Ihe Ịrịba Ama Mbụ nke Dementia na Mgbe Ị Ga-ahụ Dọkịta

Ịhụ mgbanwe n’ncheta gị, ma ọ bụ n’ncheta onye ị hụrụ n’anya, nwere ike ime ka egwu tụọ gị. Ibe a nwere ike inyere gị aka ịkpebi mgbe ị ga-eme oge nleta dọkịta na otu esi akwado maka ya. Ọ nweghị ike ịgwa gị ma onye ọ bụla nwere dementia. Naanị ọkachamara ahụike nwere ikike nwere ike ichọpụta dementia, ọtụtụ ọnọdụ na-akpata nsogbu ncheta abụghịkwa dementia ma ọlị. Biko adabere n’ajụjụ ịntanetị ma ọ bụ nyocha onwe onye.

Gịnị bụ ihe ịrịba ama mbụ nke dementia?

Alzheimer’s Association na-akọwa ihe ịrịba ama mbụ 10. Ọ na-ejikọta nke ọ bụla na mgbanwe nkịtị metụtara afọ maka ntụnyere. N’okwu anyị:

Otu ihe ịrịba ama naanị ya anaghị ekwu na ọ bụ dementia. Isi okwu bụ mgbanwe site n’ihe bụ nkịtị maka onye ahụ, karịsịa nke na-eme ka ndụ kwa ụbọchị siere ike.

Kedu ka ịka nká nkịtị si dị iche na dementia?

National Institute on Aging (NIA) na-ekwu na ọtụtụ ndị okenye na-achọpụta na ha na-echeta ihe nwayọọ karị, ma ọ bụ mgbe ụfọdụ na-efu ebe e debere ihe ma ọ bụ chefuo ụgwọ. Ndị a na-abụkarị ihe ịrịba ama nke obere ichefu. Dementia abụghị akụkụ nkịtị nke ịka nká. Nsogbu ncheta dị njọ na-eme ka ọrụ kwa ụbọchị siere ike, dị ka ịkwọ ụgbọ ala, iji ekwentị ma ọ bụ ịchọta ụzọ ụlọ.

NIA na-atụ aro ikwurịta okwu na dọkịta ma ọ bụrụ na onye:

• Na-ajụkarị otu ajụjụ ugboro ugboro
• Na-efu ụzọ n’ebe ọ maburu nke ọma
• Na-esiri ike ịgbaso usoro nri ma ọ bụ ntụziaka
• Na-aghọwanye onye na-agbagwoju anya banyere oge, ndị mmadụ na ebe
• Na-akwụsị ilekọta onwe ya, dị ka iri nri n’ụzọ adịghị mma, ịsa ahụ ma ọ bụ ime ihe n’ụzọ na-adịghị nchekwa

Ụfọdụ ndị nwere nsogbu echiche dị nro (MCI). Nke ahụ pụtara nsogbu ncheta ma ọ bụ echiche karịa nke ndị ọgbọ ha, ebe ha ka na-emeso ndụ kwa ụbọchị. NIA na-ekwu na MCI nwere ike ịbụ ihe ịrịba ama mbụ nke ọrịa Alzheimer, mana ọ bụghị onye ọ bụla nwere MCI na-enwe ya.

Gịnị ọzọ nwere ike ịkpata nsogbu ncheta?

Ọtụtụ ihe na-abụghị dementia nwere ike imetụta ncheta, ụfọdụ na-adịkwa mma site na ọgwụgwọ. NIA depụtara:

• Nsogbu thyroid, akụrụ ma ọ bụ imeju
• Mmetụta ọgwụ
• Ịda mbà n’obi na nchegbu
• Vitamin B12 dị ala ma ọ bụ iri nri ahụike zuru ezu
• Nsogbu ụra
• Iji mmanya ma ọ bụ ọgwụ eme ihe n’ụzọ na-ezighị ezi
• Ọrịa, ọbara na-akpọkọta ma ọ bụ etuto n’ụbụrụ isi
• Mmerụ isi, dị ka concussion
• Nnukwu nrụgide ma ọ bụ iru ụjọ, dị ka ịla ezumike nka ma ọ bụ ịnwụ nke di ma ọ bụ nwunye

Nsogbu ịnụ ihe na ịhụ ụzọ nwekwara ike ịbụ ihe a na-eche na ọ bụ mgbagwoju anya; lee nduzi ịnụ ihe anyị. Nke a bụ ihe mere nyocha ahụike ji dị mkpa. Dị ka Alzheimer’s Association siri kwuo, dọkịta na-ekwukarị ka a nyochaa ọbara iji lelee nsogbu thyroid, enweghị vitamin na ọrịa. Ụra dị mma na ịgwọ ịda mbà n’obi kwesịrị ka a kpọtụrụ ha aha.

