي واريون ۽ بنا نسخي واريون دوائون
- ڪي به وٽامن يا سپليمنٽ
- توهان جا سوال، جهڙوڪ ڪهڙا ٽيسٽ ٿيندا، ڪيترو وقت لڳندو ۽ نتيجا ڪڏهن ايندا
ڪنهن ڪٽنبي ميمبر يا دوست کي ساڻ آڻڻ به مدد ڪري ٿو جيڪو ماڻهوءَ کي چڱيءَ طرح سڃاڻي. NIA ٻڌائي ٿي ته ڊاڪٽر ماڻهوءَ ۽ ڪٽنبي ميمبر ٻنهي کان صحت، دوائن، روزمره سرگرمين ۽ رويي ۾ تبديلين بابت پڇي سگھن ٿا. ڊاڪٽر هي به ڪري سگھن ٿا:
- ياداشت، مسئلا حل ڪرڻ، ڌيان، ڳڻپ ۽ ٻولي جون جاچون وٺڻ
- ٻين سببن جي ڳولا لاءِ رت، پيشاب ۽ ٻيا ٽيسٽ ڪرائڻ
- اداسي يا ٻين ذهني صحت جي حالتن جي چڪاس ڪرڻ
- CT يا MRI جهڙا دماغ جا اسڪين ڪرائڻ
- ڪنهن ماهر ڏانهن موڪلڻ، جهڙوڪ وڏي عمر وارن جو ڊاڪٽر، اعصاب جو ماهر، وڏي عمر وارن جو نفسياتي ڊاڪٽر يا نيوروسائڪالاجسٽ
NIA ٻڌائي ٿي ته آمريڪا ۾ Medicare جي سالياني صحت جي دوري ۾ سوچ جي جاچ لازمي حصو آهي، جيڪو خدشا ڏيکارڻ جو هڪ فطري وقت ٿي سگھي ٿو. ايستائين جو ڊاڪٽرن جون مختصر جاچون به رڳو پنهنجي ڪري ڊيمينشيا جي تشخيص لاءِ ڪافي ناهن. اهي وڌيڪ مڪمل جائزي ڏانهن پهريون قدم آهن، ۽ تشخيص ۾ هڪ کان وڌيڪ ملاقاتون لڳي سگھن ٿيون. NIA صلاح ڏئي ٿي ته ياداشت جي مسئلن وارا هر 6 کان 12 مهينن ۾ ڊاڪٽر ڏانهن موٽن.
موضوع کي مهرباني سان ڇيڙڻ
جيڪڏهن توهان ڪنهن ٻئي بابت پريشان آهيو ته هڪ پرسڪون، خانگي گھڙي چونڊيو. انهن خاص شين بابت ڳالهايو جيڪي توهان ڏٺيون آهن، تنقيد بدران سندن صحت لاءِ فڪر جي نموني ۾. عام چيڪ اپ جو چوڻ گھٽ ڊيڄاريندڙ لڳي سگھي ٿو. ماڻهوءَ کي فيصلن ۾ شامل ڪريو ۽ ساڻس ان بالغ وانگر ڳالهايو جيڪو اهو آهي. اسان جون ڳالهه ٻولهه جون صلاحون مدد ڪري سگھن ٿيون.
ڊاڪٽر سان ڳالهايو
جيڪڏهن توهان ياداشت، سوچ، مزاج يا روزمره صلاحيتن ۾ اهڙيون تبديليون ڏسو جيڪي نيون آهن ۽ ٿينديون رهن ٿيون ته عام ڊاڪٽر سان ملاقات ڪريو. اوچتي الجھن لاءِ توهان جي علائقي جي هنگامي نمبر تي يا ماڻهوءَ جي صحت جي سار سنڀال ڪندڙ کي فوراً فون ڪريو. جلدي چيڪ ڪرائڻ جو مطلب آهي ته علاج ٿي سگھندڙ سبب ڳولي سگھجن ٿا ۽، جيڪڏهن اها ڊيمينشيا آهي ته، رٿ ٺاهڻ ۽ مدد ڳولڻ لاءِ وڌيڪ وقت ملي ٿو. هن دوران پنهنجو به خيال رکو؛ اسان جي سار سنڀال ڪندڙن جي پنهنجي سار سنڀال واري رهنمائي ڏسو.
هي صفحو عام معلومات آهي، طبي صلاح نه. اسان جو طبي دستبرداري نامو ڏسو.
عام سوال
ڇا وسري وڃڻ پوڙهائپ جو عام حصو آهي؟
ڪجهه حد تائين. National Institute on Aging ٻڌائي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن شيون غلط جاءِ رکجي وڃڻ يا ڪو بل وسري وڃڻ عام طور هلڪو، عمر سان ٿيندڙ وسرڻ آهي. ڊيمينشيا پوڙهائپ جو عام حصو ناهي. ياداشت جا اهڙا مسئلا جيڪي ڊرائيونگ، فون استعمال ڪرڻ يا گھر جو رستو ڳولڻ جهڙن روزمره ڪمن کي ڏکيو ڪن، ڊاڪٽر کان چيڪ ڪرائڻ جوڳا آهن.
ڇا ياداشت جا مسئلا ڊيمينشيا کانسواءِ ڪنهن ٻئي سبب ڪري ٿي سگھن ٿا؟
ها. National Institute on Aging ٿائرائيڊ، گردي يا جگر جا مسئلا، دوائن جا ضمني اثر، اداسي ۽ پريشاني، وٽامن B12 جي گھٽتائي، شراب جو غلط استعمال، ننڊ جا مسئلا، انفيڪشن ۽ مٿي جي ڏڪ سميت ٻيا سبب ڳڻائي ٿي. انهن مان ڪجهه علاج کانپوءِ بهتر ٿين ٿا، ۽ اهو هڪ سبب آهي ته طبي چڪاس اهم آهي.
ڇا مان گھر ۾ ڪنهن جي ڊيمينشيا جي جاچ ڪري سگھان ٿو؟
نه. ڊيمينشيا جي تشخيص صرف قابل ڊاڪٽر ڪري سگھي ٿو، طبي تاريخ، جسماني معائنو، ياداشت ۽ سوچ جي جاچن، ليبارٽري ٽيسٽن ۽ ڪڏهن ڪڏهن دماغ جي اسڪين سان. ايستائين جو ڊاڪٽرن جون مختصر جاچون به رڳو پنهنجي ڪري ڊيمينشيا جي تشخيص لاءِ ڪافي ناهن.
جيڪڏهن ڪو اوچتو الجھي پوي ته مان ڇا ڪريان؟
فوراً طبي مدد وٺو. اوچتي الجھن ڊيليريم ٿي سگھي ٿي، جنهن کي VA طبي هنگامي حالت سڏي ٿو. ماڻهوءَ جي صحت جي سار سنڀال ڪندڙ کي فوراً فون ڪريو يا توهان جي علائقي جي هنگامي نمبر تي فون ڪريو، ساڻس گڏ رهو، ۽ جيڪي دوائون اهي وٺن ٿا انهن جو نوٽ ڪريو.
حوالا
اسان انهن اداري ۽ مطالعن جا لنڪ ڏيون ٿا جن تي هي صفحو ٻڌل آهي. هر هڪ کي صفحو تازو ڪرڻ وقت چڪاسيو ويو هو.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS