Die kort antwoord
Geheueverlies wat die daaglikse lewe ontwrig, moeite met bekende take, verwarring oor tyd of plek, en veranderinge in bui of oordeel kan vroeë tekens van demensie wees. Baie ander toestande, insluitend skildklierprobleme, lae vitamien B12, newe-effekte van medikasie, depressie en slaapprobleme, kan soortgelyke veranderinge veroorsaak. Slegs 'n gekwalifiseerde klinikus kan 'n diagnose maak. Skielike verwarring benodig dringende sorg.
- Af en toe vergeetagtigheid is algemeen soos 'n mens ouer word; veranderinge wat die alledaagse lewe ontwrig, behoort ondersoek te word.
- Die Alzheimer's Association beskryf 10 waarskuwingstekens, elkeen vergelyk met 'n tipiese ouderdomsverwante verandering.
- Skildklierprobleme, min vitamien B12, newe-effekte van medikasie, depressie, infeksies en slaapprobleme kan almal geheue beïnvloed, en sommige is behandelbaar.
- Slegs 'n gekwalifiseerde klinikus kan demensie diagnoseer; aanlyn vasvrae en selftoetse kan nie.
- Verwarring wat skielik ontstaan, oor ure of dae, kan delirium wees en benodig dringende mediese sorg.
Op hierdie bladsy (7 afdelings)
Om veranderinge in jou eie geheue op te merk, of by iemand vir wie jy lief is, kan angswekkend wees. Hierdie blad kan jou help om te besluit wanneer om ’n dokter te raadpleeg en hoe om daarvoor voor te berei. Dit kan jou nie sê of iemand demensie het nie. Slegs ’n gekwalifiseerde klinikus kan demensie diagnoseer, en baie toestande wat geheueprobleme veroorsaak, is glad nie demensie nie. Moet asseblief nie op aanlyn vasvrae of selftoetse staatmaak nie.
Wat is die vroeë tekens van demensie?
Die Alzheimer’s Association beskryf 10 vroeë tekens. Hulle vergelyk elkeen met ’n tipiese ouderdomsverwante verandering. In ons eie woorde:
| Teken wat ondersoek werd is | Meer tipies met ouderdom |
|---|---|
| Geheueverlies wat die daaglikse lewe ontwrig, soos om onlangse gebeure te vergeet of dieselfde ding oor en oor te vra | Om soms ’n naam of afspraak te vergeet en dit later te onthou |
| Moeite om te beplan of probleme op te los, soos om ’n bekende resep te volg of rekeninge by te hou | ’n Af en toe foutjie met die huishoudelike rekeninge |
| Sukkel om bekende take by die huis, by die werk of buite te voltooi | Om af en toe hulp met ’n mikrogolfoond se verstellings of die opneem van ’n TV-program nodig te hê |
| Verloor van tyd, seisoene of waar ’n mens jouself bevind | Om die dag van die week verkeerd te hê en dit dan self uit te werk |
| Nuwe moeite om afstande te skat, te lees of kleure te onderskei | Veranderinge in sig weens katarakte |
| Nuwe probleme met woorde, soos om midde-in ’n gesprek stil te bly of dinge die verkeerde naam te noem | Om soms te sukkel om die regte woord te kry |
| Om dinge op ongewone plekke te sit en nie jou treë kan nagaan nie | Om dinge af en toe te verplaas en dit te vind deur jou stappe terug te volg |
| Swak oordeel, soos met geld of persoonlike versorging | Om af en toe ’n swak besluit te neem |
| Onttrekking van stokperdjies, werk of sosiale aktiwiteite | Om soms nie lus te wees vir ’n gesins- of sosiale byeenkoms nie |
| Veranderinge in gemoed of persoonlikheid, soos om verward, agterdogtig, bang of angstig te raak | Om vaste gewoontes te hê en geïrriteerd te voel wanneer ’n roetine ontwrig word |
Een teken op sy eie beteken nie demensie nie. Waarop dit neerkom, is ’n verandering van wat normaal is vir daardie persoon, veral een wat die alledaagse lewe moeiliker maak.
Hoe verskil normale veroudering van demensie?
Die National Institute on Aging (NIA) sê baie ouer volwassenes merk op dat hulle dinge stadiger herroep, of soms dinge verplaas of ’n rekening vergeet. Dit is gewoonlik tekens van ligte vergeetagtigheid. Demensie is nie ’n normale deel van veroudering nie. Ernstige geheueprobleme maak alledaagse aktiwiteite moeilik, soos om motor te bestuur, die telefoon te gebruik of die pad huis toe te vind.
Die NIA stel voor dat jy met ’n dokter praat as iemand:
- Oor en oor dieselfde vrae vra
- Verdwaal in plekke wat hulle voorheen goed geken het
- Sukkel om resepte of aanwysings te volg
- Meer verward raak oor tyd, mense en plekke
- Ophou om na hulself om te sien, soos om swak te eet, nie te bad nie of onveilig op te tree
Sommige mense het ligte kognitiewe inkorting (LKI). Dit beteken meer geheue- of denkprobleme as ander van hul ouderdom, terwyl hulle steeds die daaglikse lewe kan hanteer. Die NIA sê LKI kan ’n vroeë teken van Alzheimer se siekte wees, maar nie almal met LKI ontwikkel dit nie.
Wat kan nog geheueprobleme veroorsaak?
Baie ander dinge benewens demensie kan die geheue beïnvloed, en sommige verbeter met behandeling. Die NIA lys onder meer:
- Skildklier-, nier- of lewerprobleme
- Newe-effekte van medikasie
- Depressie en angs
- Lae vitamien B12 of om nie genoeg gesonde kos te eet nie
- Slaapprobleme
- Alkohol- of dwelmmisbruik
- Infeksies, bloedklonte of gewasse in die brein
- Kopbeserings, soos ’n harsingskudding
- Groot stres of rou, soos aftrede of die verlies van ’n huweliksmaat
Gehoor- en sigprobleme kan ook met verwarring verwar word; sien ons gehoorgids. Dit is waarom ’n mediese ondersoek saak maak. Volgens die Alzheimer’s Association vra dokters dikwels bloedtoetse aan om te toets vir skildklierprobleme, vitaminetekorte en infeksies. Goeie slaap en die behandeling van depressie is ook die moeite werd om te noem.
Skielike verwarring is ’n noodgeval
Verwarring wat vinnig ontstaan, oor ure of dae, benodig dringende mediese sorg. Dit kan delirium wees. Die VA beskryf delirium as ’n mediese noodgeval en beveel aan om dadelik die persoon se gesondheidsorgverskaffer te kontak of die noodnommer (soos 112 of 10177) te skakel. Tekens sluit in:
- Wisseling in die vermoë om helder te dink
- Sukkel om aandag te gee
- Gedisorganiseerde denke
- Ongewoon vaak wees, of buitengewoon rusteloos en ontsteld wees
Dit kan met enigiemand gebeur, insluitend mense wat reeds met demensie leef. Volgens die NHS sluit algemene oorsake infeksies in (blaasinfeksies kom algemeen voor by ouer mense en mense wat met demensie leef), beroerte, lae bloedsuiker by mense met diabetes, kopbeserings en sekere medisyne. Terwyl jy op hulp wag, bly by die persoon en stel hulle gerus met kort, eenvoudige woorde. Moenie baie vrae vra nie, en maak ’n nota van enige medikasie wat hulle neem.
Hoe berei ek voor vir die doktersbesoek?