Mgbagwoju anya na mberede bụ ihe mberede

Mgbagwoju anya nke na-abịa ngwa ngwa, n’ime awa ma ọ bụ ụbọchị, chọrọ nlekọta ahụike ngwa ngwa. Ọ nwere ike ịbụ delirium. VA na-akọwa delirium dị ka ihe mberede ahụike, na-adụkwa ọdụ ịkpọ onye na-ahụ maka ahụike onye ahụ ozugbo ma ọ bụ ịkpọ nọmba mberede nke mpaghara gị. Ihe ịrịba ama gụnyere:

• Mgbanwe elu na ala n’ike ichee echiche nke ọma
• Nsogbu ilekwasị anya
• Echiche na-enweghị usoro
• Ụra na-ewe ya karịa nkịtị, ma ọ bụ enweghị izu ike na iwe karịa nkịtị

Nke a nwere ike ime onye ọ bụla, gụnyere ndị bi ná dementia ugbu a. Dị ka NHS siri kwuo, ihe na-akpatakarị ya gụnyere ọrịa (ọrịa ụzọ mmamịrị bụ ihe a na-ahụkarị n’ime ndị okenye na ndị nwere dementia), stroke, shuga ọbara dị ala n’ime ndị nwere ọrịa shuga, mmerụ isi na ụfọdụ ọgwụ. Mgbe ị na-eche enyemaka, nọnyere onye ahụ ma mee ka obi dị ya jụụ site n’okwu mkpụmkpụ, dị mfe. Ajụla ọtụtụ ajụjụ, ma deekwa ọgwụ ọ bụla ọ na-aṅụ.

Kedu ka m ga-esi kwado maka oge nleta dọkịta?

Ezi oge nleta na-amalite site n’ezi ndetu. Alzheimer’s Association na-atụ aro ibute:

1. Ndepụta mgbanwe n’ncheta, n’ọnọdụ obi na n’omume, nwere ihe atụ doro anya na oge ọ malitere
2. Nsogbu ahụike gara aga na nke dị ugbu a, gụnyere akụkọ ezinụlọ ọ bụla nke nsogbu ncheta
3. Ọgwụ niile a na-enye n’usoro dọkịta na ndị a na-azụta n’ahịa
4. Vitamin ma ọ bụ ihe mgbakwunye ọ bụla
5. Ajụjụ gị, dị ka nyocha ndị a ga-eme, ogologo oge ha na-ewe na mgbe nsonaazụ ga-abịa

Ọ na-enyekwa aka ibute onye ezinụlọ ma ọ bụ enyi maara onye ahụ nke ọma. NIA na-akọwa na dọkịta nwere ike ịjụ onye ahụ na onye ezinụlọ banyere ahụike, ọgwụ, ọrụ kwa ụbọchị na mgbanwe n’omume. Dọkịta nwekwara ike:

• Nye nyocha nke ncheta, idozi nsogbu, ilekwasị anya, ịgụ ọnụ ọgụgụ na asụsụ
• Nye iwu nyocha ọbara, mmamịrị na ndị ọzọ iji chọọ ihe ndị ọzọ na-akpata ya
• Lelee ịda mbà n’obi ma ọ bụ ọnọdụ ahụike uche ndị ọzọ
• Nye iwu nyocha ụbụrụ isi dị ka CT ma ọ bụ MRI
• Zigara gị onye ọkachamara, dị ka dọkịta ndị agadi, dọkịta akwara, dọkịta uche ndị agadi ma ọ bụ onye ọkachamara n’echiche (neuropsychologist)

NIA na-ekwu na nyocha echiche bụ akụkụ achọrọ nke Medicare Annual Wellness Visit (usoro US), nke nwere ike ịbụ oge kwesịrị ekwesị iweta nchegbu. Ọbụna nyocha mkpụmkpụ ndị dọkịta na-eji adịghị ezu naanị ha ichọpụta dementia. Ha bụ nzọụkwụ mbụ n’ịlele ya nke ọma, ịchọpụta ya nwekwara ike were ihe karịrị otu nleta. NIA na-adụ ọdụ na ndị nwere nsogbu ncheta alaghachi n’ebe dọkịta kwa ọnwa 6 ruo 12.

Ịkpọ okwu a n’obi ọma

Ọ bụrụ na ị na-echegbu onwe gị banyere onye ọzọ, họrọ oge dị jụụ, nke nzuzo. Kwuo banyere ihe kpọmkwem ị hụrụ, dị ka nchegbu maka ahụike ya kama ịbụ nkatọ. Ịtụ aro nyocha izugbe nwere ike ịdị ka ihe na-adịghị eme egwu nke ukwuu. Tinye onye ahụ n’ime mkpebi, kwuokwa okwu na ya dị ka okenye o bụ. Ndụmọdụ mkparịta ụka anyị nwere ike inye aka.

Kparịta na dọkịta

Ọ bụrụ na ị chọpụtara mgbanwe n’ncheta, n’echiche, n’ọnọdụ obi ma ọ bụ n’ike kwa ụbọchị nke bụ ihe ọhụrụ ma na-aga n’ihu, mee oge nleta na dọkịta izugbe. Maka mgbagwoju anya na mberede, kpọọ nọmba mberede nke mpaghara gị ma ọ bụ onye na-ahụ maka ahụike onye ahụ ozugbo. Ịlele n’oge pụtara na enwere ike ịchọta ihe nwere ike ịgwọ, ma ọ bụrụ na ọ bụ dementia, e nwere oge karịa maka ịhazi atụmatụ na ịchọta nkwado. Lekọta onwe gị n’ime nke a nakwa; lee nduzi ilekọta onwe gị maka ndị na-elekọta.

Ibe a bụ ozi izugbe, ọ bụghị ndụmọdụ ahụike. Lee nkwupụta ahụike anyị.