’n Goeie afspraak begin met goeie notas. Die Alzheimer’s Association stel voor dat jy die volgende saambring:
- ’n Lys van veranderinge in geheue, gemoed en gedrag, met spesifieke voorbeelde en min of meer wanneer dit begin het
- Vorige en huidige gesondheidsprobleme, insluitend enige familiegeskiedenis van geheueprobleme
- Alle voorskrif- en oor-die-toonbank-medisyne
- Enige vitamiene of aanvullings
- Jou vrae, soos watter toetse gedoen sal word, hoe lank dit neem en wanneer uitslae beskikbaar sal wees
Dit help ook om ’n familielid of vriend saam te neem wat die persoon goed ken. Die NIA verduidelik dat dokters beide die persoon en ’n familielid kan uitvra oor gesondheid, medikasie, daaglikse aktiwiteite en gedragsveranderinge. Dokters kan ook:
- Toetse van geheue, probleemoplossing, aandag, syfervaardigheid en taal afneem
- Bloed-, urine- en ander toetse aanvra om na ander oorsake te soek
- Toets vir depressie of ander geestesgesondheidstoestande
- Breinskanderings soos ’n RT (CT) of MRI aanvra
- Verwys na ’n spesialis, soos ’n geriater, neuroloog, geriatriese psigiater of neuropsigoloog
Die NIA merk op dat ’n kognitiewe assessering ’n vereiste deel van die jaarlikse Medicare-welstandbesoek in die VSA is, wat ’n natuurlike geleentheid bied om kommer te bespreek. Selfs die kort toetse wat dokters gebruik, is op hul eie nie genoeg om demensie te diagnoseer nie. Dit is ’n eerste stap na ’n meer omvattende evaluering, en ’n diagnose kan meer as een besoek neem. Die NIA beveel aan dat mense met geheueprobleme elke 6 tot 12 maande na die dokter terugkeer.
Om die onderwerp met deernis aan te roer
As jy bekommerd is oor iemand anders, kies ’n rustige, private oomblik. Praat oor spesifieke dinge wat jy opgemerk het, ingestel as besorgdheid oor hul gesondheid eerder as kritiek. Om ’n algemene mediese ondersoek voor te stel, kan minder ontstellend voel. Betrek die persoon by besluite en praat met hulle as die volwassene wat hulle is. Ons kommunikasiewenke kan dalk help.
Praat met ’n dokter
As jy veranderinge in geheue, denke, bui of alledaagse vermoëns opmerk wat nuut is en aanhou gebeur, maak ’n afspraak met ’n algemene praktisyn. Vir skielike verwarring, skakel dadelik 112 (of 10177) of kontak die persoon se gesondheidsorgverskaffer onmiddellik. Om vroeg ondersoek te word, beteken dat behandelbare oorsake gevind kan word en, as dit wel demensie is, daar meer tyd is om te beplan en ondersteuning te kry. Sorg intussen ook goed vir jouself; sien ons gids oor selfversorging vir versorgers.
Hierdie blad bevat algemene inligting, nie mediese raad nie. Sien ons mediese vrywaring.
Algemene vrae
Is vergeetagtigheid 'n normale deel van ouer word?
Tot 'n mate, ja. Die National Institute on Aging sê dat om soms dinge te verplaas of 'n rekening te vergeet, gewoonlik matige, ouderdomsverwante vergeetagtigheid is. Demensie is nie 'n normale deel van veroudering nie. Geheueprobleme wat alledaagse take soos bestuur, telefoonoproepe maak of die pad huis toe vind moeilik maak, behoort met 'n dokter bespreek te word.
Kan geheueprobleme deur iets anders as demensie veroorsaak word?
Ja. Die National Institute on Aging lys onder meer skildklier-, nier- of lewerprobleme, newe-effekte van medikasie, depressie en angs, lae vitamien B12, alkoholmisbruik, slaapprobleme, infeksies en kopbeserings. Sommige hiervan verbeter sodra dit behandel word, en dit is een rede waarom 'n mediese ondersoek so belangrik is.
Kan ek iemand by die huis vir demensie toets?
Nee. Slegs 'n gekwalifiseerde klinikus kan demensie diagnoseer met behulp van 'n mediese geskiedenis, 'n fisiese ondersoek, geheue- en denktoetse, laboratoriumtoetse en soms breinskanderings. Selfs die kort toetse wat dokters gebruik, is op hul eie nie genoeg om demensie te diagnoseer nie.
Wat moet ek doen as iemand skielik verward raak?
Kry dadelik mediese hulp. Skielike verwarring kan delirium wees, wat die VA as 'n mediese noodgeval beskryf. Bel dadelik die persoon se gesondheidsorgverskaffer of skakel die noodnommer (soos 112 of 10177), bly by hulle, en maak 'n nota van enige medikasie wat hulle neem.
Bronne
Ons skakel na die organisasies en studies waarop hierdie bladsy staatmaak. Elkeen is nagegaan toe die bladsy opgedateer is.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS